Viêm họng bội nhiễm: Dấu hiệu và cách khắc phục

Viêm họng bội nhiễm là gì?

Viêm họng là bệnh lý tai mũi họng rất phổ biến, phần lớn các trường hợp ban đầu do các chủng virus đường hô hấp như adenovirus, rhinovirus hoặc virus cúm gây ra. Trong giai đoạn này, niêm mạc họng thường chỉ sung huyết nhẹ, đau rát vừa phải và cơ thể có thể tự hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi.

Tuy nhiên, khái niệm bội nhiễm được dùng để chỉ hiện tượng vi khuẩn cơ hội bắt đầu tấn công và phát triển mạnh mẽ ngay trên vùng mô họng vốn đang bị trợt loét, sưng viêm và giảm sút hàng rào miễn dịch tại chỗ. Các tác nhân vi khuẩn thường gặp trong bội nhiễm đường hô hấp trên bao gồm phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae, vi khuẩn Haemophilus influenzae, tụ cầu khuẩn Staphylococcus aureus hoặc liên cầu khuẩn Streptococcus pyogenes. Khi vi khuẩn thâm nhập sâu vào tổ chức mô liên kết dưới niêm mạc, tình trạng viêm sẽ chuyển từ thể thông thường sang thể bội nhiễm phức tạp hơn, đòi hỏi quy trình theo dõi và can thiệp y tế thận trọng.

Dấu hiệu nhận biết viêm họng bội nhiễm điển hình

Viêm họng bội nhiễm thường khởi phát khi người bệnh có biểu hiện cải thiện bệnh ban đầu nhưng sau đó lại đột ngột mệt mỏi trở lại. Biểu hiện rõ nét là sốt cao kéo dài hoặc cơn sốt bùng phát sau vài ngày hạ nhiệt, đi kèm cảm giác ớn lạnh và kiệt sức toàn thân.

Tại vùng hầu họng, cảm giác đau rát chuyển sang mức độ nhức nhối dữ dội, đau nhói lan lên mang tai mỗi khi cử động nuốt nước bọt hay thức ăn. Khi quan sát khoang miệng, niêm mạc vòm họng đỏ rực, phù nề rõ rệt, amidan sưng to và có thể xuất hiện các mảng giả mạc, chấm mủ trắng hoặc vàng bám trên bề mặt.

Ngoài ra, dịch tiết đường hô hấp cũng biến đổi đáng kể từ loãng trong sang dạng nhầy đọng đặc quánh, có màu vàng hoặc xanh đục kèm mùi hôi khó chịu trong hơi thở. Nhiều người bệnh còn sờ thấy các hạch lympho ở góc hàm hoặc vùng cổ sưng to, căng tức và đau khi ấn nhẹ. Những dấu hiệu này cho thấy phản ứng viêm nhiễm đã vượt qua giới hạn của đợt cảm lạnh hay viêm họng siêu vi thông thường.

Cách xử trí y khoa và chăm sóc hỗ trợ tại nhà

Khi niêm mạc họng có biểu hiện bội nhiễm, nguyên tắc xử trí quan trọng nhất là đi khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám trực tiếp. Bác sĩ có thể quan sát niêm mạc, kiểm tra thành họng, lấy dịch họng làm xét nghiệm định danh vi khuẩn hoặc công thức máu khi cần thiết.

Trong trường hợp được chẩn đoán nhiễm khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc kháng sinh phù hợp cùng các thuốc giảm đau, hạ sốt như paracetamol hoặc ibuprofen. Người bệnh cần nghiêm túc uống thuốc đủ liều, đúng khoảng cách thời gian và đủ liệu trình đã được hướng dẫn, kể cả khi triệu chứng đau họng hay sốt đã thuyên giảm rõ rệt sau vài ngày đầu.

Bên cạnh điều trị y tế, người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi yên tĩnh tại phòng thông thoáng, hạn chế nói to hoặc nói liên tục để giảm áp lực lên thanh quản và hầu họng. Uống nhiều nước lọc ấm, nước luộc rau hoặc súp loãng giúp bù đắp lượng nước mất đi do sốt và làm loãng dịch đờm ứ đọng.

Biện pháp hỗ trợ làm dịu họng và sinh hoạt hợp lý

Để niêm mạc họng nhanh chóng phục hồi và giảm cảm giác khó chịu, việc chăm sóc tại chỗ đóng vai trò trợ lực rất quan trọng. Thói quen súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý nồng độ chuẩn 0,9 phần trăm mỗi ngày từ hai đến ba lần giúp rửa trôi dịch tiết ứ đọng, mảng bám mủ và hạn chế vi khuẩn tiếp tục nhân lên. Khi súc họng, nên ngửa cổ nhẹ ra sau để dung dịch tiếp xúc sâu vùng thành họng rồi nhổ bỏ.

Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên thức ăn mềm, nấu nhừ, dễ nuốt như cháo dinh dưỡng, canh súp ấm để tránh gây tổn thương cơ học lên bề mặt niêm mạc đang sưng đỏ. Người bệnh cần kiêng tuyệt đối đồ ăn quá cay, thực phẩm chiên nướng cứng giòn, đồ uống có gas hoặc rượu bia vì chúng gây kích ứng trực tiếp khiến cơn đau họng thêm trầm trọng.

Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân khi thời tiết chuyển lạnh hoặc trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp. Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi bẩn hoặc khi ra ngoài đường cũng là biện pháp cần thiết để bảo vệ đường thở.

Nguy cơ biến chứng và thời điểm cần đến cơ sở y tế

Đa phần các trường hợp viêm họng bội nhiễm đều đáp ứng tích cực nếu được can thiệp sớm và đúng phương pháp. Tuy nhiên, nếu chậm trễ hoặc tự ý dùng thuốc sai cách, vi khuẩn có thể lan rộng sang các cấu trúc xung quanh, tạo thành ổ áp xe quanh amidan hoặc áp xe thành bên họng, gây khó khăn lớn cho việc ăn uống và nuốt.

Bên cạnh đó, ổ nhiễm trùng tại họng có thể lan xuống đường hô hấp dưới, dẫn tới viêm thanh khí phế quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi. Một số chủng vi khuẩn nguy hiểm như liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A nếu không được tiêu diệt triệt để còn có thể kích hoạt các phản ứng tự miễn thứ phát như thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp.

Do đó, người bệnh cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện cảnh báo khẩn cấp như khó thở, thở rít, không thể nuốt được chất lỏng, cứng hàm, há miệng hạn chế hoặc sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống viêm liều mạnh để điều trị tại nhà khi chưa có kết luận chính xác từ nhân viên y tế. Việc lạm dụng kháng sinh bừa bãi có thể dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh nguy hiểm và gây tổn hại đến chức năng gan, thận. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng để được hướng dẫn phác đồ phù hợp.

Tóm tắt

Viêm họng bội nhiễm phản ánh sự can thiệp của vi khuẩn trên nền niêm mạc họng đã bị tổn thương trước đó. Việc theo dõi sát tiến triển triệu chứng và nhận diện thời điểm cần đi khám giúp bảo vệ hệ hô hấp an toàn, ngăn ngừa biến chứng lan rộng. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh mà hãy tuân thủ hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để quá trình hồi phục đạt hiệu quả tối ưu.