Những điều cần biết về vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ và biện pháp phòng ngừa

Vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ là gì?

Bệnh đậu mùa khỉ là bệnh do virus gây ra với các biểu hiện điển hình như sốt, đau đầu, đau cơ, sưng hạch bạch huyết và phát ban dạng mụn nước hoặc mụn mủ trên da. Mặc dù đa số các trường hợp diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau vài tuần, bệnh vẫn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc những người có hệ miễn dịch suy giảm. Cơ chế lây nhiễm chủ yếu qua tiếp xúc gần gũi da với da, quan hệ tình dục, hoặc tiếp xúc với chăn màn, quần áo của người bệnh. Do virus gây bệnh đậu mùa khỉ có mối liên hệ kháng nguyên mật thiết với virus gây bệnh đậu mùa cổ điển, các loại vaccine đậu mùa thế hệ cải tiến có khả năng mang lại hiệu quả bảo vệ chéo đáng kể. Việc chủ động trang bị kiến thức về vaccine và biện pháp phòng vệ là bước đi thiết thực giúp mỗi cá nhân giảm thiểu tối đa rủi ro nhiễm bệnh.

Các loại vaccine được sử dụng trong phòng ngừa bệnh đậu mùa khỉ

Do virus gây bệnh đậu mùa khỉ cùng thuộc họ Poxviridae và có quan hệ gần gũi với virus đậu mùa thông thường, các nhà khoa học đã ứng dụng vaccine phòng bệnh đậu mùa để tạo miễn dịch chống lại bệnh đậu mùa khỉ. Hiện nay, một số loại vaccine sống giảm độc lực không nhân lên, tiêu biểu như vaccine modified vaccinia Ankara, đã được các cơ quan y tế quốc tế phê duyệt và khuyến cáo sử dụng nhằm phòng ngừa nhiễm trùng Mpox. Ngoài ra, một số vaccine thế hệ trước cũng có thể được cân nhắc trong các tình huống khẩn cấp theo chỉ định y tế nghiêm ngặt.

Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận rằng việc tiêm đủ phác đồ vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ có thể tạo ra mức kháng thể bảo vệ cao, giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và làm nhẹ các triệu chứng nếu không may bị nhiễm. Vaccine có thể được triển khai theo hình thức tiêm chủng dự phòng trước phơi nhiễm cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao, hoặc tiêm dự phòng sau phơi nhiễm trong một khoảng thời gian nhất định sau khi tiếp xúc với nguồn lây để hạn chế nguy cơ phát triển triệu chứng.

Nhóm đối tượng được khuyến cáo tiêm vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ

Chiến lược tiêm chủng phòng bệnh đậu mùa khỉ hiện nay không áp dụng đại trà cho toàn bộ dân số mà tập trung vào các nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao nhằm tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ và nguồn cung ứng. Nhóm đối tượng ưu tiên hàng đầu bao gồm những người đã tiếp xúc gần gũi hoặc có nguy cơ cao tiếp xúc với người được chẩn đoán mắc bệnh đậu mùa khỉ, chẳng hạn như người sống chung nhà hoặc bạn tình. Việc tiêm chủng sớm sau phơi nhiễm có thể giúp giảm thiểu đáng kể khả năng phát bệnh.

Bên cạnh đó, nhân viên y tế làm việc tại các khu cách ly điều trị bệnh nhân đậu mùa khỉ, nhân viên phòng xét nghiệm thường xuyên xử lý mẫu bệnh phẩm chứa virus cũng thuộc diện được khuyến nghị tiêm phòng. Những người có nhiều bạn tình, quan hệ tình dục không an toàn hoặc nằm trong nhóm dân số có nguy cơ lây nhiễm cao theo đánh giá của cơ quan y tế dự phòng cũng nên chủ động tham khảo ý kiến chuyên gia y tế về việc tiêm vaccine để bảo vệ bản thân và đối tác.

Các biện pháp phòng bệnh chủ động không dùng thuốc trong đời sống hàng ngày

Bên cạnh việc sử dụng vaccine, việc duy trì lối sống lành mạnh và thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng ngừa tiếp xúc là yếu tố then chốt giúp ngăn ngừa virus lây lan trong cộng đồng. Người dân cần tránh tiếp xúc da kề da trực tiếp với người đang có các nốt phát ban, mụn nước nghi ngờ mắc bệnh đậu mùa khỉ. Tuyệt đối không dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, quần áo, ga trải giường, cốc chén hoặc dụng cụ ăn uống với người bệnh hoặc người đang trong diện cách ly theo dõi.

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, đặc biệt là sau khi chạm vào các bề mặt nơi công cộng hoặc sau khi chăm sóc người ốm. Khi quan hệ tình dục, việc duy trì mối quan hệ chung thủy một vợ một chồng và sử dụng bao cao su đúng cách giúp giảm thiểu rủi ro, dù bao cao su không thể bảo vệ hoàn toàn khỏi các vùng tổn thương da ngoài vùng che phủ. Ngoài ra, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với động vật hoang dã hoặc động vật gặm nhấm tại các khu vực đang lưu hành dịch.

Hướng dẫn chăm sóc và cách ly an toàn khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt đột ngột, mệt mỏi kèm theo nổi hạch bạch huyết và phát ban mụn nước trên cơ thể, người bệnh cần chủ động tự cách ly tại phòng riêng biệt có thông gió tốt để bảo vệ những người xung quanh. Cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với người thân trong gia đình, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi có bệnh nền suy giảm miễn dịch. Luôn đeo khẩu trang y tế và che kín các vết tổn thương da bằng quần áo dài tay hoặc gạc sạch khi cần thiết phải tiếp xúc với người khác.

Người bệnh không nên tự ý cào gãi, nặn hoặc chọc vỡ các nốt phỏng mủ để tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và làm lây lan tổn thương sang các vùng da lành. Đồ dùng cá nhân, đồ vải và rác thải y tế của người nghi nhiễm cần được thu gom và giặt giũ riêng với chất tẩy rửa hoặc khử khuẩn bằng nhiệt độ cao. Quan trọng nhất, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở y tế địa phương hoặc chuyên khoa truyền nhiễm để được tư vấn hướng dẫn xét nghiệm khẳng định và theo dõi sức khỏe kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về vaccine và cách phòng bệnh đậu mùa khỉ trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa cộng đồng, không thay thế cho chỉ định hoặc chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Người dân tuyệt đối không tự ý tìm mua, tiêm các loại vaccine không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc tự ý sử dụng các thuốc kháng virus khi chưa có hướng dẫn y tế chính thức. Khi xuất hiện các nốt ban da bất thường kèm sốt hoặc từng tiếp xúc với người nghi nhiễm, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và hướng dẫn theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Bệnh đậu mùa khỉ hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu mỗi người chủ động nắm vững kiến thức y tế và tuân thủ các khuyến cáo an toàn. Tiêm vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ theo đúng chỉ định cùng với việc duy trì lối sống vệ sinh, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây là chìa khóa vững chắc giúp bảo vệ sức khỏe cho chính bạn, gia đình và toàn xã hội.