Viêm họng uống nước lạnh có nên không và cách chăm sóc họng

Viêm họng uống nước lạnh là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở lớp niêm mạc lót trong vùng hầu họng, thường bắt nguồn từ các tác nhân siêu vi đường hô hấp như vi rút cúm, vi rút hợp bào hoặc do vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A. Tình trạng này khiến các tổ chức mô xung quanh sưng đỏ, sung huyết và tạo cảm giác đau buốt rõ rệt mỗi khi nuốt thức ăn hoặc nói chuyện.

Nhiều người bệnh có xu hướng tìm kiếm các biện pháp giảm đau nhanh tại nhà, trong đó có việc uống nước mát, ngậm đá lạnh hoặc ngược lại là chỉ dùng nước thật nóng. Về bản chất, nhiệt độ của nước uống đóng vai trò như một tác nhân vật lý tác động trực tiếp lên tuần hoàn vi mạch và phản xạ thần kinh tại chỗ của vùng hầu. Việc nắm rõ bản chất triệu chứng viêm giúp người bệnh có cái nhìn khoa học, không quá kiêng khem cứng nhắc nhưng cũng không lạm dụng nước lạnh sai cách dẫn đến tổn thương kéo dài.

Tác động sinh lý của nước lạnh lên niêm mạc hầu họng

Khi cổ họng bị viêm, lớp niêm mạc lót trong thành họng trở nên sung huyết, phù nề và nhạy cảm trước mọi kích thích cơ học lẫn nhiệt độ. Nhiệt độ thấp của nước lạnh khi tiếp xúc trực tiếp có tác dụng gây tê cục bộ tại các đầu mút dây thần kinh cảm giác, từ đó tạo cảm giác giảm đau rát tức thì sau khi nuốt. Đây là phản xạ sinh lý tự nhiên tương tự như cơ chế chườm lạnh trong xử trí chấn thương mô mềm.

Tuy nhiên, nhiệt độ lạnh sâu cũng dẫn đến hiện tượng co thắt các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng niêm mạc hầu họng. Sự giảm tưới máu tạm thời này có thể làm giảm khả năng huy động tế bào bạch cầu đến ổ viêm và làm suy giảm hoạt động của hệ thống lông chuyển biểu mô hô hấp. Nếu niêm mạc bị thiếu hụt lớp chất nhầy bảo vệ hoặc bị khô rát kéo dài, khả năng tự làm sạch tự nhiên của vòm họng sẽ bị gián đoạn, khiến cảm giác vướng víu hoặc ngứa rát họng trở nên rõ rệt hơn sau khi cảm giác tê buốt ban đầu qua đi.

Những trường hợp có thể dùng và những đối tượng cần tránh nước lạnh

Việc người bệnh viêm họng có nên uống nước lạnh hay không phụ thuộc lớn vào thể trạng từng cá nhân và nguyên nhân gây viêm. Đối với những trường hợp viêm họng đơn thuần ở người trưởng thành khỏe mạnh, việc uống từng ngụm nước mát sạch hoặc ngậm viên đá nhỏ tan chậm có thể là biện pháp hỗ trợ giảm đau tại chỗ thuận tiện, không gây nguy hiểm nếu cơ thể cảm thấy dễ chịu và không có tiền sử quá mẫn.

Ngược lại, một số đối tượng nhất định nên tránh dùng nước đá lạnh. Những người có cơ địa dị ứng, người mắc viêm xoang mạn tính, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh hen suyễn rất dễ khởi phát cơn co thắt phế quản và ho dữ dội khi tiếp xúc với hơi lạnh. Ngoài ra, việc dùng đá lạnh không rõ nguồn gốc vệ sinh còn tiềm ẩn nguy cơ đưa thêm vi khuẩn, nấm mốc vào vùng họng đang tổn thương, biến một đợt viêm nhẹ thành đợt nhiễm trùng thứ phát nặng nề hơn. Do đó, người bệnh cần lắng nghe phản ứng của cơ thể để quyết định phù hợp.

So sánh lợi ích giữa việc dùng nước lạnh và nước ấm khi đau họng

Nước lạnh và nước ấm đều mang lại những giá trị hỗ trợ riêng biệt cho người đang bị kích ứng đường hô hấp trên. Nước lạnh nổi bật với công dụng hạ nhiệt tại chỗ, làm tê buốt tức thì và giảm cảm giác châm chích khó chịu khi nuốt nước bọt. Một số hướng dẫn y khoa quốc tế thậm chí còn gợi ý dùng đồ uống mát hoặc kem que mềm để hỗ trợ giảm đau tạm thời sau các thủ thuật can thiệp vùng vòm họng.

Mặt khác, nước ấm lại chiếm ưu thế trong việc duy trì lưu thông máu nuôi dưỡng vùng niêm mạc và làm loãng dịch đờm đặc quánh. Hơi nước ấm bốc lên khi uống còn hỗ trợ làm ẩm niêm mạc mũi họng, giảm co thắt cơ thành họng và mang lại cảm giác thư giãn dễ chịu kéo dài. Nước ấm pha mật ong nguyên chất hoặc các loại trà hoa cúc, gừng nhẹ nhàng cũng giúp làm dịu cơn ho khan hiệu quả hơn hẳn nước lạnh. Vì vậy, lựa chọn nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng vẫn là phương án an toàn và ổn định nhất cho hầu hết bệnh nhân.

Hướng dẫn bù nước và vệ sinh vòm họng đúng cách tại nhà

Nguyên tắc cốt lõi trong chăm sóc viêm họng là giữ cho niêm mạc vòm họng luôn có độ ẩm cần thiết, ngăn ngừa tình trạng mất nước và khô họng. Người bệnh nên duy trì thói quen uống nước đều đặn suốt cả ngày, chia nhỏ thành từng ngụm chậm rãi thay vì đợi khát mới uống. Nước lọc đun sôi để nguội ở nhiệt độ phòng từ hai mươi lăm đến ba mươi độ C là dung dịch lành tính và thích hợp nhất cho quá trình hồi phục.

Bên cạnh nước lọc, người bệnh có thể bổ sung thêm các loại nước canh rau, nước luộc củ quả giàu vitamin hoặc nước ép hoa quả ít chua để cung cấp năng lượng và khoáng chất. Nên tránh xa các loại đồ uống chứa cồn như rượu bia, thức uống nhiều caffeine như cà phê đậm đặc, nước ngọt có ga và các loại nước trái cây quá chua vì nồng độ axit cao dễ gây bỏng rát tổn thương viêm. Kết hợp súc miệng đều đặn bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm hai đến ba lần mỗi ngày sẽ giúp tăng cường vệ sinh vòm miệng họng tối ưu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm khi chưa có sự thăm khám của nhân viên y tế. Cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa nếu tình trạng đau họng đi kèm với sốt cao liên tục, khó thở, thở rít, khó nuốt nghiêm trọng, cứng hàm hoặc khạc ra đờm có lẫn máu tươi.

Tóm tắt

Viêm họng uống nước lạnh không hoàn toàn bị cấm nhưng cần dựa trên cảm nhận cơ thể và mức độ nhạy cảm của đường hô hấp. Việc duy trì đủ nước, ưu tiên nước ấm hoặc nước mát sạch và súc họng bằng nước muối sinh lý là giải pháp nền tảng. Khi triệu chứng đau rát kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng là cần thiết để điều trị trúng đích.