Viêm đại tràng và viêm dạ dày có giống nhau không? Cách phân biệt

Viêm đại tràng và viêm dạ dày có giống nhau không là gì?

Viêm dạ dày và viêm đại tràng đều là những bệnh lý viêm nhiễm phổ biến tại niêm mạc đường tiêu hóa, nhưng chúng có bản chất giải phẫu và sinh lý rất khác biệt. Dạ dày nằm ở vùng thượng vị, giữ vai trò nhào trộn thức ăn cùng acid dịch vị và các enzyme tiêu hóa. Khi lớp chất nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày bị tổn thương do vi khuẩn Helicobacter pylori, thuốc giảm đau hoặc căng thẳng kéo dài, phản ứng viêm sẽ bùng phát gây đau tức cồn cào vùng trên rốn.

Ngược lại, đại tràng hay ruột già là đoạn ruột tiếp nối sau ruột non và kết thúc ở trực tràng. Nhiệm vụ chính của đại tràng là tái hấp thu nước, các chất điện giải từ bã thức ăn và bài tiết chất cặn bã ra ngoài. Tình trạng viêm tại đại tràng thường bắt nguồn từ nhiễm khuẩn đường ruột, rối loạn hệ vi sinh hoặc các bệnh lý tự miễn. Nhận thức rõ sự khác biệt giữa hai cơ quan giúp người bệnh tránh nhầm lẫn và không tự ý dùng sai phương pháp hỗ trợ.

Khác biệt về vị trí tổn thương và tính chất cơn đau

Vị trí xuất hiện cơn đau là dấu hiệu lâm sàng trực quan nhất giúp phân biệt hai tình trạng này. Người bị viêm dạ dày thường cảm thấy đau tức, cồn cào hoặc nóng rát tại vùng thượng vị, tức khu vực bụng trên nằm ngay dưới mũi ức. Cơn đau dạ dày có mối liên hệ mật thiết với bữa ăn, thường xuất hiện rõ rệt khi bụng quá đói hoặc ngay sau khi nạp thực phẩm cay, chua, nhiều dầu mỡ. Đôi khi cảm giác khó chịu này còn lan lên sau xương ức hoặc vòng ra sau lưng.

Trái lại, cơn đau do viêm đại tràng thường khu trú ở vùng bụng dưới, hố chậu trái, hố chậu phải hoặc chạy dọc theo khung đại tràng. Cơn đau đại tràng thường có tính chất quặn thắt từng cơn, kèm theo cảm giác mót rặn khó chịu. Đáng chú ý, người bệnh viêm đại tràng thường nhận thấy cơn đau bụng giảm đi rõ rệt sau khi đi đại tiện hoặc trung tiện, điều hầu như không xảy ra đối với các cơn đau xuất phát từ dạ dày.

Điểm khác nhau giữa các triệu chứng tiêu hóa đi kèm

Bên cạnh vị trí đau, các triệu chứng rối loạn tiêu hóa đi kèm cũng phản ánh cơ quan đang bị tổn thương. Bệnh nhân viêm dạ dày chủ yếu gặp các rối loạn ở phần trên của ống tiêu hóa như ợ hơi, ợ chua, buồn nôn, nôn mửa, cảm giác nhanh no và nóng rát thực quản do dịch vị acid trào ngược. Tình trạng chướng bụng ở người viêm dạ dày thường khu trú ở vùng bụng trên ngay sau bữa ăn.

Trong khi đó, viêm đại tràng biểu hiện đặc trưng qua sự biến đổi rõ rệt của thói quen đại tiện. Người bệnh có thể gặp tình trạng tiêu chảy liên tục, táo bón kéo dài hoặc hai trạng thái này xen kẽ thất thường. Phân của người viêm đại tràng thường nát, không thành khuôn, dễ lẫn chất nhầy mủ hoặc vệt máu tươi. Cảm giác đi ngoài không hết phân, bụng sôi ùng ục và trướng hơi vùng bụng dưới là những dấu hiệu rất điển hình của tổn thương đại tràng.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp ở từng bệnh

Nguyên nhân gây bệnh ở hai cơ quan này xuất phát từ những cơ chế sinh lý bệnh tương đối độc lập. Viêm dạ dày phần lớn khởi phát do sự xâm nhập của vi khuẩn Helicobacter pylori làm suy yếu hàng rào chất nhầy bảo vệ niêm mạc. Ngoài ra, việc lạm dụng các thuốc kháng viêm giảm đau không steroid, thói quen lạm dụng rượu bia, thuốc lá và căng thẳng tâm lý kéo dài cũng khiến dạ dày tăng tiết acid gây bào mòn lớp niêm mạc.

Đối với viêm đại tràng, tác nhân thường gặp bao gồm nhiễm ký sinh trùng amip, lỵ trực trùng, vi khuẩn đường ruột do thói quen ăn uống kém vệ sinh. Bệnh cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý viêm ruột mạn tính tự miễn như viêm loét đại trực tràng chảy máu, bệnh Crohn, hoặc sự mất cân bằng nghiêm trọng của hệ vi sinh đường ruột sau những đợt dùng kháng sinh kéo dài. Chế độ ăn uống thiếu chất xơ và nhiều thực phẩm chế biến sẵn cũng làm tăng nguy cơ kích ứng niêm mạc đại tràng.

Phương pháp chẩn đoán chuyên khoa cho dạ dày và đại tràng

Do các triệu chứng tiêu hóa đôi khi có thể gây nhầm lẫn, việc thăm khám tại cơ sở y tế với sự hỗ trợ của các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh là cần thiết để xác định chính xác tổn thương. Để đánh giá dạ dày, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa thường chỉ định nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng qua đường miệng hoặc đường mũi. Kỹ thuật này cho phép quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc dạ dày, phát hiện vết trợt loét và làm xét nghiệm kiểm tra vi khuẩn Helicobacter pylori.

Để kiểm tra đại tràng, phương pháp tiêu chuẩn là nội soi toàn bộ đại tràng bằng ống mềm đưa qua đường hậu môn. Qua hình ảnh nội soi, bác sĩ có thể khảo sát toàn bộ khung ruột già, xác định vị trí viêm loét, phát hiện polyp hoặc thực hiện sinh thiết giải phẫu bệnh nếu cần thiết. Ngoài ra, các xét nghiệm bổ trợ như xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân, cấy phân tìm vi khuẩn gây bệnh và siêu âm ổ bụng cũng thường được phối hợp để đưa ra kết luận toàn diện.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý chẩn đoán dựa trên cảm giác đau bụng thông thường rồi tự mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay thuốc cầm tiêu chảy để uống. Việc dùng sai thuốc không những không mang lại hiệu quả mà còn có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm, làm trầm trọng thêm tình trạng viêm loét hoặc dẫn đến thủng đường tiêu hóa. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân hoặc sốt cao, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa kiểm tra kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, viêm đại tràng và viêm dạ dày là hai bệnh lý tiêu hóa độc lập ở hai vị trí giải phẫu khác biệt, đòi hỏi những phương pháp chẩn đoán và hướng chăm sóc y khoa riêng biệt. Nhận biết đúng các đặc điểm của từng bệnh giúp người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe và kịp thời đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác.