Viêm amidan ở người lớn và những điều cần lưu ý để tránh biến chứng

Viêm amidan ở người lớn là gì?

Amidan khẩu cái là tổ chức miễn dịch quan trọng nằm tại cửa ngõ đường hô hấp và tiêu hóa trên, đóng vai trò ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Ở trẻ em, amidan hoạt động mạnh mẽ để tạo kháng thể, nhưng sau giai đoạn dậy thì, tổ chức này dần teo nhỏ và giảm bớt vai trò miễn dịch chủ chốt.

Mặc dù vậy, viêm amidan ở người lớn vẫn xuất hiện khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc khi niêm mạc vòm họng bị kích ứng liên tục bởi các yếu tố bên ngoài. Người bệnh thường gặp phải tình trạng viêm amidan cấp tính với những đợt sốt, họng đau buốt khi nuốt, hoặc tiến triển thành viêm amidan mạn tính hốc mủ với biểu hiện vướng họng dai dẳng và hơi thở có mùi khó chịu. Do tính chất công việc và thói quen sinh hoạt, nhiều người trưởng thành thường bỏ qua giai đoạn khởi phát sớm, khiến việc kiểm soát tình trạng viêm nhiễm trở nên phức tạp hơn.

Nguyên nhân khiến người trưởng thành bị viêm amidan

Tác nhân gây viêm amidan ở người lớn chủ yếu bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp như Adenovirus, virus cúm, Parainfluenza hoặc vi khuẩn, trong đó phổ biến nhất là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Ngoài ra, các vi khuẩn kỵ khí tại khoang miệng cũng có thể xâm nhập sâu vào các ngóc ngách của mô amidan đã bị xơ chai.

Bên cạnh mầm bệnh trực tiếp, nguy cơ mắc bệnh gia tăng đáng kể ở những người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi mịn công nghiệp hoặc hóa chất độc hại. Thói quen sử dụng nhiều rượu bia, nước đá lạnh, tình trạng trào ngược dạ dày thực quản kéo dài khiến dịch axit kích thích niêm mạc họng cũng là yếu tố thuận lợi làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên. Khi cơ thể mệt mỏi, căng thẳng kéo dài hoặc mắc các bệnh lý suy giảm miễn dịch, amidan sẽ dễ dàng bị vi sinh vật tấn công và bùng phát ổ viêm.

Những triệu chứng viêm amidan phổ biến ở người lớn

Biểu hiện viêm amidan ở người lớn thường rõ rệt và gây cảm giác khó chịu lớn trong sinh hoạt hàng ngày. Dấu hiệu đầu tiên và điển hình nhất là cảm giác đau rát họng tăng mạnh khi nuốt thức ăn, nước bọt, đôi khi cơn đau nhói có thể lan lên một hoặc cả hai bên tai. Người bệnh thường sốt nhẹ hoặc sốt cao từng cơn, kèm theo cảm giác mệt mỏi, ớn lạnh và đau nhức toàn thân.

Khi soi gương kiểm tra vòm họng, người bệnh có thể quan sát thấy hai khối amidan sưng to, đỏ ửng và có thể xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc mảng bựa trắng đọng tại các hốc amidan. Giọng nói của người bệnh có thể bị nghẹt mũi hoặc khàn đặc nhẹ. Ngoài ra, tình trạng viêm nhiễm tại vùng họng thường khiến hơi thở có mùi hôi dù đã đánh răng sạch sẽ, đi kèm sưng đau các hạch bạch huyết ở góc hàm hoặc dưới cằm khiến việc cử động cổ trở nên khó khăn.

Biến chứng nguy hiểm khi chủ quan với viêm amidan ở người lớn

Khác với trẻ nhỏ thường được gia đình đưa đi khám sớm, người lớn thường có xu hướng tự chịu đựng hoặc tự mua thuốc uống không đúng chỉ định, dẫn đến nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng. Biến chứng tại chỗ hay gặp nhất là áp xe quanh amidan, hình thành ổ mủ lớn chèn ép đường thở, gây đau họng dữ dội, khó mở miệng và nuốt nghẹn nghiêm trọng. Tình trạng nhiễm trùng cũng có thể lan rộng sang các khoang sâu vùng cổ, gây viêm mô tế bào hoặc đe dọa tắc nghẽn hô hấp.

Đặc biệt, nếu căn nguyên là do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A mà không được điều trị triệt để bằng kháng sinh thích hợp, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng tự miễn toàn thân nguy hiểm như thấp tim, viêm cầu thận cấp hoặc viêm khớp cấp tính. Amidan sưng phì đại kéo dài còn góp phần gây ra hội chứng ngưng thở khi ngủ, làm giảm chất lượng giấc ngủ và tăng gánh nặng lên hệ tim mạch của người trưởng thành.

Phương pháp chăm sóc và định hướng kiểm soát bệnh an toàn

Khi có dấu hiệu nghi ngờ viêm amidan, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám trực tiếp. Bác sĩ sẽ kiểm tra họng, thực hiện nội soi hoặc xét nghiệm dịch họng nếu cần để xác định chính xác nguyên nhân là do virus hay vi khuẩn, từ đó đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa vì phần lớn các đợt viêm họng cấp ban đầu có thể do virus.

Song song với hướng dẫn của bác sĩ, người bệnh cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ tại nhà như súc miệng họng bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% nhiều lần trong ngày để làm sạch niêm mạc. Nên uống nhiều nước ấm, ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp và hạn chế đồ ăn cay nóng, chiên xào nhiều dầu mỡ. Việc phẫu thuật cắt amidan chỉ được bác sĩ cân nhắc khi các đợt viêm tái phát quá nhiều lần trong năm, gây biến chứng áp xe hoặc gây khó thở.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để tự chữa tại nhà. Cần đến bệnh viện kiểm tra ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng báo động như khó thở, khó nuốt nghiêm trọng, cứng hàm không thể há miệng, sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt hoặc sưng phù một bên cổ.

Tóm tắt

Viêm amidan ở người lớn tuy ít phổ biến hơn trẻ nhỏ nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe nếu xem nhẹ. Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, giữ gìn vệ sinh vòm họng và tuân thủ thăm khám y tế định kỳ là giải pháp tốt nhất để bảo vệ đường hô hấp trên và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.