Viêm họng amidan cấp nguy hiểm như thế nào và các biến chứng cần lưu ý

Viêm họng amidan cấp là gì?

Viêm họng amidan cấp là tình trạng viêm nhiễm xung huyết hoặc xuất tiết cấp tính xảy ra đồng thời tại niêm mạc họng và hai khối amidan khẩu cái. Bệnh gây ra bởi các loại virus đường hô hấp như Adenovirus, Rhinovirus, cúm hoặc do vi khuẩn, trong đó liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A là tác nhân nguy cơ cao nhất.

Người mắc viêm họng amidan cấp thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện như sốt cao, rét run, đau rát họng dữ dội, khó nuốt, nuốt đau nhói lên tai, mệt mỏi toàn thân và nổi hạch góc hàm. Khám họng thấy niêm mạc họng đỏ rực, hai amidan sưng to, sung huyết, bề mặt có thể có các chấm mủ trắng hoặc màng giả màu trắng ngà. Dù phần lớn ca bệnh là lành tính, sự chủ quan và tự ý dùng thuốc sai cách có thể biến đợt viêm cấp tính thành nguồn gốc của nhiều biến chứng phức tạp.

Biến chứng tại chỗ do mủ lan tỏa quanh vùng hầu họng

Khi tình trạng viêm nhiễm ở họng và amidan lan rộng vào các mô lỏng lẻo xung quanh, người bệnh có thể đối mặt với biến chứng tạo mủ cục bộ. Phổ biến nhất là áp xe quanh amidan hoặc viêm tấy mô liên kết quanh amidan, khiến một bên vòm họng sưng phồng, đẩy lệch lưỡi gà sang bên đối diện. Người bệnh thường đau họng dữ dội, đau nhói lên tai, khó mở miệng, chảy nước bọt và thay đổi giọng nói.

Nếu không được dẫn lưu và can thiệp y tế kịp thời, ổ mủ có thể lan sâu hơn xuống khoang sau họng hoặc khoang bên họng. Biến chứng áp xe thành sau họng đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ, có thể chèn ép trực tiếp đường thở, gây khó thở thanh quản cấp tính hoặc vỡ mủ vào đường thở dẫn đến ngạt thở. Đây là những tình trạng cấp cứu tai mũi họng đòi hỏi nhập viện khẩn cấp để xử trí dẫn lưu mủ và dùng kháng sinh đường tĩnh mạch theo phác đồ.

Biến chứng lân cận ảnh hưởng đến tai mũi họng và phế quản

Vùng hầu họng là ngã tư của đường hô hấp và tiêu hóa, lại có các đường thông tự nhiên với tai và các xoang cạnh mũi. Do đó, vi khuẩn hoặc virus gây viêm họng amidan cấp rất dễ lấn sâu vào các cơ quan lân cận dọc theo niêm mạc. Viêm tai giữa cấp là biến chứng thường gặp nhất, đặc biệt ở trẻ em do vòi tai ngắn và nằm ngang hơn so với người lớn, biểu hiện bằng đau tai, chảy mủ tai hoặc giảm thính lực tạm thời.

Bên cạnh đó, dịch viêm có thể ứ đọng và gây viêm xoang cấp tính, viêm thanh quản, viêm khí phế quản và nặng hơn là viêm phổi. Khi ổ viêm lan xuống thanh quản, dây thanh âm bị phù nề khiến người bệnh khàn tiếng, mất tiếng, ho khan từng cơn và có cảm giác vướng nghẹn ở cổ. Những biến chứng lân cận này làm kéo dài thời gian mắc bệnh, gây mệt mỏi và làm tăng chi phí điều trị cho người bệnh.

Biến chứng toàn thân nguy hiểm sau nhiễm liên cầu khuẩn

Mối nguy hiểm đáng ngại nhất của viêm họng amidan cấp xuất phát từ vi khuẩn liên cầu tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Sau đợt nhiễm trùng cấp tính khoảng hai đến bốn tuần, các kháng thể do hệ miễn dịch tạo ra để chống lại liên cầu khuẩn có thể phản ứng chéo với chính các mô của cơ thể người bệnh. Hiện tượng tự miễn này dẫn đến bệnh sốt thấp khớp cấp, hay còn gọi là thấp tim, gây tổn thương van tim, viêm cơ tim và để lại di chứng hẹp hở van tim vĩnh viễn.

Một biến chứng toàn thân quan trọng khác là viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu. Bệnh nhân có thể xuất hiện phù nề ở mặt, chân, tiểu ít, nước tiểu có màu sẫm như nước chè hoặc nước rửa thịt do tiểu ra máu, kèm theo tăng huyết áp. Ngoài ra, vi khuẩn có thể xâm nhập trực tiếp vào dòng máu gây nhiễm khuẩn huyết hoặc hội chứng sốc nhiễm độc liên cầu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện và hồi sức tích cực.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc an toàn để hạn chế biến chứng

Để ngăn ngừa viêm họng amidan cấp tiến triển nặng, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có các dấu hiệu sốt, sưng đau họng. Bác sĩ sẽ đánh giá xem nguyên nhân do virus hay vi khuẩn để chỉ định thuốc phù hợp. Trong trường hợp nhiễm khuẩn, người bệnh phải uống đủ liều và đủ thời gian điều trị theo đơn, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm sau vài ngày đầu.

Bên cạnh việc dùng thuốc, chế độ nghỉ ngơi và dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc phục hồi hàng rào miễn dịch. Người bệnh nên súc họng đều đặn bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm, uống nhiều nước ấm, ăn cháo súp loãng, dễ nuốt để tránh kích ứng niêm mạc amidan đang viêm đỏ. Việc giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển mùa, kết hợp đeo khẩu trang ở nơi công cộng sẽ giúp hạn chế nguy cơ bội nhiễm và lây truyền mầm bệnh cho cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để tự chữa tại nhà. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường như khó thở, nuốt nghẹn hoàn toàn, cứng khít hàm hoặc sốt cao kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Viêm họng amidan cấp có thể điều trị ổn định nếu người bệnh đi khám sớm và dùng thuốc đúng chỉ dẫn chuyên môn. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không lạm dụng kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng khi họng sưng đau tăng dần. Việc giữ ấm cổ họng, súc miệng nước muối sinh lý và tái khám đúng hẹn là chìa khóa giúp đường hô hấp phục hồi an toàn.