Cước chân vào mùa đông: Dấu hiệu và cách khắc phục

Cước chân vào mùa đông là gì?

Cước chân, trong y khoa còn được gọi là chứng chilblains hay pernio, là một dạng tổn thương viêm mạch da lành tính xảy ra khi các mạch máu nhỏ ở chi dưới tiếp xúc kéo dài với không khí lạnh và ẩm. Bệnh thường bùng phát vào những đợt rét mùa đông, tập trung chủ yếu ở các vị trí ngoại vi như ngón chân, gót chân hoặc bờ ngoài bàn chân. Mặc dù không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, cước chân ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động, gây cảm giác bứt rứt, ngứa ngáy và đau nhức kéo dài trong sinh hoạt hàng ngày.

Cơ chế hình thành tình trạng cước chân khi trời lạnh

Hiện tượng cước chân mùa lạnh liên quan trực tiếp đến phản ứng co thắt bất thường của các tiểu động mạch và mao mạch nông dưới da khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp. Khi bàn chân bị lạnh, mạch máu ngoại vi co lại để bảo tồn thân nhiệt trung tâm. Nếu chân được sưởi ấm quá nhanh sau đó, các mạch máu nhỏ không kịp thích ứng để tái lưu thông dòng máu, dẫn đến hiện tượng ứ trệ tuần hoàn và thoát dịch qua thành mạch vào các mô xung quanh.

Sự thoát dịch và ứ trệ này khởi phát phản ứng viêm mô mềm cục bộ, kích thích các đầu dây thần kinh thụ cảm dưới da, gây ra cảm giác ngứa ngáy dữ dội xen lẫn đau nhức buốt. Những người có tuần hoàn ngoại vi kém, người nhẹ cân, phụ nữ, người làm việc ngoài trời hoặc thường xuyên đi giày tất ẩm ướt là đối tượng rất dễ gặp phải tình trạng này.

Các biểu hiện điển hình của cước chân mùa đông

Tổn thương cước chân thường xuất hiện rõ rệt nhất ở các đầu ngón chân, rìa bàn chân và gót chân sau vài giờ tiếp xúc với rét buốt. Biểu hiện ban đầu là vùng da ngón chân sưng nề nhẹ, chuyển sang màu đỏ ửng hoặc hơi tím tái kèm theo cảm giác tê buốt, châm chích khó chịu.

Khi người bệnh bước vào phòng ấm hoặc cuộn mình trong chăn, cảm giác ngứa rát bắt đầu bùng phát dữ dội. Trong một số trường hợp nặng, vùng da cước có thể hình thành các bọng nước nhỏ, nứt nẻ biểu bì hoặc trợt loét bề mặt, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ nếu không được bảo vệ cẩn thận.

Cách xử trí và chăm sóc bàn chân bị cước tại nhà

Khi phát hiện ngón chân có dấu hiệu sưng đỏ do lạnh, nguyên tắc quan trọng nhất là làm ấm chân một cách từ từ và ổn định. Người bệnh nên chuyển đến không gian kín gió, lau khô bàn chân nhẹ nhàng bằng khăn mềm nếu chân bị dính mưa hoặc ẩm ướt, sau đó mang tất len khô thoáng.

Tuyệt đối không hơ chân trực tiếp trên lửa, không đặt chân sát lò sưởi nhiệt độ cao và không ngâm ngay vào nước sôi. Việc làm ấm quá đột ngột sẽ khiến phản ứng viêm mạch trở nên dữ dội hơn, làm tăng mức độ phù nề và đau nhức. Người bệnh có thể thoa kem dưỡng ẩm làm mềm da để giảm kích ứng và hạn chế tình trạng nứt nẻ bề mặt da.

Biện pháp phòng ngừa cước chân tái phát trong mùa lạnh

Chủ động phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa cước chân tái phát suốt mùa đông. Mỗi người cần duy trì thói quen mang tất len hoặc tất cotton dày thấm hút mồ hôi tốt, đi giày kín mũi và có khả năng chống thấm nước khi di chuyển ngoài trời gió rét.

Bên cạnh đó, việc xoa bóp nhẹ nhàng bàn chân và tập các động tác xoay khớp cổ chân, nhón gót mỗi ngày sẽ kích thích tuần hoàn máu ngoại vi lưu thông trơn tru. Giữ không gian sống ấm áp, tránh để sàn nhà quá lạnh và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng, uống đủ nước ấm cũng góp phần nâng cao khả năng điều hòa thân nhiệt của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Không chườm nóng trực tiếp, không dùng cồn hoặc dầu nóng xoa bóp mạnh lên vùng da ngón chân đang sưng đỏ vì có thể gây bỏng nhiệt và trợt rách da. Những người mắc bệnh đái tháo đường hoặc bệnh động mạch ngoại biên cần đặc biệt thận trọng khi chăm sóc bàn chân mùa lạnh và nên đi khám bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc tim mạch nếu tổn thương không thuyên giảm.

Tóm tắt

Cước chân vào mùa đông là phản ứng viêm mạch lành tính nhưng gây khó chịu dai dẳng nếu bàn chân không được giữ ấm đúng cách. Việc nhận biết sớm biểu hiện da, làm ấm từ tốn và chăm sóc da chân khoa học sẽ giúp tổn thương mau lành, đồng thời hạn chế tái phát trong suốt mùa lạnh.