Viêm họng dị ứng: Biểu hiện thường gặp và cách chăm sóc

Viêm họng dị ứng là gì?

Viêm họng dị ứng là phản ứng viêm không nhiễm trùng xảy ra tại lớp niêm mạc lót vùng họng khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà, lông thú nuôi, nấm mốc hoặc khói thuốc. Khi dị nguyên xâm nhập qua đường thở, hệ miễn dịch ở những người có cơ địa nhạy cảm sẽ giải phóng một lượng lớn chất trung gian hóa học, điển hình là histamine. Hoạt chất này kích thích các đầu mút thần kinh và gây giãn mạch, dẫn đến hiện tượng phù nề, tăng tiết dịch nhầy và ngứa rát niêm mạc. Tình trạng dịch nhầy chảy từ xoang mũi xuống thành sau họng, thường được gọi là hội chứng chảy dịch mũi sau, là cơ chế phổ biến gây kích thích liên tục lên cổ họng. Do không phải bệnh lý truyền nhiễm, viêm họng dị ứng hoàn toàn không lây lan giữa người với người nhưng có thể tái đi tái lại nhiều lần mỗi khi thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc môi trường ô nhiễm.

Những biểu hiện điển hình của viêm họng dị ứng

Biểu hiện rõ nét nhất của viêm họng dị ứng là cảm giác ngứa ngáy, châm chích sâu trong vòm họng khiến người bệnh liên tục muốn hắng giọng để làm sạch cổ. Cơn đau họng trong trường hợp này thường ở mức độ âm ỉ hoặc rát nhẹ, hiếm khi đau nhói dữ dội khi nuốt thức ăn như các đợt viêm họng do vi khuẩn liên cầu. Cùng với ngứa họng, người mắc thường bị ho khan kéo dài thành từng cơn, đặc biệt tăng lên vào ban đêm hoặc sáng sớm khi nằm ngủ do dịch mũi ứ đọng và kích thích phản xạ ho.

Bên cạnh các dấu hiệu tại họng, người bệnh còn gặp phải những triệu chứng đi kèm của viêm mũi dị ứng. Các biểu hiện này bao gồm hắt hơi thành tràng liên tục, nghẹt mũi một hoặc cả hai bên, chảy nước mũi trong loãng, ngứa mắt và chảy nước mắt. Vùng niêm mạc họng khi quan sát có thể thấy hơi nhợt nhạt hoặc có lớp dịch nhầy mỏng bao phủ nhưng không xuất hiện mủ trắng hay giả mạc đọng trên bề mặt amidan.

Cách phân biệt viêm họng dị ứng và viêm họng do nhiễm trùng

Việc phân biệt rõ viêm họng do dị ứng với viêm họng do vi khuẩn hoặc virus là yếu tố then chốt giúp định hướng chăm sóc đúng đắn. Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở triệu chứng toàn thân: viêm họng dị ứng hầu như không gây sốt, không làm cơ thể đau nhức mỏi cơ hay mệt mỏi li bì. Ngược lại, viêm họng do nhiễm trùng thường khởi phát đột ngột với sốt cao, ớn lạnh, nuốt đau buốt và có thể sưng đau các hạch bạch huyết ở vùng cổ dưới hàm.

Về mặt thời gian, viêm họng do nhiễm trùng thường thuyên giảm và tự giới hạn trong khoảng 5 đến 7 ngày nếu được chăm sóc tốt hoặc điều trị trúng đích. Trong khi đó, viêm họng dị ứng có xu hướng kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng nếu người bệnh liên tục sống trong môi trường có dị nguyên. Ngoài ra, màu sắc dịch tiết cũng là gợi ý giá trị: dịch mũi họng do dị ứng luôn trong và lỏng, còn dịch tiết trong viêm họng nhiễm trùng thường đặc quánh, đổi màu vàng đục hoặc xanh do xác tế bào bạch cầu.

Các tác nhân kích ứng đường hô hấp thường gặp

Các dị nguyên gây bùng phát viêm họng dị ứng rất đa dạng và phân bố rộng rãi trong đời sống hằng ngày. Nhóm tác nhân ngoài trời phổ biến nhất là phấn hoa từ các loại cây cỏ, nấm mốc phát tán trong không khí ẩm ướt và sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ hay độ ẩm vào các thời điểm chuyển mùa. Khi hít phải các hạt bụi phấn này, niêm mạc họng lập tức phản ứng gây ngứa và tăng tiết dịch.

Nhóm tác nhân trong nhà bao gồm mạt bụi bám trên chăn ga, rèm cửa, nệm ngủ, lông cùng vảy da của chó mèo và các chất thải từ côn trùng. Thêm vào đó, các yếu tố kích thích không đặc hiệu như khói thuốc lá thụ động, mùi nước hoa nồng, hóa chất tẩy rửa gia dụng, sương mù ô nhiễm và bụi mịn cũng có thể phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc hô hấp. Những người làm việc trong môi trường khép kín, thường xuyên tiếp xúc với luồng gió điều hòa khô lạnh cũng dễ khiến niêm mạc họng bị khô rát và trở nên quá mẫn với các kích thích xung quanh.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc họng tại nhà

Để giảm nhẹ các cơn ngứa rát và bảo vệ cổ họng, người bệnh nên chủ động áp dụng các thói quen chăm sóc lành tính hằng ngày. Súc họng bằng nước muối sinh lý ấm từ 2 đến 3 lần mỗi ngày là biện pháp đơn giản giúp rửa trôi dị nguyên bám dính và làm sạch lớp dịch nhầy dư thừa ở thành sau họng. Rửa mũi bằng dung dịch đẳng trương cũng hỗ trợ làm thông thoáng đường thở và hạn chế hội chứng chảy dịch mũi sau.

Uống đủ nước lọc ấm suốt cả ngày giúp giữ ẩm cho lớp niêm mạc, làm loãng đờm và làm dịu cảm giác kích ứng. Có thể dùng thêm nước ấm pha mật ong hoặc trà hoa cúc để tạo cảm giác dễ chịu cho vùng họng. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ có bật điều hòa sẽ ngăn ngừa tình trạng không khí quá khô làm trầm trọng thêm kích ứng đường thở. Đồng thời, cần giặt sạch chăn màn bằng nước nóng thường xuyên, sử dụng máy lọc không khí có màng lọc đạt chuẩn và đeo khẩu trang khi dọn dẹp hoặc đi ngoài đường nhiều bụi bặm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi nghi ngờ viêm họng dị ứng vì kháng sinh hoàn toàn vô hiệu đối với phản ứng dị ứng. Không nên lạm dụng các loại thuốc co mạch nhỏ mũi quá số ngày cho phép hoặc tự ý dùng thuốc chống dị ứng liều cao kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Nếu xuất hiện triệu chứng khó thở, khàn tiếng kéo dài, nuốt nghẹn hoặc họng đau dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Viêm họng dị ứng tuy không gây nguy hiểm cấp tính nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ và chất lượng cuộc sống hàng ngày. Nhận diện đúng các triệu chứng ngứa rát, ho khan không sốt và chủ động cách ly khỏi các dị nguyên là chìa khóa giúp kiểm soát bệnh ổn định. Khi các biện pháp chăm sóc tại nhà không đem lại hiệu quả, việc tham vấn bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ giúp bạn có phác đồ can thiệp phù hợp và an toàn.