Vì sao trẻ bị viêm mũi dị ứng và cách xử trí

Trẻ bị viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là phản ứng viêm mạn tính của niêm mạc khoang mũi do phản ứng quá mẫn qua trung gian kháng thể IgE khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên trong không khí. Khi dị nguyên xâm nhập, hệ miễn dịch của trẻ giải phóng histamine cùng các chất trung gian hóa học gây sưng nề niêm mạc, tăng tiết dịch mũi và ngứa ngáy.

Trẻ nhỏ có niêm mạc mũi mỏng manh và hệ miễn dịch đang trong giai đoạn hoàn thiện nên dễ bị tác động bởi sự biến đổi nhiệt độ, độ ẩm hoặc ô nhiễm không khí. Tình trạng này không phải là bệnh truyền nhiễm nhưng có tính chất dai dẳng và dễ tái phát. Việc kiểm soát viêm mũi dị ứng cần sự phối hợp giữa kiểm soát môi trường sống, chăm sóc vệ sinh mũi hằng ngày và tuân thủ hướng dẫn điều trị từ bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Tai Mũi Họng.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ kích phát viêm mũi dị ứng ở trẻ

Hiện tượng bùng phát viêm mũi dị ứng ở trẻ nhỏ xuất phát từ sự kết hợp giữa cơ địa nhạy cảm và các tác nhân tác động từ môi trường bên ngoài. Yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể, khi những trẻ có bố mẹ hoặc người thân mắc các bệnh lý dị ứng như hen phế quản, chàm da hoặc viêm mũi dị ứng sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn rõ rệt.

Bên cạnh yếu tố cơ địa, các dị nguyên xuất hiện phổ biến trong không gian sống là nguyên nhân trực tiếp kích thích niêm mạc mũi. Mạt bụi nhà sinh sống trong chăn ga gối đệm, nấm mốc phát triển ở góc ẩm thấp, lông và vảy da từ thú cưng, phấn hoa cùng khói thuốc lá hay ô nhiễm không khí đều có thể khiến đường hô hấp của trẻ phản ứng mạnh. Khi thời tiết chuyển mùa đột ngột, sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm không khí càng làm tăng độ nhạy cảm của niêm mạc, khiến các biểu hiện hắt hơi, nghẹt mũi và chảy nước mũi bùng phát dồn dập.

Các nguyên tắc xử trí an toàn khi trẻ bùng phát triệu chứng

Khi trẻ có dấu hiệu bùng phát viêm mũi dị ứng với triệu chứng hắt hơi, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi kéo dài, phụ huynh nên chú trọng thực hiện các biện pháp chăm sóc tại chỗ kết hợp theo dõi sát sao. Việc làm sạch khoang mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý nồng độ 0,9% là bước xử trí ban đầu hữu hiệu giúp loại bỏ bớt dị nguyên và chất nhầy bám trên niêm mạc.

Trong trường hợp triệu chứng gây khó chịu nhiều, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ. Thuốc kháng histamine thế hệ 2 đường uống như cetirizine, loratadine hoặc desloratadine thường được cân nhắc để làm giảm ngứa mũi, hắt hơi và chảy nước mũi. Đối với các đợt bệnh trung bình đến nặng, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc xịt corticosteroid tại chỗ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc xịt co mạch cho trẻ dùng kéo dài quá 3 đến 5 ngày vì có thể gây tác dụng phụ xơ hóa niêm mạc hoặc dội ngược triệu chứng nghẹt mũi nặng hơn.

Hướng dẫn vệ sinh khoang mũi đúng cách cho trẻ nhỏ

Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý là giải pháp hỗ trợ làm sạch niêm mạc mũi an toàn và mang lại hiệu quả cao đối với trẻ mắc viêm mũi dị ứng. Phụ huynh nên lựa chọn các sản phẩm nước muối sinh lý dạng xịt phun sương hoặc giọt nhỏ dành riêng cho lứa tuổi của trẻ để tránh làm tổn thương niêm mạc mũi vốn rất mỏng manh.

Khi thực hiện vệ sinh mũi, nên hướng dẫn trẻ nghiêng nhẹ đầu và xịt hoặc nhỏ dung dịch vào từng bên mũi, sau đó hướng dẫn trẻ xì nhẹ dịch mũi ra ngoài đối với trẻ lớn. Với trẻ nhỏ chưa biết xì mũi, cha mẹ có thể dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng một cách nhẹ nhàng sau khi đã làm mềm dịch nhầy. Cần lưu ý vệ sinh tiệt trùng dụng cụ hút mũi trước và sau khi sử dụng để tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn vào đường hô hấp của trẻ. Việc vệ sinh mũi nên duy trì hằng ngày, đặc biệt là sau khi trẻ đi ra ngoài đường hoặc tiếp xúc với môi trường có nhiều khói bụi.

Biện pháp phòng ngừa tái phát viêm mũi dị ứng trong gia đình

Để hạn chế tối đa tần suất tái phát các đợt viêm mũi dị ứng, việc kiểm soát môi trường sống đóng vai trò then chốt. Gia đình cần duy trì thói quen lau dọn nhà cửa thường xuyên bằng khăn ẩm để tránh bụi bay trong không khí, giặt sạch chăn ga gối đệm định kỳ bằng nước ấm và phơi dưới nắng mặt trời nhằm tiêu diệt mạt bụi nhà.

Ngoài ra, phụ huynh nên giữ không gian phòng ngủ của trẻ thông thoáng, tránh để tình trạng ẩm mốc xuất hiện ở các góc tường hay tủ quần áo. Nếu trẻ có cơ địa dị ứng với lông động vật, gia đình nên cân nhắc hạn chế nuôi chó mèo trong nhà hoặc không cho vật nuôi vào phòng ngủ của trẻ. Trong những thời điểm thời tiết giao mùa hoặc nồng độ phấn hoa cao, nên nhắc nhở trẻ đeo khẩu trang phù hợp khi ra ngoài, giữ ấm vùng cổ ngực và rửa tay sạch sẽ sau khi trở về nhà để bảo vệ đường hô hấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin chăm sóc viêm mũi dị ứng ở trẻ trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Mỗi trẻ có mức độ nhạy cảm và nguyên nhân gây dị ứng khác nhau. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng lại đơn thuốc cũ, không tự mua thuốc kháng sinh hay thuốc xịt co mạch khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa.

Tóm tắt

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng cần được chăm sóc đúng cách và phòng ngừa kiên trì để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Việc kết hợp vệ sinh mũi hằng ngày, giữ môi trường sống sạch sẽ và thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp kiểm soát hiệu quả triệu chứng, bảo vệ đường hô hấp cho trẻ luôn khỏe mạnh.