Tỷ lệ uống PEP thành công ở Việt Nam và những yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ

Tỷ lệ uống PEP thành công là gì?

Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV bằng thuốc kháng virus, viết tắt là PEP, là phương pháp can thiệp ngắn hạn trong vòng 28 ngày dành cho những người chưa nhiễm HIV nhưng vừa trải qua sự cố có nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh. Các tình huống phổ biến bao gồm quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, rách bao cao su, sự cố kim tiêm dính máu hoặc tai nạn nghề nghiệp y tế.

Cơ chế của PEP là sử dụng các hoạt chất kháng virus kết hợp nhằm ức chế sự nhân bản của virus HIV ngay tại cửa ngõ xâm nhập, ngăn không cho chúng thiết lập tình trạng nhiễm trùng mạn tính trong cơ thể. Tại Việt Nam, phác đồ điều trị sau phơi nhiễm được triển khai theo các hướng dẫn y tế quốc gia chặt chẽ. Việc đánh giá tỷ lệ thành công của phương pháp này gắn liền với tốc độ tiếp cận cơ sở y tế và sự tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn dùng thuốc của người bệnh.

Hiệu quả bảo vệ thực tế của điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV

• Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV bằng thuốc kháng virus PEP là biện pháp can thiệp khẩn cấp dành cho người có nguy cơ lây nhiễm. Các bằng chứng y khoa quốc tế và dữ liệu lâm sàng tại Việt Nam cho thấy PEP đạt hiệu quả dự phòng rất cao, có thể giảm trên 80 phần trăm đến hơn 90 phần trăm nguy cơ lây nhiễm nếu được áp dụng đúng chuẩn. Hiệu quả này không phải là con số tuyệt đối cho mọi tình huống mà phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ tuân thủ của từng cá nhân.
• Mức độ thành công của phác đồ PEP được ghi nhận ở mức tối ưu khi người có nguy cơ tiếp cận điều trị trong những giờ đầu tiên. Việc uống thuốc làm gián đoạn quá trình nhân lên của virus HIV trong tế bào miễn dịch, ngăn cản virus tạo thành ổ nhiễm cố định trong cơ thể. Do đó, việc can thiệp kịp thời có ý nghĩa quyết định giữa việc dự phòng thành công và thất bại.

Những yếu tố quyết định tỷ lệ thành công khi sử dụng PEP

• Thời gian bắt đầu dùng thuốc là yếu tố sống còn quyết định tỷ lệ uống PEP thành công. Giới hạn tối đa được khuyến cáo y khoa là 72 giờ kể từ khi phát sinh hành vi nguy cơ, tuy nhiên hiệu quả bảo vệ cao nhất khi được uống trong 24 giờ đầu tiên. Sau mốc 72 giờ, virus HIV thường đã xâm nhập sâu vào hệ thống bạch huyết, khiến hiệu lực ngăn chặn của thuốc giảm sút đáng kể.
• Yếu tố then chốt thứ hai là tính tuân thủ điều trị. Phác đồ PEP chuẩn đòi hỏi người dùng phải uống thuốc liên tục và đủ 28 ngày, đúng khung giờ cố định mỗi ngày. Tự ý bỏ liều, uống ngắt quãng hoặc dừng thuốc sớm khi chưa đủ thời gian sẽ tạo cơ hội cho virus nhân bản trở lại. Ngoài ra, việc duy trì các biện pháp quan hệ tình dục an toàn trong suốt thời gian dùng thuốc cũng ngăn ngừa việc tái phơi nhiễm với nguồn lây mới.

Quy trình tiếp cận và theo dõi điều trị PEP tại các cơ sở y tế

• Hiện nay tại Việt Nam, quy trình tiếp cận PEP đã được chuẩn hóa tại các bệnh viện bệnh nhiệt đới, trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh thành, phòng khám ngoại trú điều trị HIV và các cơ sở y tế chuyên khoa truyền nhiễm. Khi có nguy cơ phơi nhiễm qua đường tình dục không an toàn hoặc tai nạn nghề nghiệp, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá mức độ rủi ro.
• Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm nhanh HIV để xác định tình trạng huyết thanh học trước khi dùng thuốc, đồng thời kiểm tra chức năng gan thận nhằm lựa chọn phác đồ phối hợp ba hoạt chất kháng virus phù hợp. Trong quá trình 28 ngày, nhân viên y tế sẽ theo dõi các phản ứng phụ thường gặp như buồn nôn, đau đầu hoặc mệt mỏi và hướng dẫn cách khắc phục an toàn. Kết thúc liệu trình, người bệnh cần tái khám và làm xét nghiệm kiểm tra kháng thể theo đúng lịch hẹn.

Lưu ý an toàn

PEP chỉ là biện pháp dự phòng khẩn cấp tạm thời, không thay thế cho bao cao su hay liệu pháp dự phòng trước phơi nhiễm PrEP dài hạn. Người có nguy cơ tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc kháng virus trôi nổi mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Trong suốt 28 ngày dùng thuốc, người dùng cần kiêng quan hệ tình dục không an toàn để tránh nguy cơ tái nhiễm và lây truyền cho người khác.

Tóm tắt

Hiệu quả phòng ngừa lây nhiễm HIV của điều trị dự phòng sau phơi nhiễm phụ thuộc mật thiết vào thời gian bắt đầu dùng thuốc và sự tuân thủ nghiêm ngặt liệu trình. Khi gặp rủi ro tiếp xúc với nguồn lây, người phơi nhiễm cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn, sàng lọc và tiếp cận PEP kịp thời nhằm bảo vệ sức khỏe an toàn.