Trước khi tiêm vắc xin viêm gan B cần chuẩn bị gì và lịch tiêm chi tiết

Tiêm vắc xin viêm gan B là gì?

Viêm gan B do virus Hepatitis B (HBV) gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ truyền sang con trong quá trình sinh nở. Phần lớn người trưởng thành nhiễm virus cấp tính có thể tự đào thải mầm bệnh, tuy nhiên một tỷ lệ nhất định sẽ chuyển sang thể mạn tính, âm thầm phá hủy chức năng gan theo thời gian.

Vắc xin viêm gan B hoạt động bằng cách kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại kháng nguyên bề mặt của virus. Khi người đã tiêm phòng tiếp xúc với nguồn lây, kháng thể sẵn có sẽ trung hòa virus kịp thời, ngăn chặn sự xâm nhập và phát triển của bệnh. Đây là loại vắc xin tái tổ hợp có tính an toàn cao, đã được áp dụng rộng rãi trong các chương trình tiêm chủng mở rộng và dịch vụ trên toàn thế giới nhiều thập kỷ qua.

Những việc cần làm và xét nghiệm cần thực hiện trước khi tiêm vắc xin viêm gan B

Đối với người trưởng thành và trẻ lớn chưa từng tiêm phòng hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng, việc thực hiện xét nghiệm máu trước khi tiêm là chỉ định cần thiết. Hai xét nghiệm huyết thanh học cơ bản gồm kiểm tra kháng nguyên bề mặt HBsAg và kháng thể bề mặt anti-HBs.

Xét nghiệm HBsAg giúp xác định người tiêm hiện có đang nhiễm virus viêm gan B hay không. Nếu kết quả HBsAg dương tính, việc tiêm vắc xin sẽ không còn tác dụng phòng ngừa và người bệnh cần được chuyển tuyến chuyên khoa gan mật để theo dõi, đánh giá chức năng gan. Ngược lại, nếu HBsAg âm tính, xét nghiệm anti-HBs sẽ cho biết nồng độ kháng thể bảo vệ hiện có trong cơ thể. Khi lượng kháng thể này chưa đạt ngưỡng an toàn hoặc chưa từng có, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ tiêm chủng phù hợp.

Ngoài ra, người đi tiêm cần chuẩn bị đầy đủ thông tin về tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng thuốc hay vắc xin trước đây, các bệnh lý mạn tính đang điều trị và sổ tiêm chủng cá nhân nếu có để bác sĩ khám sàng lọc đánh giá chính xác.

Lịch tiêm vắc xin phòng bệnh viêm gan B cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh là nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển thành viêm gan B mạn tính rất cao nếu bị lây nhiễm từ người mẹ trong lúc sinh nở. Do đó, mũi tiêm sơ sinh được khuyến cáo thực hiện càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.

Trường hợp người mẹ có kết quả xét nghiệm HBsAg dương tính, trẻ sơ sinh cần được tiêm phối hợp đồng thời vắc xin viêm gan B và huyết thanh kháng viêm gan B (HBIG) ở hai vị trí tiêm khác nhau để tăng cường hiệu quả bảo vệ tức thì. Sau mũi sơ sinh, trẻ sẽ tiếp tục được tiêm các mũi tiếp theo trong chương trình tiêm chủng thông qua vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 vào các thời điểm 2, 3 và 4 tháng tuổi, kèm theo một mũi nhắc lại khi trẻ được 16 đến 18 tháng tuổi để củng cố miễn dịch lâu dài.

Phác đồ tiêm vắc xin viêm gan B cho người lớn và đối tượng nguy cơ cao

Đối với người trưởng thành có kết quả xét nghiệm âm tính với cả HBsAg và anti-HBs, phác đồ tiêm chủng chuẩn thường bao gồm ba mũi cơ bản. Mũi thứ hai được tiêm cách mũi đầu tiên tối thiểu một tháng, và mũi thứ ba được thực hiện cách mũi thứ hai năm tháng (phác đồ 0-1-6 tháng).

Trong một số trường hợp cần tạo miễn dịch nhanh, chẳng hạn như chuẩn bị đi đến vùng dịch tễ nguy cơ cao hoặc phơi nhiễm, bác sĩ có thể áp dụng phác đồ tiêm nhanh với các mũi tiêm dày hơn, kết hợp mũi nhắc lại sau một năm. Những đối tượng có nguy cơ cao như nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với bệnh phẩm máu, người chạy thận nhân tạo, người sống chung nhà với người nhiễm virus viêm gan B hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch hẹn tiêm để đảm bảo cơ thể hình thành đủ lượng kháng thể bảo vệ cần thiết.

Theo dõi và chăm sóc sức khỏe sau khi hoàn thành các mũi tiêm

Sau khi tiêm vắc xin viêm gan B, người tiêm cần ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để nhân viên y tế theo dõi các phản ứng tức thì. Khi về nhà, việc tiếp tục tự theo dõi sức khỏe trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo là rất quan trọng nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Các phản ứng thông thường sau tiêm có thể gặp gồm đau nhẹ, sưng đỏ tại vị trí tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi thoáng qua. Những triệu chứng này là phản ứng sinh lý bình thường của hệ miễn dịch và sẽ tự biến mất sau một đến hai ngày mà không cần can thiệp đặc biệt. Khoảng một đến hai tháng sau khi hoàn thành toàn bộ phác đồ ba mũi cơ bản, người tiêm, đặc biệt là nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao, có thể làm xét nghiệm định lượng kháng thể anti-HBs để kiểm tra mức độ đáp ứng miễn dịch của cơ thể và nhận tư vấn về việc tiêm nhắc nếu cần.

Lưu ý an toàn

Vắc xin viêm gan B chống chỉ định cho người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin. Người đang trong đợt sốt cao cấp tính hoặc mắc bệnh nhiễm trùng tiến triển nên tạm hoãn tiêm chủng cho đến khi sức khỏe hồi phục ổn định. Không tự ý mua vắc xin về nhà tự tiêm. Toàn bộ quy trình chỉ định, khám sàng lọc và tiêm chủng phải được thực hiện trực tiếp bởi bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn tại các cơ sở y tế đủ điều kiện.

Tóm tắt

Chủ động xét nghiệm sàng lọc và tuân thủ đúng phác đồ tiêm vắc xin viêm gan B là biện pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ lá gan trước nguy cơ nhiễm trùng mạn tính. Mọi người nên liên hệ với các trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám, tư vấn xét nghiệm và xây dựng lịch tiêm an toàn, phù hợp cho bản thân và gia đình.