Bại não có di truyền không và cách phòng tránh bệnh bại não hiệu quả cho trẻ

Bại não có di truyền không là gì?

Bại não là một hội chứng lâm sàng biểu hiện qua các rối loạn vận động, tư thế và thăng bằng, bắt nguồn từ các tổn thương thực thể ở não bộ chưa trưởng thành. Tình trạng tổn thương này mang tính chất vĩnh viễn nhưng không tiến triển nặng hơn theo thời gian, dù các biểu hiện lâm sàng có thể thay đổi khi trẻ lớn lên. Trẻ mắc bại não có thể gặp các khó khăn từ mức độ nhẹ như vụng về khi đi lại, đến mức độ nặng như co cứng cơ toàn thân, khó nuốt, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn ngôn ngữ hoặc kèm theo động kinh. Bệnh lý này không phải là một bệnh đơn lẻ mà là tập hợp nhiều dạng tổn thương thần kinh vận động với nhiều căn nguyên khác nhau, trong đó các nguyên nhân môi trường chu sinh chiếm vị trí chủ đạo.

Bại não có phải là bệnh di truyền trực tiếp không

Theo các nghiên cứu y khoa, phần lớn các trường hợp bại não không di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác theo các quy luật di truyền Mendel thông thường. Bại não là thuật ngữ dùng để chỉ một nhóm rối loạn vận động và tư thế mạn tính, xuất phát từ tình trạng tổn thương não không tiến triển xảy ra ở giai đoạn não bộ thai nhi hoặc trẻ nhỏ đang phát triển.

Tuy nhiên, giới chuyên môn ghi nhận một tỷ lệ nhỏ các trường hợp có liên quan đến đột biến gen di truyền hoặc biến thể gen làm tăng tính nhạy cảm của hệ thần kinh trước các tác nhân gây hại từ môi trường. Một số hội chứng di truyền hiếm gặp có biểu hiện suy giảm vận động tương tự bại não, dễ dẫn đến nhầm lẫn trong chẩn đoán lâm sàng. Do đó, nếu trong gia đình có nhiều người cùng mắc các rối loạn vận động không rõ nguyên nhân, việc thực hiện xét nghiệm di truyền và tư vấn di truyền học trước khi mang thai là điều cần thiết để xác định chính xác nguy cơ.

Những nguyên nhân chính gây tổn thương não ở trẻ

Nguyên nhân cốt lõi gây ra bại não bắt nguồn từ sự gián đoạn trong quá trình phát triển não bộ hoặc các tổn thương thực thể xảy ra trước, trong và ngay sau khi sinh. Ở giai đoạn trước sinh, tình trạng nhiễm trùng bào thai do các loại virus như Rubella, Cytomegalovirus, Toxoplasma hoặc các bệnh lý của mẹ như tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ có thể làm suy giảm tuần hoàn nhau thai, dẫn đến thiếu oxy não cục bộ.

Trong quá trình chuyển dạ, các tai biến sản khoa như vỡ tử cung, sa dây rốn, chuyển dạ kéo dài gây ngạt chu sinh là những yếu tố đe dọa trực tiếp đến tế bào não của trẻ. Ngoài ra, trẻ sinh non có cân nặng sơ sinh rất thấp đối diện với nguy cơ xuất huyết não thất và tổn thương chất trắng não thất do cấu trúc mạch máu chưa hoàn thiện. Sau khi sinh, tình trạng vàng da nhân do tăng nồng độ bilirubin gián tiếp tự do, viêm màng não mủ, viêm não hoặc chấn thương sọ não chu sinh cũng là những căn nguyên phổ biến gây bại não.

Biện pháp phòng ngừa nguy cơ bại não trước và trong thai kỳ

Phòng ngừa bại não cần được bắt đầu ngay từ giai đoạn chuẩn bị mang thai và kéo dài suốt thai kỳ. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nên chủ động tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin quan trọng như sởi, quai bị, rubella và thủy đậu trước khi thụ thai ít nhất ba tháng nhằm loại trừ nguy cơ nhiễm trùng bào thai nguy hiểm.

Trong thai kỳ, thai phụ cần tuân thủ lịch khám thai định kỳ để theo dõi sát sao sự phát triển của thai nhi, đồng thời phát hiện sớm các bệnh lý thai kỳ như cao huyết áp, tiền sản giật hoặc bất đồng nhóm máu Rh giữa mẹ và con. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, bổ sung sắt, acid folic theo chỉ định của bác sĩ sản khoa và tránh xa các chất độc hại như rượu, bia, khói thuốc lá đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ hàng rào thần kinh thai nhi, giảm thiểu nguy cơ sinh non và suy dinh dưỡng bào thai.

Chăm sóc an toàn giai đoạn chu sinh và sau sinh để bảo vệ não bộ của trẻ

Quá trình chuyển dạ và giai đoạn sơ sinh đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ từ nhân viên y tế để hạn chế tối đa các tổn thương cơ học và tình trạng thiếu oxy não cho trẻ. Việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín có đầy đủ trang thiết bị hồi sức sơ sinh giúp can thiệp kịp thời khi xảy ra dấu hiệu suy thai cấp hoặc chuyển dạ tắc nghẽn.

Sau khi trẻ chào đời, gia đình và nhân viên y tế cần quan sát kỹ các dấu hiệu vàng da sớm trong tuần đầu tiên. Nếu phát hiện vàng da lan nhanh đến cẳng tay, cẳng chân, trẻ li bì, bỏ bú, cần đưa đi khám ngay để được chỉ định chiếu đèn hoặc thay máu kịp thời, ngăn chặn biến chứng vàng da nhân gây bại não. Bên cạnh đó, việc tiêm chủng đầy đủ các mũi vắc xin phòng viêm màng não, bảo vệ trẻ khỏi chấn thương đầu và điều trị dứt điểm các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp, tiêu hóa cũng là những bước bảo vệ não bộ hữu hiệu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường về vận động, chậm lẫy, chậm ngồi, gồng cứng cơ hoặc mềm nhẽo cơ, phụ huynh cần đưa trẻ đến các bệnh viện nhi đồng hoặc chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Bại não đa phần không di truyền mà liên quan chặt chẽ đến các biến cố trong thai kỳ và quá trình sinh nở. Việc chủ động khám thai định kỳ, phòng ngừa nhiễm trùng và xử trí kịp thời các biến chứng chu sinh là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe não bộ cho trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời.