Triệu chứng và hậu quả của bệnh viêm não Nhật Bản

Triệu chứng và hậu quả của bệnh viêm não Nhật Bản là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây tổn thương tế bào não diện rộng do virus thuộc họ flaviviridae gây nên. Động vật truyền bệnh trung gian thường là lợn hoặc chim hoang dã mang mầm bệnh, sau đó muỗi culex hút máu và truyền sang người. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhanh chóng đi qua hàng rào máu não, tấn công trực tiếp vào nhu mô não, đồi thị, hạch nền và thân não. Tình trạng này gây phù nề, hoại tử tổ chức thần kinh và xuất huyết vi thể rải rác. Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu để tiêu diệt virus gây bệnh, mọi nỗ lực can thiệp y tế đều tập trung vào việc hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương não không thể phục hồi.

Các giai đoạn phát triển và biểu hiện lâm sàng thường gặp

Quá trình diễn biến của bệnh viêm não Nhật Bản thường trải qua các giai đoạn rõ rệt từ khởi phát đến toàn phát. Ở giai đoạn đầu kéo dài từ một đến sáu ngày, người bệnh thường sốt cao đột ngột từ 39 đến 40 độ C, kèm theo cảm giác đau đầu dữ dội, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn mửa liên tục. Đối với trẻ nhỏ, biểu hiện quấy khóc không dứt, bú kém, tiêu chảy hoặc ngủ li bì là những dấu hiệu cảnh báo sớm mà cha mẹ rất dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp hay tiêu hóa thông thường.

Khi bước sang giai đoạn toàn phát, các triệu chứng tổn thương thần kinh trung ương xuất hiện dồn dập và nghiêm trọng hơn. Bệnh nhân có dấu hiệu gáy cứng, co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ cơ mặt và tay chân, rối loạn tri giác từ lơ mơ, mê sảng đến hôn mê sâu. Tăng trương lực cơ, liệt nửa người, rối loạn vận nhãn hoặc phản xạ gân xương bất thường cũng thường xuyên được ghi nhận tại các khoa hồi sức truyền nhiễm. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện rối loạn thần kinh thực vật như mạch đập không đều, vã mồ hôi nhiều và rối loạn hô hấp đe dọa tính mạng.

Những hậu quả và di chứng thần kinh kéo dài sau điều trị

Viêm não Nhật Bản được xếp vào nhóm các bệnh truyền nhiễm có tiên lượng nặng với nguy cơ tử vong cao trong giai đoạn cấp tính. Đối với những bệnh nhân may mắn vượt qua được cơn nguy kịch, tỷ lệ gánh chịu các tổn thương thực thể lâu dài vẫn ở mức rất đáng lo ngại do các tế bào thần kinh bị phá hủy không thể tái tạo hoàn toàn.

Những di chứng nặng nề thường gặp bao gồm liệt vận động như liệt nửa người, liệt tứ chi, cứng đơ các khớp và rối loạn trương lực cơ khiến người bệnh mất khả năng tự phục vụ bản thân. Nhiều trường hợp phải đối mặt với các cơn động kinh tái phát dai dẳng đòi hỏi phải theo dõi và dùng thuốc chống co giật lâu dài. Bên cạnh tổn thương thể chất, các di chứng về mặt nhận thức và tâm thần cũng phổ biến không kém, chẳng hạn như suy giảm trí nhớ trầm trọng, chậm phát triển trí tuệ ở trẻ em, thay đổi tính cách, khó kiểm soát cảm xúc hoặc mất khả năng ngôn ngữ hoàn toàn. Những tổn thương này để lại gánh nặng to lớn về thể xác, tâm lý và kinh tế cho chính người bệnh cũng như gia đình.

Hướng chăm sóc phục hồi chức năng và biện pháp phòng ngừa chủ động

Quá trình theo dõi và chăm sóc sau giai đoạn cấp tính đóng vai trò quyết định đến việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho người từng mắc bệnh. Bệnh nhân cần được can thiệp phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ càng sớm càng tốt ngay khi các dấu hiệu sinh tồn đã ổn định. Các bài tập vật lý trị liệu, liệu pháp ngôn ngữ cùng chế độ dinh dưỡng giàu dưỡng chất sẽ giúp hạn chế teo cơ, chống loét tì đè và kích thích khả năng thích nghi của hệ thần kinh còn sót lại.

Về phương diện phòng bệnh, tiêm chủng đầy đủ vắc xin phòng viêm não Nhật Bản theo đúng lịch khuyến cáo của cơ quan y tế là biện pháp bảo vệ hiệu quả và bền vững nhất cho cả trẻ em và người lớn. Bên cạnh đó, các gia đình cần chủ động triệt phá nơi sinh sản của muỗi, phát quang bụi rậm, vệ sinh chuồng trại chăn nuôi xa nhà ở, ngủ màn cẩn thận kể cả ban ngày và dùng các biện pháp chống muỗi đốt để cắt đứt hoàn toàn chuỗi lây truyền bệnh trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi phát hiện bản thân hoặc người nhà có biểu hiện sốt cao kéo dài kèm đau đầu dữ dội, nôn trớ hoặc co giật, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ sốt liều cao, thuốc an thần hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng tại nhà vì có thể làm lu mờ triệu chứng nguy hiểm và bỏ lỡ thời gian vàng điều trị.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính vô cùng nguy hiểm với diễn tiến nhanh và nguy cơ để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn. Việc nâng cao hiểu biết về các triệu chứng khởi phát và hậu quả nặng nề của bệnh giúp mỗi gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe thông qua tiêm phòng vắc xin đầy đủ và đưa người bệnh đi khám kịp thời ngay khi có dấu hiệu bất thường.