Ung thư buồng trứng giai đoạn 1: Dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

Tổng quan về ung thư buồng trứng giai đoạn 1

Buồng trứng là cơ quan sinh dục nữ giữ vai trò đôi gồm sản xuất noãn và tổng hợp các hormone sinh dục như estrogen và progesterone. Khối u ác tính tại buồng trứng có thể khởi phát từ nhiều loại tế bào khác nhau, trong đó phổ biến nhất là biểu mô bề mặt buồng trứng, ngoài ra còn có khối u tế bào mầm hoặc u mô đệm dây sinh dục. Về mặt hệ thống phân loại bệnh học quốc tế, ung thư buồng trứng được chia làm bốn giai đoạn tiến triển chính, phản ánh mức độ xâm lấn tại chỗ và khả năng phát tán của tế bào ác tính.

Trong đó, ung thư buồng trứng giai đoạn 1 là giai đoạn sớm nhất, đặc trưng bởi sự hiện diện của tế bào ung thư hoàn toàn nằm khu trú trong phạm vi buồng trứng mà chưa xâm lấn vào các cơ quan lân cận trong tiểu khung hay ổ bụng. Theo phân loại của Liên đoàn Sản Phụ khoa Quốc tế, giai đoạn 1 tiếp tục được chia thành ba phân nhóm cụ thể nhằm hỗ trợ tiên lượng và định hướng can thiệp. Phân nhóm 1A mô tả tình trạng khối u chỉ giới hạn ở một bên buồng trứng, vỏ bao u còn nguyên vẹn, không có u trên bề mặt ngoài và không tìm thấy tế bào ác tính trong dịch ổ bụng. Phân nhóm 1B xảy ra khi tổn thương ác tính xuất hiện ở cả hai bên buồng trứng nhưng vỏ bọc vẫn còn nguyên vẹn và chưa có tế bào ác tính thoát ra khoang phúc mạc. Phân nhóm 1C bao gồm các trường hợp khối u ở một hoặc hai bên buồng trứng kèm theo một trong các yếu tố rủi ro như bao u bị vỡ trong khi phẫu thuật, bao u tự vỡ trước phẫu thuật, u xâm lấn bề mặt buồng trứng hoặc xuất hiện tế bào ung thư trong dịch báng hay dịch rửa phúc mạc.

Đặc điểm phân kỳ giải phẫu bệnh chính xác chỉ có thể được kết luận chắc chắn sau khi bác sĩ thực hiện phẫu thuật thăm dò và đánh giá vi thể mô học. Việc hiểu đúng phân nhóm giúp bác sĩ lập kế hoạch kiểm soát tối ưu cho từng cá nhân.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân khởi phát chính xác của ung thư buồng trứng nói chung và ung thư buồng trứng giai đoạn 1 nói riêng hiện y học vẫn chưa thể khẳng định một cơ chế đơn lẻ duy nhất. Quá trình hình thành khối u thường là sự tương tác phức tạp giữa biến đổi vật chất di truyền tế bào, tình trạng viêm mạn tính và các kích thích nội tiết tố kéo dài.

Yếu tố di truyền được xem là một trong những yếu tố nguy cơ có tác động rõ nét nhất. Những phụ nữ mang đột biến gen di truyền như BRCA1 hoặc BRCA2 có nguy cơ phát triển ung thư buồng trứng cao hơn đáng kể so với người bình thường. Bên cạnh đó, hội chứng Lynch, còn gọi là ung thư đại trực tràng di truyền không polyp, cũng làm gia tăng khả năng xuất hiện các khối u ác tính ở buồng trứng và nội mạc tử cung. Đáng lưu ý, tiền sử gia đình có mẹ, chị em gái hoặc con gái từng mắc ung thư buồng trứng, ung thư vú hoặc ung thư đại tràng sẽ khiến nguy cơ của cá nhân tăng lên, ngay cả khi chưa phát hiện đột biến gen rõ ràng thông qua xét nghiệm.

Yếu tố nội tiết và tiền sử sinh sản cũng giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa nguy cơ bệnh lý. Giả thuyết phóng noãn liên tục cho thấy mỗi chu kỳ rụng trứng đều tạo ra các tổn thương vi thể trên bề mặt biểu mô buồng trứng, đòi hỏi quá trình tự sửa chữa liên tục của tế bào. Do đó, những phụ nữ bắt đầu có kinh nguyệt sớm trước 12 tuổi, mãn kinh muộn sau 55 tuổi, phụ nữ chưa từng mang thai hoặc sinh con muộn thường có số lần phóng noãn trong đời nhiều hơn, từ đó làm gia tăng nguy cơ đột biến biểu mô. Ngược lại, việc mang thai đủ tháng, cho con bú và sử dụng thuốc tránh thai phối hợp dạng uống trong thời gian dài giúp ức chế rụng trứng, góp phần làm giảm tỷ lệ mắc bệnh.

Tuổi tác và lối sống cũng là các khía cạnh cần được quan sát cẩn trọng. Bệnh có xu hướng gia tăng tần suất ở phụ nữ sau độ tuổi mãn kinh, đặc biệt từ 50 đến 65 tuổi. Liệu pháp hormone thay thế kéo dài chỉ chứa estrogen đơn thuần mà không phối hợp progesterone ở phụ nữ sau mãn kinh có thể liên quan đến sự gia tăng nhẹ nguy cơ ung thư buồng trứng. Ngoài ra, tình trạng thừa cân, béo phì, bệnh lý lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng và lối sống ít vận động cũng được ghi nhận là các yếu tố thuận lợi thúc đẩy viêm mạn tính và làm mất ổn định vi môi trường buồng trứng.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Ở giai đoạn khởi phát, ung thư buồng trứng giai đoạn 1 thường được mệnh danh là căn bệnh âm thầm do phần lớn người bệnh không xuất hiện dấu hiệu lâm sàng rầm rộ hoặc chỉ có các triệu chứng rất thoáng qua. Khi khối u phát triển dần về kích thước trong không gian tiểu khung, các biểu hiện bắt đầu xuất hiện do tác động chèn ép cơ học vào các cơ quan lân cận như ruột, bàng quang hoặc do thay đổi nội tiết tại chỗ.

Các dấu hiệu thường gặp ở giai đoạn này chủ yếu biểu hiện qua đường tiêu hóa và tiết niệu. Người bệnh thường có cảm giác đầy hơi, chướng bụng âm ỉ, ăn nhanh no hoặc giảm cảm giác thèm ăn dù khẩu phần ăn không thay đổi nhiều. Cảm giác khó chịu hoặc đau tức âm ỉ vùng bụng dưới và vùng xương chậu là triệu chứng hay gặp nhưng thường không khu trú rõ ràng. Về chức năng bài tiết, sự chèn ép của buồng trứng phì đại lên bàng quang có thể dẫn đến tình trạng tiểu gấp, tiểu rắt hoặc phải đi tiểu nhiều lần hơn bình thường cả ngày lẫn đêm. Một số người bệnh ghi nhận sự xáo trộn thói quen đại tiện như táo bón mới xuất hiện hoặc xen kẽ các đợt tiêu chảy nhẹ, kèm theo cảm giác mỏi lưng dưới không rõ căn nguyên cơ học.

Điểm mấu chốt khiến ung thư buồng trứng giai đoạn sớm dễ bị nhầm lẫn chính là sự tương đồng gần như hoàn toàn với các rối loạn tiêu hóa lành tính, chẳng hạn như hội chứng ruột kích thích, viêm dạ dày, chứng khó tiêu chức năng hoặc căng thẳng tâm lý. Nhiều phụ nữ thường chủ quan tự điều trị các vấn đề tiêu hóa mà không nghĩ đến bất thường phụ khoa. Bên cạnh đó, các triệu chứng này cũng dễ bị ngộ nhận là dấu hiệu của u xơ tử cung hoặc thay đổi thể chất trong giai đoạn tiền mãn kinh.

Người bệnh cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo mang tính chất dai dẳng. Nếu các triệu chứng đầy bụng, đau chậu hông hoặc rối loạn tiểu tiện xuất hiện thường xuyên, kéo dài liên tục trên hai đến ba tuần mà không thuyên giảm theo các can thiệp tiêu hóa thông thường, đây là tín hiệu cần kiểm tra phụ khoa ngay. Ngoài ra, các cảnh báo quan trọng khác bao gồm tình trạng sụt cân không chủ đích, mệt mỏi suy nhược kéo dài, chảy máu âm đạo bất thường sau mãn kinh hoặc rối loạn chu kỳ kinh nguyệt đột ngột ở phụ nữ trẻ.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán ung thư buồng trứng giai đoạn 1 đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm chất chỉ điểm sinh học và mô bệnh học qua phẫu thuật. Hiện nay, y học chưa có phương pháp đơn lẻ nào đủ tiêu chuẩn sàng lọc diện rộng cho phụ nữ không triệu chứng. Xét nghiệm phết tế bào cổ tử cung định kỳ chỉ tầm soát tổn thương tại cổ tử cung, không thể phát hiện ung thư buồng trứng.

Khi có triệu chứng nghi ngờ, bác sĩ sản phụ khoa sẽ khám thực thể vùng chậu hai tay để nhận biết khối bất thường ở phần phụ. Siêu âm đầu dò âm đạo là phương tiện hình ảnh đầu tay, giúp đánh giá cấu trúc buồng trứng, phân biệt u nang cơ năng lành tính với khối u đặc có vách ngăn dày hoặc tăng sinh mạch. Chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ bụng chậu được chỉ định bổ sung để đánh giá mức độ xâm lấn tại chỗ và hạch vùng.

Xét nghiệm máu định lượng chất chỉ điểm khối u như CA-125 và HE4 giữ vai trò hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi. Dù vậy, CA-125 có thể tăng do các tình trạng lành tính như lạc nội mạc tử cung hoặc viêm phần phụ, và có thể vẫn bình thường ở giai đoạn rất sớm. Do đó, chỉ số này không dùng để kết luận bệnh độc lập.

Tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác ung thư buồng trứng giai đoạn 1 là phẫu thuật thám sát kết hợp giải phẫu bệnh học vi thể. Quá trình phẫu thuật cho phép bác sĩ quan sát toàn diện khung chậu, lấy dịch rửa phúc mạc và sinh thiết mô để xác định loại tế bào ác tính cùng mức độ biệt hóa.

Biến chứng tiến triển nếu không kiểm soát bệnh kịp thời

Nếu ung thư buồng trứng giai đoạn 1 không được phát hiện và can thiệp ngoại khoa kịp thời, khối u sẽ tiếp tục tăng sinh và phá vỡ lớp vỏ bọc buồng trứng để lan rộng vào các cấu trúc lân cận trong tiểu khung. Các tế bào ác tính có thể bong tróc và di chuyển theo dòng dịch màng bụng đến gieo rắc khắp các bề mặt phúc mạc, mạc nối lớn, gan, lách và các quai ruột, khiến bệnh chuyển sang các giai đoạn muộn hơn.

Khi khối u xâm lấn rộng và di căn ổ bụng, người bệnh sẽ phải đối mặt với hàng loạt biến chứng nghiêm trọng. Phổ biến nhất là tình trạng cổ trướng hay tràn dịch màng bụng, khiến bụng chướng to căng tức, chèn ép cơ hoành gây khó thở và suy hô hấp. Khối u xâm lấn thanh mạc ruột có thể dẫn tới tắc ruột hoặc bán tắc ruột cơ học, làm người bệnh đau bụng quằn quại, nôn mửa và không thể tiêu hóa thức ăn.

Ở giai đoạn tiến triển muộn, tình trạng suy kiệt do ung thư, rối loạn hấp thu dinh dưỡng và thiếu máu nặng nề sẽ làm giảm sút nghiêm trọng thể trạng. Khối u cũng có thể gây chèn ép niệu quản dẫn đến ứ nước thận và suy giảm chức năng thận. Việc can thiệp điều trị sớm ngay từ giai đoạn 1 chính là chìa khóa then chốt ngăn chặn toàn bộ các biến chứng đe dọa tính mạng này.

Tiên lượng sống và các yếu tố ảnh hưởng ở giai đoạn sớm

Ung thư buồng trứng giai đoạn 1 được ghi nhận là giai đoạn có tiên lượng điều trị khả quan nhất trong toàn bộ các phân kỳ của bệnh. Khi tế bào ung thư chưa thoát ra ngoài buồng trứng, việc phẫu thuật cắt bỏ triệt để khối u mang lại tỷ lệ kiểm soát bệnh lâu dài rất cao so với các trường hợp phát hiện ở giai đoạn muộn khi đã có di căn ổ bụng.

Tuy nhiên, tiên lượng cụ thể ở từng người bệnh vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố bệnh học chi tiết. Yếu tố đầu tiên là phân nhóm nhỏ tại thời điểm phẫu thuật; người bệnh ở giai đoạn 1A hoặc 1B thường có cơ hội phục hồi tốt hơn so với giai đoạn 1C, đặc biệt là các trường hợp có tế bào ác tính trong dịch rửa ổ bụng hoặc vỡ bao u trước mổ. Yếu tố thứ hai là độ mô học và loại tế bào ung thư; các khối u biệt hóa tốt có xu hướng phát triển chậm và đáp ứng kiểm soát tốt hơn các khối u kém biệt hóa.

Bên cạnh đó, độ tuổi, thể trạng tổng thể, việc tuân thủ đầy đủ phác đồ điều trị và kế hoạch tái khám định kỳ cũng ảnh hưởng lớn đến kết quả lâu dài. Người bệnh cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa ung thư để được đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ cá nhân và xây dựng kế hoạch theo dõi sát sao nhất.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu điều trị ung thư buồng trứng giai đoạn 1 tập trung vào việc loại bỏ triệt để tổ chức tế bào ung thư, ngăn chặn sự phát tán vi thể trong khoang bụng và giảm thiểu tối đa nguy cơ tái phát, đồng thời cân nhắc chất lượng sống và nguyện vọng bảo tồn sinh sản cho người bệnh. Toàn bộ kế hoạch điều trị đều được hội chẩn đa chuyên khoa, gồm bác sĩ ung bướu phụ khoa, bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ giải phẫu bệnh và bác sĩ hóa trị nhằm xây dựng phác đồ cá thể hóa phù hợp nhất.

Phẫu thuật là biện pháp điều trị nền tảng và mang tính quyết định ở giai đoạn này. Đối với phụ nữ lớn tuổi, phụ nữ đã mãn kinh hoặc không còn nhu cầu sinh con, phương pháp tiêu chuẩn thường là phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tử cung cùng hai bên buồng trứng và ống dẫn trứng, kết hợp cắt mạc nối lớn, lấy dịch rửa phúc mạc và sinh thiết hạch chọn lọc để đánh giá triệt để mức độ lan tràn vi thể. Đối với phụ nữ trẻ tuổi đang trong độ tuổi sinh đẻ có mong muốn có con trong tương lai, nếu bệnh thuộc phân nhóm 1A và tế bào có độ mô học thấp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật bảo tồn sinh sản bằng cách chỉ cắt bỏ một bên buồng trứng và vòi trứng có khối u, giữ lại buồng trứng lành bên đối diện cùng tử cung.

Sau can thiệp ngoại khoa, bác sĩ chuyên khoa sẽ dựa vào kết quả giải phẫu bệnh học chi tiết, bao gồm phân nhóm 1A, 1B hay 1C, loại tế bào và mức độ biệt hóa ác tính để quyết định việc có cần thực hiện hóa trị bổ trợ hay không. Những trường hợp giai đoạn 1A hoặc 1B với độ mô học thấp có thể không cần điều trị hóa chất bổ trợ mà chỉ cần theo dõi định kỳ sát sao. Ngược lại, nếu bệnh thuộc phân nhóm 1C, khối u bị vỡ, có tế bào ác tính trong dịch phúc mạc hoặc khối u có độ mô học cao, hóa trị toàn thân đường tĩnh mạch sẽ được khuyến nghị để tiêu diệt các tế bào ung thư vi thể còn sót lại.

Quá trình theo dõi sau điều trị đóng vai trò vô cùng thiết yếu nhằm phát hiện sớm mọi dấu hiệu tái phát. Người bệnh cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ, thông thường mỗi ba đến sáu tháng một lần trong những năm đầu tiên. Mỗi lần tái khám, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng phụ khoa, theo dõi nồng độ chất chỉ điểm khối u và chỉ định chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết, đồng thời hỗ trợ tư vấn tâm lý và phục hồi thể chất toàn diện.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Mặc dù không có biện pháp y khoa nào có thể ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ xuất hiện ung thư buồng trứng, phụ nữ hoàn toàn có thể chủ động áp dụng các giải pháp giảm thiểu nguy cơ và nâng cao khả năng kiểm soát sức khỏe phụ khoa của bản thân.

Đối với những người có tiền sử gia đình nhiều thế hệ mắc ung thư buồng trứng, ung thư vú hoặc mang đột biến gen BRCA1, BRCA2, việc tham vấn di truyền y khoa là bước đi nền tảng. Dựa trên kết quả xét nghiệm gen và đánh giá phả hệ, bác sĩ có thể đề xuất các phương án bảo vệ chuyên sâu, bao gồm tầm soát định kỳ với tần suất dày dặn hơn hoặc phẫu thuật dự phòng cắt bỏ buồng trứng và ống dẫn trứng sau khi người phụ nữ đã hoàn thành kế hoạch sinh nở.

Đối với dân số nữ nói chung, các yếu tố bảo vệ đã được ghi nhận trong nghiên cứu dịch tễ bao gồm việc mang thai đủ tháng, nuôi con bằng sữa mẹ và sử dụng thuốc tránh thai kết hợp đường uống. Việc dùng thuốc tránh thai phối hợp theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa đã được chứng minh giúp ức chế quá trình phóng noãn, từ đó giảm đáng kể nguy cơ phát triển ung thư biểu mô buồng trứng.

Bên cạnh đó, duy trì một chế độ sinh hoạt lành mạnh là biện pháp hỗ trợ hữu hiệu. Chế độ dinh dưỡng cân đối giàu chất xơ, rau xanh, hoa quả tươi và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, chất béo bão hòa giúp kiểm soát cân nặng hợp lý, ngăn ngừa tình trạng béo phì vốn là yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa nội tiết. Tập thể dục thể thao điều độ, không hút thuốc lá và khám phụ khoa định kỳ ít nhất mỗi sáu tháng đến một năm một lần là thói quen vàng giúp phát hiện sớm mọi thay đổi bất thường ở vùng chậu.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Chị em phụ nữ nên chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa phụ sản để thăm khám ngay khi nhận thấy những biểu hiện bất thường ở vùng bụng chậu kéo dài liên tục trên hai tuần mà không rõ căn nguyên. Cụ thể, các dấu hiệu cần được kiểm tra bao gồm tình trạng đầy chướng bụng dai dẳng, ăn nhanh no dù ăn rất ít, cảm giác tức nặng hoặc đau âm ỉ ở khung chậu, hay rối loạn thói quen bài tiết như tiểu gấp, tiểu nhiều lần không kèm tiểu buốt rát.

Đặc biệt, việc thăm khám khẩn cấp hoặc cấp cứu y tế cần được thực hiện ngay nếu xuất hiện các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm sau:

• Cơn đau bụng hoặc đau vùng chậu khởi phát đột ngột, dữ dội, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, đây có thể là dấu hiệu khối u bị xoắn hoặc vỡ bao u gây xuất huyết nội trong ổ bụng.
• Chảy máu âm đạo bất thường xuất hiện ở phụ nữ đã mãn kinh nhiều năm hoặc ra máu ngoài chu kỳ kinh kéo dài ở người trẻ tuổi.
• Xuất hiện tình trạng bí trung đại tiện hoàn toàn kèm nôn ói liên tục và bụng chướng căng, báo hiệu biến chứng bán tắc ruột hoặc tắc ruột cơ học.
• Mệt mỏi suy kiệt nặng, hoa mắt chóng mặt do tụt huyết áp hoặc sốt cao kèm đau bụng dữ dội.
• Tuyệt đối không nên chủ quan tự ý mua thuốc giảm đau, men tiêu hóa hay trì hoãn việc kiểm tra chuyên khoa khi có các biểu hiện bất thường nói trên.

Lưu ý an toàn

Mọi nội dung y khoa được trình bày trong bài viết này chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức, giáo dục sức khỏe phụ khoa tổng quát và không thể thay thế cho quá trình thăm khám, chẩn đoán hay xây dựng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa ung bướu phụ khoa. Ung thư buồng trứng có diễn tiến bệnh lý và bản chất mô học rất phức tạp ở từng người bệnh, do đó tuyệt đối không áp dụng kinh nghiệm của người khác vào trường hợp của bản thân.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tìm mua các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các bài thuốc truyền miệng chưa được khoa học kiểm chứng với hy vọng làm tan khối u buồng trứng. Việc trì hoãn phẫu thuật hoặc từ chối các can thiệp y tế chính quy có thể khiến bệnh chuyển sang giai đoạn lan tràn, làm mất đi cơ hội chữa trị tốt nhất ở giai đoạn đầu. Mọi thắc mắc về lựa chọn phẫu thuật bảo tồn buồng trứng, chỉ định dùng thuốc hay các tác dụng phụ sau điều trị cần được trao đổi trực tiếp, kỹ lưỡng với bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn tính mạng và hiệu quả cao nhất.

Kết luận

Ung thư buồng trứng giai đoạn 1 là thời điểm vàng mang lại tiên lượng sống rất tích cực nếu được phát hiện và can thiệp y khoa đúng đắn kịp thời. Mặc dù các biểu hiện ban đầu thường mờ nhạt và dễ bị nhầm lẫn với các chứng rối loạn tiêu hóa thông thường, sự nhạy bén lắng nghe những thay đổi nhỏ của cơ thể cùng thói quen thăm khám phụ khoa định kỳ là chìa khóa then chốt giúp phát hiện bệnh từ sớm. Phẫu thuật triệt để kết hợp phác đồ theo dõi sát sao sau mổ giúp kiểm soát tối ưu nguy cơ tái phát. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường vùng bụng chậu kéo dài, chị em phụ nữ hãy chủ động tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch chăm sóc sức khỏe an toàn, phù hợp nhất.