Vắc xin viêm não Nhật Bản chích khi nào thì tốt nhất?

Vắc xin viêm não Nhật Bản chích khi nào là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính ở hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Culex trung gian. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến và nguy hiểm nhất ở trẻ em dưới 15 tuổi, gây tổn thương chất xám não bộ với nguy cơ tử vong hoặc để lại các di chứng thần kinh, vận động vĩnh viễn rất cao. Do hiện nay y học vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus này, việc chủ động tạo miễn dịch thông qua tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu hàng đầu. Hiểu rõ thời điểm bắt đầu tiêm chủng, khoảng cách giữa các mũi và tầm quan trọng của mũi nhắc lại sẽ giúp gia đình chủ động bảo vệ con em mình một cách trọn vẹn nhất.

Thời điểm bắt đầu tiêm mũi đầu tiên theo từng loại vắc xin

Độ tuổi bắt đầu tiêm phụ thuộc trực tiếp vào loại vắc xin được chỉ định. Đối với vắc xin bất hoạt nuôi cấy trên tế bào não chuột, trẻ thường bắt đầu tiêm mũi đầu tiên khi tròn 12 tháng tuổi. Phác đồ gồm 2 mũi đầu cách nhau 1 đến 2 tuần, sau đó mũi thứ ba được tiêm cách mũi thứ hai đúng 1 năm. Nếu không hoàn thành đủ 3 mũi cơ bản này, cơ thể trẻ sẽ không tạo đủ nồng độ kháng thể cần thiết để ngăn ngừa sự xâm nhập của virus qua hàng rào mạch máu não.

Đối với dòng vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp nuôi cấy trên tế bào Vero, độ tuổi tiêm có thể bắt đầu sớm hơn, từ khi trẻ đủ 9 tháng tuổi trở lên hoặc áp dụng cho cả người lớn. Phác đồ của nhóm này đơn giản hơn, bao gồm một mũi tiêm cơ bản ban đầu và một mũi tiêm nhắc lại sau 1 năm đối với trẻ nhỏ. Phụ huynh cần theo dõi sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng quản lý tiêm phòng để đưa trẻ đi tiêm đúng mốc tháng tuổi được nhà sản xuất và cơ quan y tế khuyến cáo.

Nên tiêm phòng quanh năm hay chỉ tiêm trước mùa cao điểm dịch bệnh

Nhiều gia đình thường có tâm lý chỉ đưa con đi tiêm phòng khi nghe thông tin dịch bệnh bùng phát vào mùa hè, thường là khoảng từ tháng 5 đến tháng 8. Đây là quan điểm chưa tối ưu vì hệ miễn dịch cần thời gian từ 2 đến 4 tuần sau khi tiêm đủ mũi cơ bản mới sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ ổn định. Việc chờ đến lúc dịch xuất hiện mới đi tiêm có thể khiến trẻ đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh trong thời gian kháng thể chưa kịp hình thành.

Thời điểm tốt nhất để tiêm phòng là chủ động tiêm quanh năm, ngay khi trẻ đủ điều kiện về lứa tuổi và sức khỏe tổng quát. Nếu chủ động chuẩn bị trước mùa dịch cao điểm, gia đình nên hoàn thành các mũi tiêm cơ bản trước đó tối thiểu 1 tháng. Điều này giúp cơ thể trẻ đã có sẵn hàng rào phòng ngự vững chắc khi mật độ muỗi Culex truyền bệnh tăng cao tại các vùng nông thôn hoặc khu vực trồng nhiều lúa nước kết hợp chăn nuôi gia súc.

Tầm quan trọng của các mũi tiêm nhắc lại trong việc duy trì miễn dịch

Một sai lầm thường gặp ở nhiều gia đình là chỉ cho trẻ tiêm đủ 2 hoặc 3 mũi đầu tiên rồi bỏ qua hoàn toàn các mũi tiêm nhắc lại trong những năm tiếp theo. Nồng độ kháng thể bảo vệ sau phác đồ cơ bản sẽ giảm dần theo thời gian, khiến nguy cơ mắc bệnh gia tăng trở lại khi trẻ lớn lên nếu tiếp xúc với nguồn lây mang mầm bệnh.

Đối với vắc xin bất hoạt, sau khi hoàn thành 3 mũi cơ bản, trẻ cần được tiêm nhắc lại mỗi 3 đến 5 năm một lần cho đến khi trẻ đủ 15 tuổi. Đối với vắc xin sống giảm độc lực, trẻ tiêm mũi đầu lúc 9 tháng tuổi cần tiêm nhắc lại mũi thứ hai sau 1 năm để tạo miễn dịch bảo vệ lâu dài. Việc ghi nhớ và tuân thủ lịch tiêm nhắc là mắt xích quyết định hiệu lực phòng ngừa bền bỉ của vắc xin trong suốt thời kỳ thanh thiếu niên.

Những lưu ý quan trọng về sức khỏe trước và sau khi tiêm ngừa

Trước mỗi buổi tiêm chủng, việc đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ là yếu tố then chốt để quyết định có nên tiêm hay tạm hoãn. Trẻ cần được tạm hoãn tiêm nếu đang có tình trạng sốt cao, nhiễm trùng cấp tính, đang trong đợt tiến triển của các bệnh lý mạn tính hoặc có tiền sử suy giảm miễn dịch nặng chưa được kiểm soát. Cán bộ y tế sẽ tiến hành khám sàng lọc trước tiêm để đo thân nhiệt, nghe tim phổi và khai thác tiền sử dị ứng của trẻ.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần thông báo trung thực cho bác sĩ về tiền sử phản ứng phản vệ ở những lần tiêm trước, các loại thuốc đang sử dụng hoặc các bệnh lý bẩm sinh nếu có. Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi tối thiểu 30 phút để kịp thời xử trí các phản ứng bất thường sớm, tiếp tục theo dõi sát sao tại nhà trong ít nhất 24 đến 48 giờ tiếp theo về thân nhiệt, nhịp thở, tinh thần và vị trí vết tiêm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc thăm khám, tư vấn chuyên môn của bác sĩ. Lịch tiêm chủng cụ thể có thể điều chỉnh tùy thuộc vào thể trạng của từng trẻ, tiền sử dị ứng và loại vắc xin sẵn có tại điểm tiêm. Tuyệt đối không tự ý trì hoãn hoặc thay đổi loại vắc xin mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao không hạ, li bì, co giật hoặc nôn trớ liên tục sau tiêm, cần đưa ngay đến bệnh viện gần nhất.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản đúng lịch và đủ mũi là biện pháp chủ động, thiết thực để xây dựng hàng rào miễn dịch vững chắc cho cơ thể. Thay vì lo lắng hoặc chờ đến mùa cao điểm dịch bệnh mới đi tiêm, phụ huynh và người lớn nên chủ động rà soát sổ tiêm chủng định kỳ. Mọi quyết định về thời điểm tiêm chủng và lựa chọn loại vắc xin nên được trao đổi trực tiếp với cán bộ y tế tại các cơ sở tiêm chủng uy tín.