Vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại và nên lựa chọn loại nào
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Culex. Căn bệnh này có thể để lại nhiều di chứng thần kinh vĩnh viễn hoặc đe dọa tính mạng người bệnh, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch là biện pháp y tế chủ động, kinh tế và hữu hiệu nhất để tạo lá chắn miễn dịch bảo vệ cơ thể khỏi căn bệnh nguy hiểm này.
Nhiều phụ huynh khi đưa con đi tiêm phòng thường băn khoăn vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại và sự khác biệt giữa các loại vắc xin đang lưu hành. Việc nắm rõ cơ chế công nghệ, độ tuổi chỉ định cũng như phác đồ tiêm chủng của từng loại sẽ giúp người dân chủ động lựa chọn giải pháp phòng ngừa thích hợp và an toàn nhất.
Vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại là gì?
Vắc xin viêm não Nhật Bản là chế phẩm sinh học chứa kháng nguyên đặc hiệu giúp cơ thể con người tự sản sinh miễn dịch chủ động chống lại virus viêm não Nhật Bản. Khi virus xâm nhập vào cơ thể qua vết đốt của muỗi truyền bệnh, hệ miễn dịch đã được tập dượt từ trước sẽ nhanh chóng nhận diện, sản sinh kháng thể trung hòa và tiêu diệt tác nhân gây hại trước khi chúng có cơ hội tấn công vào các tế bào thần kinh trung ương.
Hiện nay trong hệ thống y tế dự phòng tại Việt Nam, thị trường tiêm chủng cung cấp hai loại vắc xin chính đại diện cho hai nền tảng công nghệ sản xuất khác nhau, bao gồm vắc xin Jevax thuộc nhóm bất hoạt và vắc xin Imojev thuộc nhóm sống giảm độc lực tái tổ hợp. Mỗi loại vắc xin sở hữu phác đồ tiêm, độ tuổi áp dụng cũng như thời gian duy trì miễn dịch riêng biệt, phục vụ tốt cho cả chương trình tiêm chủng mở rộng lẫn hệ thống tiêm chủng dịch vụ tự nguyện.
Phân loại vắc xin viêm não Nhật Bản theo công nghệ sản xuất
Tại Việt Nam, vắc xin phòng bệnh viêm não Nhật Bản hiện được chia thành hai nhóm công nghệ chính gồm vắc xin bất hoạt và vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp. Cả hai nhóm đều có mục tiêu kích thích hệ miễn dịch sinh kháng thể đặc hiệu chống lại virus viêm não Nhật Bản, tuy nhiên chúng có sự khác biệt rõ rệt về bản chất sinh học, độ tuổi bắt đầu tiêm và số lượng mũi cần tiêm nhắc lại.
Nhóm vắc xin bất hoạt chứa các hạt virus đã bị bất hoạt nhiệt hoặc hóa chất, không còn khả năng nhân lên gây bệnh nhưng vẫn giữ được tính sinh miễn dịch. Trong khi đó, vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp sử dụng virus đã được làm yếu hoặc tái tổ hợp gien để kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và kéo dài hơn. Tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ, tiền sử tiêm phòng và điều kiện kinh tế gia đình, bác sĩ sẽ tư vấn loại vắc xin phù hợp cho từng đối tượng cụ thể.
Đặc điểm và lịch tiêm của vắc xin viêm não Nhật Bản bất hoạt
Vắc xin viêm não Nhật Bản bất hoạt quen thuộc nhất tại Việt Nam là Jevax, được nuôi cấy trên não chuột và tinh chế theo công nghệ truyền thống. Loại vắc xin này đã được đưa vào chương trình Tiêm chủng mở rộng từ nhiều năm qua để tiêm miễn phí cho trẻ em từ mười hai tháng tuổi trở lên, đồng thời cũng được phục vụ dưới hình thức tiêm chủng dịch vụ.
Phác đồ tiêm cơ bản của vắc xin bất hoạt bao gồm ba mũi đầu tiên: mũi một tiêm khi trẻ tròn một tuổi, mũi hai tiêm sau mũi một từ một đến hai tuần, và mũi ba tiêm sau mũi hai một năm. Để duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ cơ thể ở mức an toàn, người tiêm cần tiêm nhắc lại một mũi sau mỗi ba năm cho đến khi trẻ đủ mười lăm tuổi. Do đòi hỏi nhiều lần tiêm nhắc, phụ huynh cần lưu ý theo dõi sổ tiêm chủng để tránh quên lịch.
Đặc điểm và lịch tiêm của vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp
Vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp tiêu biểu hiện nay là Imojev, được phát triển bằng công nghệ tái tổ hợp trên tế bào vero. Loại vắc xin này được chỉ định tiêm phòng cho trẻ nhỏ từ chín tháng tuổi trở lên và cả người trưởng thành. Điểm nổi bật của vắc xin tái tổ hợp là khả năng kích thích miễn dịch nhanh chóng và tạo ra lượng kháng thể bền vững trong thời gian dài.
Lịch tiêm của vắc xin sống giảm độc lực tương đối tinh gọn so với vắc xin bất hoạt truyền thống. Đối với trẻ em từ chín tháng tuổi đến dưới mười tám tuổi, phác đồ chỉ gồm hai mũi: mũi một bắt đầu từ chín tháng tuổi và mũi hai tiêm nhắc lại sau mũi một khoảng một năm. Đối với người từ mười tám tuổi trở lên, người tiêm chỉ cần thực hiện duy nhất một mũi tiêm mà không cần tiêm nhắc định kỳ, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian đi lại.
Tư vấn lựa chọn và khả năng chuyển đổi giữa các loại vắc xin
Cả hai loại vắc xin viêm não Nhật Bản đều chứng minh được hiệu quả phòng ngừa bệnh tật cao và độ an toàn khi sử dụng rộng rãi trong cộng đồng. Việc lựa chọn loại vắc xin nào thường dựa trên độ tuổi bắt đầu tiêm phòng của trẻ, điều kiện kinh tế và khả năng tuân thủ lịch tiêm nhắc của gia đình. Trẻ từ chín tháng tuổi có thể ưu tiên chọn vắc xin sống giảm độc lực để được phòng bệnh sớm hơn.
Trong trường hợp trẻ đã tiêm một hoặc hai mũi vắc xin bất hoạt trước đó nhưng muốn chuyển sang loại sống giảm độc lực tái tổ hợp, phụ huynh hoàn toàn có thể thực hiện được theo hướng dẫn của bác sĩ. Thông thường, nếu đã tiêm hai mũi vắc xin bất hoạt, trẻ chỉ cần tiêm thêm một mũi vắc xin sống giảm độc lực sau một năm để hoàn thành miễn dịch cơ bản. Cán bộ y tế tại điểm tiêm sẽ kiểm tra tiền sử tiêm và đưa ra chỉ định chính xác nhất.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc thăm khám sàng lọc trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tiêm chủng. Người tiêm cần được kiểm tra sức khỏe tổng quát trước khi tiêm và ở lại theo dõi tại cơ sở y tế tối thiểu ba mươi phút sau tiêm nhằm phát hiện và xử trí kịp thời các phản ứng phản vệ nếu có. Những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng, đang mắc các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính hoặc suy giảm miễn dịch nặng cần thông báo kỹ với bác sĩ trước khi tiêm.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả giúp chủ động phòng ngừa viêm não Nhật Bản cho cả trẻ em lẫn người lớn. Việc nắm rõ các loại vắc xin hiện có giúp phụ huynh và người tiêm chủ động sắp xếp thời gian, tuân thủ đúng phác đồ tiêm chủng. Khi có nhu cầu tiêm chủng hoặc chuyển đổi giữa các loại vắc xin, người dân nên đến các cơ sở y tế uy tín để được cán bộ y tế thăm khám sàng lọc và tư vấn lịch tiêm phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản bị trễ lịch hẹn có cần tiêm lại từ đầu không?
Nếu bị trễ lịch hẹn, người tiêm không cần phải tiêm lại từ đầu mà chỉ cần đến cơ sở tiêm chủng để tiêm tiếp mũi còn thiếu càng sớm càng tốt nhằm duy trì hiệu quả bảo vệ.
Người trưởng thành có cần tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản không?
Người lớn chưa từng tiêm chủng hoặc không nhớ rõ lịch sử tiêm phòng vẫn nên tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản, đặc biệt khi sinh sống hoặc di chuyển đến các vùng có dịch lưu hành.
Các phản ứng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản là gì?
Sau khi tiêm, người tiêm có thể gặp các phản ứng nhẹ như sưng đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Các dấu hiệu này thường tự thuyên giảm sau một đến hai ngày mà không cần can thiệp đặc biệt.
Đang tiêm vắc xin bất hoạt có đổi sang loại sống giảm độc lực được không?
Có thể chuyển từ vắc xin bất hoạt sang vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp. Bác sĩ tiêm chủng sẽ căn cứ vào số mũi đã tiêm trước đó để chỉ định lịch tiêm tiếp theo thích hợp.
Có thể tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản cùng lúc với các vắc xin khác không?
Vắc xin viêm não Nhật Bản có thể tiêm cùng ngày với nhiều loại vắc xin khác nhưng cần tiêm tại các vị trí giải phẫu khác nhau và sử dụng bơm kim tiêm riêng biệt theo chỉ định y tế.
