Vắc xin sởi rubella nên tiêm vào thời điểm nào để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất

Vắc xin sởi rubella nên tiêm vào thời điểm nào là gì?

Vắc xin sởi rubella là sinh phẩm y tế giúp kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu để phòng ngừa hai bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm là bệnh sởi và bệnh rubella. Bệnh sởi lây lan nhanh qua đường hô hấp và dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm phế quản phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy cấp và viêm màng não. Trong khi đó, bệnh rubella dù có biểu hiện nhẹ hơn ở người bình thường nhưng lại là mối đe dọa lớn đối với phụ nữ có thai vì nguy cơ gây hội chứng rubella bẩm sinh cho trẻ sơ sinh.

Vắc xin thường được bào chế dưới dạng vắc xin phối hợp nhị giá sởi rubella hoặc tam giá sởi quai bị rubella sử dụng chủng virus sống đã được làm giảm độc lực. Sau khi tiêm vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ nhận diện kháng nguyên và tạo ra kháng thể bảo vệ lâu dài. Việc nắm rõ thời điểm tiêm chủng thích hợp cho từng lứa tuổi giúp vắc xin đạt được hiệu quả đáp ứng miễn dịch cao nhất, đồng thời hạn chế tình trạng bỏ sót mũi tiêm hoặc tiêm không đúng khoảng cách an toàn.

Thời điểm tiêm vắc xin sởi rubella cho trẻ em theo độ tuổi khuyến cáo

Theo chương trình tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam, trẻ nhỏ cần được tiêm mũi vắc xin sởi đơn đầu tiên khi tròn 9 tháng tuổi. Đây là mốc thời gian quan trọng vì lượng kháng thể truyền từ mẹ sang con bắt đầu suy giảm, khiến trẻ dễ bị virus sởi tấn công. Khi trẻ đạt 18 tháng tuổi, phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm mũi phối hợp vắc xin sởi rubella để củng cố miễn dịch đối với bệnh sởi, đồng thời tạo kháng thể chủ động bảo vệ cơ thể trước bệnh rubella.

Đối với các gia đình lựa chọn tiêm chủng dịch vụ, lịch tiêm có thể sử dụng vắc xin phối hợp ba trong một phòng sởi, quai bị và rubella. Mũi đầu tiên thường được chỉ định khi trẻ đủ 12 tháng tuổi và mũi nhắc lại được thực hiện vào khoảng 4 đến 6 tuổi, hoặc sớm hơn tùy theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vắc xin. Việc tiêm đúng độ tuổi giúp hệ miễn dịch non nớt của trẻ hình thành kháng thể bảo vệ kịp thời trước khi bước vào môi trường nhà trẻ hoặc mẫu giáo.

Lịch tiêm phòng sởi rubella cho phụ nữ chuẩn bị mang thai

Virus rubella đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai, nhất là trong ba tháng đầu của thai kỳ. Nhiễm rubella giai đoạn này có thể dẫn đến dị tật bẩm sinh nghiêm trọng ở thai nhi như điếc, mù mắt, dị tật tim bẩm sinh hoặc nguy cơ sảy thai và sinh non. Do đó, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần chủ động kiểm tra tình trạng kháng thể và tiêm vắc xin phối hợp sởi rubella hoặc sởi quai bị rubella trước khi có kế hoạch mang thai.

Thời điểm tiêm phòng lý tưởng nhất là hoàn thành trước khi mang thai ít nhất 3 tháng, hoặc tối thiểu là 1 tháng trước khi thụ thai. Vì vắc xin phòng sởi rubella thuộc nhóm vắc xin sống giảm độc lực, tuyệt đối không được tiêm cho phụ nữ đang mang thai. Nếu lỡ tiêm vắc xin rồi mới phát hiện mang thai, thai phụ không nên quá hoảng sợ mà cần thông báo ngay cho bác sĩ sản khoa để được theo dõi thai kỳ chặt chẽ qua các mốc siêu âm và sàng lọc định kỳ.

Thời điểm tiêm bổ sung cho người trưởng thành chưa có miễn dịch

Nhiều người lầm tưởng bệnh sởi và rubella chỉ xảy ra ở trẻ em, nhưng trên thực tế người trưởng thành vẫn có thể mắc bệnh nếu chưa có miễn dịch bảo vệ. Các đợt bùng phát dịch trong cộng đồng cho thấy người lớn mắc bệnh thường có nguy cơ diễn tiến nặng, dẫn đến viêm phổi, viêm não hoặc viêm khớp kéo dài. Những đối tượng có nguy cơ cao gồm nhân viên y tế, giáo viên, người làm việc trong môi trường tập thể đông đúc hoặc những người sống tại vùng có ổ dịch lưu hành.

Người lớn chưa từng tiêm phòng, không rõ tiền sử tiêm chủng hoặc chưa từng mắc sởi và rubella nên tiêm bổ sung vắc xin. Thông thường, phác đồ cho người lớn gồm 2 mũi tiêm cách nhau tối thiểu một tháng đối với vắc xin phối hợp. Việc chủ động tiêm ngừa không chỉ bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, bảo vệ những người xung quanh không đủ điều kiện tiêm chủng như trẻ sơ sinh hoặc người có bệnh lý suy giảm miễn dịch.

Các trường hợp cần tạm hoãn hoặc chống chỉ định tiêm chủng

Trước khi tiêm vắc xin sởi rubella, người tiêm cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám sàng lọc kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn tối đa. Tiêm chủng cần được tạm hoãn nếu người tiêm đang bị sốt cao, mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc đang trong đợt tiến triển của bệnh mạn tính. Khi cơ thể hồi phục hoàn toàn, người bệnh có thể đến cơ sở tiêm chủng để tiếp tục tiêm bù theo chỉ định.

Vắc xin có chứa thành phần sống giảm độc lực nên chống chỉ định tuyệt đối cho người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải mức độ nặng, người đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch liều cao hoặc người có tiền sử phản ứng phản vệ nghiêm trọng với mũi tiêm trước hay với thành phần của vắc xin như neomycin hoặc gelatin. Ngoài ra, những người vừa truyền máu hoặc các chế phẩm sinh học chứa kháng thể cần hoãn tiêm vắc xin một khoảng thời gian nhất định theo tư vấn của bác sĩ để tránh làm giảm hiệu quả tạo miễn dịch của vắc xin.

Lưu ý an toàn

Sau khi tiêm vắc xin sởi rubella, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất ba mươi phút để kịp thời xử trí nếu có phản ứng bất thường xảy ra. Gia đình cần tiếp tục theo dõi thân nhiệt, vết tiêm và thể trạng chung trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo tại nhà. Tuyệt đối không đắp lá cây, chườm nóng hay bôi bất kỳ loại thuốc nào lên vị trí tiêm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, phát ban toàn thân hoặc li bì khó đánh thức, cần đưa ngay người bệnh đến bệnh viện hoặc trung tâm y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin sởi rubella đúng thời điểm là biện pháp hữu hiệu giúp xây dựng lá chắn miễn dịch vững chắc cho cả trẻ nhỏ và người lớn. Việc nắm rõ lịch tiêm chủng, chuẩn bị sức khỏe tốt trước khi tiêm và chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ sẽ giúp quy trình tiêm phòng diễn ra an toàn, giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh trong cộng đồng.