Vắc xin viêm não Nhật Bản có mấy loại và những lưu ý quan trọng khi tiêm

Vắc xin viêm não Nhật Bản là gì?

Bệnh viêm não Nhật Bản lây truyền qua vết đốt của muỗi Culex mang virus, phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á trong đó có Việt Nam. Bệnh có thể xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng vào mùa hè và mùa mưa, đối tượng dễ tổn thương nhất là trẻ nhỏ dưới 15 tuổi. Virus tấn công trực tiếp vào nhu mô não, gây phù não, tổn thương tế bào thần kinh với các biến chứng nguy hiểm như liệt, co giật, thiểu năng trí tuệ hoặc tử vong. Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc tiêm chủng vắc xin viêm não Nhật Bản đóng vai trò quyết định trong việc tạo kháng thể bảo vệ, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh và gánh nặng biến chứng thần kinh lâu dài.

Các loại vắc xin viêm não Nhật Bản phổ biến hiện nay

Hiện nay tại các cơ sở y tế và trung tâm tiêm chủng có hai nhóm vắc xin viêm não Nhật Bản chính đang được lưu hành. Nhóm thứ nhất là vắc xin bất hoạt sản xuất từ não chuột, tiêu biểu là vắc xin Jevax thuộc chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ. Loại này sử dụng virus viêm não Nhật Bản đã bị bất hoạt để kích thích cơ thể sinh kháng thể, đòi hỏi phác đồ tiêm nhiều mũi và cần tiêm nhắc lại định kỳ để duy trì miễn dịch bền vững.

Nhóm thứ hai là vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp nuôi cấy trên tế bào Vero, tiêu biểu là vắc xin Imojev dùng trong tiêm chủng dịch vụ. Loại vắc xin này chứa virus đã được làm suy yếu, giúp tạo đáp ứng miễn dịch nhanh chóng và kéo dài với số lượng mũi tiêm ít hơn. Mỗi dòng vắc xin đều có tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt và mang lại hiệu quả phòng ngừa cao nếu được sử dụng đúng theo chỉ định y khoa.

Lịch tiêm và độ tuổi khuyến cáo cho từng loại vắc xin

Độ tuổi khởi đầu và phác đồ tiêm chủng có sự khác biệt rõ rệt tùy theo loại vắc xin được lựa chọn. Đối với dòng vắc xin bất hoạt Jevax, mũi đầu tiên được khuyến cáo tiêm khi trẻ tròn 12 tháng tuổi. Mũi thứ hai tiêm sau mũi một từ một đến hai tuần, mũi thứ ba tiêm sau mũi hai đúng một năm. Sau ba mũi cơ bản, trẻ cần được tiêm nhắc lại mỗi ba đến bốn năm một lần cho đến khi qua 15 tuổi để bảo vệ liên tục.

Ngược lại, vắc xin sống giảm độc lực Imojev có thể chỉ định sớm hơn, bắt đầu từ khi trẻ đủ 9 tháng tuổi. Trẻ dưới 18 tuổi chỉ cần tiêm một mũi đầu tiên và tiêm nhắc lại một mũi sau một năm. Đối với người lớn từ 18 tuổi trở lên, dòng vắc xin này chỉ cần tiêm duy nhất một mũi mà không cần tiêm nhắc lại định kỳ. Việc tuân thủ đúng khoảng cách tối thiểu giữa các mũi tiêm giúp hệ thống miễn dịch sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của mầm bệnh.

Các trường hợp cần tạm hoãn hoặc chống chỉ định tiêm

Không phải mọi trường hợp đều có thể tiếp nhận vắc xin ngay tại thời điểm đăng ký. Nhân viên y tế sẽ chỉ định tạm hoãn tiêm chủng nếu người được tiêm đang bị sốt cao, mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc đợt cấp của bệnh mạn tính. Việc tạm hoãn giúp cơ thể hồi phục thể trạng và tránh nhầm lẫn giữa phản ứng của bệnh lý sẵn có với phản ứng sau tiêm.

Những trường hợp chống chỉ định tuyệt đối bao gồm người từng có tiền sử phản vệ nặng sau khi tiêm liều vắc xin viêm não Nhật Bản trước đó, hoặc người bị dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin. Riêng đối với dòng vắc xin sống giảm độc lực, chống chỉ định áp dụng cho phụ nữ đang mang thai, phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ và những người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải như bệnh lý ác tính, nhiễm HIV giai đoạn muộn hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch liều cao.

Những điều cần lưu ý trước và sau khi tiêm phòng

Trước khi đi tiêm, người được tiêm hoặc phụ huynh cần chuẩn bị đầy đủ sổ theo dõi tiêm chủng, trao đổi trung thực với bác sĩ khám sàng lọc về tiền sử dị ứng, tiền sử dùng thuốc và tình trạng sức khỏe gần đây. Không nên để bụng quá đói hoặc ăn quá no trước khi tiêm. Khi tiêm, cần phối hợp với điều dưỡng để giữ đúng tư thế nhằm tránh tổn thương cơ hoặc vị trí tiêm.

Sau khi tiêm, việc theo dõi tại chỗ trong vòng tối thiểu ba mươi phút tại cơ sở tiêm chủng là quy định bắt buộc nhằm phát hiện sớm các phản ứng quá mẫn tức thì. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục theo dõi sát thân nhiệt, nhịp thở, độ tỉnh táo, tình trạng ăn uống và vùng da quanh vị trí tiêm trong suốt 24 đến 48 giờ. Tránh chạm mạnh, chườm nóng, đắp lá hoặc bôi bất kỳ loại thuốc nào lên vết tiêm khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho lời khuyên hoặc chỉ định của cán bộ y tế. Người được tiêm cần trải qua bước khám sàng lọc kỹ lưỡng bởi bác sĩ tại cơ sở tiêm chủng trước khi thực hiện tiêm phòng. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường sau tiêm như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, phát ban toàn thân, co giật hoặc li bì, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản là giải pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất trước căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây tổn thương thần kinh trung ương. Việc nắm vững thông tin về các dòng vắc xin hiện có, tuân thủ đúng độ tuổi và lịch tiêm sẽ giúp xây dựng miễn dịch vững chắc. Mọi người nên chủ động đưa trẻ hoặc bản thân đến các cơ sở tiêm chủng để được nhân viên y tế thăm khám, tư vấn loại vắc xin phù hợp và theo dõi an toàn sau tiêm.