Vắc xin cúm mùa và những thông tin quan trọng cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vắc xin cúm mùa là chế phẩm sinh học được nghiên cứu và sản xuất nhằm kích thích cơ thể tạo ra kháng thể chủ động chống lại các chủng vi rút cúm phổ biến gây bệnh theo mùa. Do vi rút cúm có đặc tính liên tục biến đổi cấu trúc di truyền, việc tiêm phòng cúm mùa giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh cũng như mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng hô hấp.
Tiêm chủng vắc xin cúm mùa không chỉ bảo vệ cá nhân người tiêm mà còn góp phần tạo hệ miễn dịch cộng đồng, hạn chế sự lây lan của bệnh truyền nhiễm trong gia đình và xã hội. Đây là biện pháp phòng ngừa tiên tiến được các tổ chức y tế khuyên dùng cho cả trẻ em, người trưởng thành và người cao tuổi.
Vắc xin cúm mùa là gì?
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính do vi rút cúm gây ra, lây lan nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Vắc xin cúm mùa chứa các mảnh vi rút đã bất hoạt hoặc suy yếu, khi đưa vào cơ thể sẽ kích thích hệ thống miễn dịch nhận diện và tạo ra kháng thể đặc hiệu mà không gây bệnh. Kháng thể này giúp cơ thể chủ động tiêu diệt vi rút cúm nếu tiếp xúc với nguồn lây trong thực tế. Do các chủng vi rút cúm lưu hành thường xuyên thay đổi qua từng năm theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, vắc xin cúm mùa cũng được cập nhật thành phần hằng năm. Vì vậy, việc tiêm vắc xin cúm nhắc lại hằng năm là cần thiết để duy trì mức độ bảo vệ tối ưu cho hệ miễn dịch.
Lợi ích của việc tiêm vắc xin cúm mùa hằng năm
Tiêm vắc xin cúm mùa mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong việc bảo vệ sức khỏe hô hấp của cá nhân và cộng đồng. Khi tiêm vắc xin, cơ thể hình thành miễn dịch giúp giảm nguy cơ nhiễm vi rút cúm và giảm nhẹ triệu chứng nếu chẳng may mắc bệnh. Ở những nhóm đối tượng nhạy cảm như người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nền mạn tính, tiêm vắc xin cúm giúp hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, suy hô hấp hay biến chứng tim mạch. Bên cạnh đó, việc chủ động phòng bệnh bằng vắc xin giúp giảm tỷ lệ nhập viện, giảm gánh nặng chi phí y tế và hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo cho những người xung quanh, đặc biệt là trẻ nhỏ chưa đủ tuổi tiêm phòng.
Những đối tượng được khuyến cáo nên tiêm vắc xin cúm
Hầu hết mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên đều có thể tiêm vắc xin cúm mùa để bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng ưu tiên cần được tiêm phòng sớm bao gồm trẻ em từ 6 tháng đến 5 tuổi, người từ 50 tuổi trở lên và người mắc các bệnh lý mạn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường hay bệnh tim mạch. Phụ nữ đang mang thai hoặc chuẩn bị mang thai cũng được khuyến cáo tiêm vắc xin cúm để bảo vệ cho cả mẹ và thai nhi thông qua lượng kháng thể truyền qua nhau thai. Ngoài ra, nhân viên y tế và người chăm sóc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân hoặc người cao tuổi cũng là nhóm đối tượng nên tiêm vắc xin cúm hằng năm nhằm ngăn ngừa nguồn lây.
Thời điểm thích hợp và lịch tiêm phòng vắc xin cúm
Thời điểm lý tưởng để tiêm vắc xin cúm mùa là trước khi đợt dịch cúm bắt đầu xuất hiện trong năm, thường vào đầu mùa thu hoặc trước mùa đông xuân tùy theo đặc điểm khí hậu từng vùng. Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể cần khoảng từ 2 đến 3 tuần để sản sinh đầy đủ lượng kháng thể bảo vệ. Đối với người lớn và trẻ em trên 9 tuổi, lịch tiêm thông thường là 1 mũi hằng năm. Đối với trẻ em từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm trước đó, khuyến cáo tiêm 2 mũi cách nhau tối thiểu 4 tuần để đạt hiệu quả miễn dịch tốt nhất. Việc duy trì tiêm nhắc lại mỗi năm giúp cập nhật kháng thể tương ứng với các chủng vi rút cúm mới xuất hiện.
Phản ứng thường gặp sau khi tiêm vắc xin cúm và cách xử trí
Sau khi tiêm vắc xin cúm mùa, cơ thể có thể xuất hiện một số phản ứng nhẹ và tự hết sau vài ngày. Các phản ứng tại chỗ tiêm thường gặp bao gồm sưng nhẹ, đỏ hoặc đau rát vị trí tiêm. Một số phản ứng toàn thân có thể gặp là sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu hoặc đau cơ nhẹ, đây là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang phản ứng tích cực với vắc xin. Để chăm sóc sau tiêm, người tiêm nên nghỉ ngơi hợp lý, uống đủ nước và duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh. Nếu vị trí tiêm sưng đau, có thể chườm lạnh nhẹ nhàng. Trường hợp sốt có thể sử dụng thuốc hạ sốt theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Cần theo dõi sức khỏe tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút sau tiêm.
Lưu ý an toàn
Trước khi tiêm vắc xin cúm mùa, người tiêm cần thông báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, đặc biệt là dị ứng nghiêm trọng với thành phần vắc xin hoặc trứng gia cầm. Nếu đang sốt cao hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính, nên tạm hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định. Vắc xin cúm giúp phòng vi rút cúm nhưng không ngăn ngừa các bệnh cảm lạnh thông thường do vi rút khác gây ra. Sau tiêm, nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như khó thở, phát ban toàn thân, sưng mặt hoặc sốt cao kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và hỗ trợ kịp thời.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin cúm mùa là giải pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhằm bảo vệ sức khỏe hô hấp cho bản thân và gia đình. Việc tìm hiểu rõ thông tin, tuân thủ lịch tiêm hằng năm và thực hiện đúng hướng dẫn theo dõi sau tiêm của nhân viên y tế sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ, nâng cao chất lượng cuộc sống và an tâm trong mùa dịch.
Nguồn tham khảo
- Vaccine: Seasonal influenza vaccination in middle-income countries: Assessment of immunization practices in Belarus, Morocco, and Thailand
- Canada Communicable Disease Report: Summary of the National Advisory Committee on Immunization (NACI) Statement—Recommendation on Repeated Seasonal Influenza Vaccination
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiêm vắc xin cúm mùa có gây mắc bệnh cúm không?
Vắc xin cúm mùa chứa vi rút đã bất hoạt hoặc phân đoạn nên không thể gây bệnh cúm. Một số phản ứng nhẹ như sốt nhẹ hoặc đau cơ chỉ là phản ứng tự nhiên của hệ miễn dịch khi tiếp nhận vắc xin.
Tại sao cần tiêm vắc xin cúm mùa nhắc lại hằng năm?
Kháng thể do vắc xin cúm tạo ra sẽ giảm dần theo thời gian. Đồng thời, vi rút cúm biến đổi liên tục nên vắc xin được cập nhật hằng năm nhằm bảo vệ cơ thể trước các chủng vi rút mới lưu hành.
Phụ nữ mang thai có tiêm vắc xin cúm mùa được không?
Phụ nữ mang thai hoàn toàn có thể tiêm vắc xin cúm bất hoạt ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Việc này giúp bảo vệ người mẹ khỏi biến chứng cúm và truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ sơ sinh.
Sau khi tiêm vắc xin bao lâu thì có hiệu quả bảo vệ?
Sau khi tiêm vắc xin cúm mùa khoảng từ 2 đến 3 tuần, hệ thống miễn dịch mới sản sinh đủ lượng kháng thể đặc hiệu để bảo vệ cơ thể chống lại vi rút cúm.
Người bị cảm lạnh nhẹ có tiêm vắc xin cúm được không?
Người bị cảm lạnh nhẹ không sốt hoặc chỉ nghẹt mũi nhẹ vẫn có thể tiêm vắc xin. Tuy nhiên, nếu đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính nặng, nên hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe phục hồi.
