Bệnh sởi lây qua đường nào và các lưu ý quan trọng cần biết

Bệnh sởi lây qua đường nào là gì?

• Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp do virus sởi gây ra, đặc trưng bởi các triệu chứng sốt cao, ho, viêm kết mạc mắt, chảy nước mũi và phát ban dạng sần sùi lan dần từ mặt xuống thân mình và các chi. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ nhỏ chưa được tiêm vắc xin đầy đủ hoặc người lớn có hệ miễn dịch suy giảm.
• Mặc dù sởi thường diễn tiến lành tính nếu được chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy cấp hoặc viêm não màng não. Việc hiểu rõ cơ chế lây truyền và các biện pháp chăm sóc y khoa đúng đắn là nền tảng quan trọng giúp phòng tránh bệnh và hạn chế tối đa rủi ro cho sức khỏe.

Con đường lây truyền chính của virus sởi

• Bệnh sởi do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lan truyền chủ yếu qua đường hô hấp. Khi người mắc bệnh sởi ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh, các giọt bắn li ti chứa virus sởi sẽ phát tán vào không khí xung quanh. Người khỏe mạnh khi hít phải các giọt bắn này có thể bị nhiễm virus.
• Bên cạnh giọt bắn trực tiếp, virus sởi còn có thể tồn tại lơ lửng trong không khí ở không gian kín tới hai giờ sau khi người bệnh rời đi. Do đó, người tiếp xúc có thể nhiễm bệnh ngay cả khi không gặp mặt trực tiếp người mắc sởi. Ngoài ra, việc chạm tay vào các bề mặt bị vấy bẩn bởi dịch tiết mũi họng rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng cũng là một đường lây nhiễm thứ phát cần lưu ý.

Mức độ lây lan và thời điểm dễ truyền bệnh sởi

• Khả năng lây lan của bệnh sởi được đánh giá là thuộc nhóm cao nhất trong các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp. Một người mắc bệnh sởi có thể truyền mầm bệnh cho nhiều người xung quanh nếu những người này chưa có miễn dịch.
• Thời kỳ lây truyền thường bắt đầu từ khoảng 4 ngày trước khi xuất hiện ban sởi và kéo dài đến khoảng 4 ngày sau khi ban bắt đầu mọc. Giai đoạn khởi phát trước khi phát ban với các triệu chứng giống cảm cúm thông thường như sốt, ho, chảy nước mũi và đỏ mắt chính là lúc virus dễ lây lan nhất do người bệnh và gia đình chưa nhận biết được đây là bệnh sởi để tiến hành cách ly.

Những lưu ý quan trọng trong chăm sóc người mắc bệnh sởi

• Chăm sóc người mắc bệnh sởi đòi hỏi sự thận trọng để giảm nhẹ triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại phòng riêng thoáng khí, có ánh sáng nhẹ để giảm khó chịu do kích ứng mắt.
• Cần bổ sung đủ nước, nước điện giải hoặc súp lỏng để bù lượng dịch mất do sốt cao. Chế độ dinh dưỡng nên giàu năng lượng, thức ăn mềm, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ. Thường xuyên vệ sinh mũi họng, nhỏ mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9%. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus sởi. Không áp dụng các biện pháp dân gian chưa kiểm chứng như kiêng tắm hoàn toàn hay ủ kín quá mức.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng bệnh sởi cần đi khám ngay

Bệnh sởi có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí đúng lúc. Người chăm sóc cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường; khó thở, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực; ho dữ dội kèm theo đau tức ngực; co giật, li bì, ngủ gà hoặc kích thích vật vã; nôn trớ nhiều lần, tiêu chảy nặng dẫn đến mất nước; mắt sưng đỏ nhiều, có mủ hoặc giảm thị lực. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng viêm phổi, viêm tai giữa hay viêm não.

Biện pháp phòng ngừa bệnh sởi chủ động và hiệu quả

• Tiêm chủng vắc xin phòng sởi là biện pháp hiệu quả nhất để tạo miễn dịch bảo vệ cơ thể và xây dựng miễn dịch cộng đồng. Trẻ em cần được tiêm đúng lịch theo khuyến cáo y tế với mũi vắc xin đơn hoặc vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ liều cũng nên chủ động rà soát tiền sử tiêm chủng để tiêm bổ sung.
• Ngoài vắc xin, việc thực hiện vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đeo khẩu trang y tế khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người nghi nhiễm, cùng với việc giữ nơi ở thông thoáng, sạch sẽ đóng vai trò hỗ trợ đắc lực trong việc ngăn chặn lây nhiễm. Khi có ca nghi mắc sởi, cần cách ly người bệnh tại nhà để tránh lây nhiễm cho trường học, công sở và cộng đồng xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm cho người mắc sởi khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc có dấu hiệu chuyển nặng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh sởi có tốc độ lây nhiễm rất nhanh qua đường hô hấp nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa chủ động bằng việc tiêm vắc xin sởi đầy đủ. Khi trong gia đình hoặc cộng đồng có người nghi ngờ mắc bệnh, việc cách ly kịp thời và theo dõi sát các dấu hiệu diễn tiến nặng là yếu tố then chốt giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm và ngăn chặn dịch bùng phát.