Trẻ sơ sinh không đi tiểu được: Nguyên nhân và cách xử trí an toàn cho mẹ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng trẻ sơ sinh không đi tiểu được trong suốt nhiều giờ hoặc không có nước tiểu sau khi chào đời là nỗi lo lắng lớn của nhiều bậc phụ huynh. Nước tiểu là tấm gương phản chiếu trực tiếp tình trạng cung cấp dịch và hoạt động của hệ tiết niệu ở trẻ nhỏ. Khi trẻ không đi tiểu được, cơ thể có thể đang thiếu nước nghiêm trọng hoặc đường dẫn truyền nước tiểu gặp trở ngại bẩm sinh.
Để bảo vệ sức khỏe của bé, người chăm sóc cần nắm rõ mốc bài tiết sinh lý bình thường theo từng ngày tuổi, nhận biết nguyên nhân tiềm ẩn và biết cách xử trí an toàn. Bài viết dưới đây chia sẻ những kiến thức y khoa nền tảng giúp cha mẹ bình tĩnh theo dõi và đưa ra quyết định kịp thời cho sự an toàn của trẻ sơ sinh.
Trẻ sơ sinh không đi tiểu được là gì?
Trẻ sơ sinh không đi tiểu được, hay còn gọi là tình trạng thiểu niệu hoặc vô niệu ở giai đoạn sơ sinh, là hiện tượng trẻ không bài tiết nước tiểu hoặc lượng nước tiểu giảm sút nghiêm trọng dưới mức sinh lý cần thiết. Hệ thống bài tiết của trẻ sơ sinh bao gồm hai quả thận, hai niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Thận có nhiệm vụ lọc máu, đào thải các chất cặn bã và điều hòa lượng nước trong cơ thể, sau đó nước tiểu được dẫn xuống bàng quang lưu trữ và tống xuất ra ngoài qua niệu đạo. Trong giai đoạn chu sinh, các cơ quan này đang trong quá trình hoàn thiện chức năng và thích nghi dần với môi trường sống độc lập ngoài bụng mẹ. Bất kỳ sự cản trở nào trong việc cung cấp chất lỏng, quá trình lọc tại cầu thận hay sự lưu thông trên đường ống tiết niệu đều có thể dẫn đến việc trẻ không đi tiểu ra tã. Đây là một chỉ dấu lâm sàng nhạy cảm đòi hỏi sự quan sát cẩn thận từ cha mẹ và nhân viên y tế.
Số lần đi tiểu bình thường của trẻ sơ sinh theo từng ngày tuổi
Trong những ngày đầu đời, số lần đi tiểu của trẻ sơ sinh thay đổi liên tục theo lượng sữa mà trẻ tiếp nhận. Trong ngày đầu tiên sau sinh, trẻ thường đi tiểu ít nhất một lần. Sang ngày thứ hai và thứ ba, khi dạ dày bé mở rộng hơn và lượng sữa mẹ bắt đầu tăng lên, trẻ thường làm ướt từ hai đến bốn chiếc tã mỗi ngày. Từ ngày thứ năm trở đi, một em bé bú đủ sẽ đi tiểu đều đặn, làm ướt từ sáu đến tám chiếc tã trong vòng 24 giờ. Nước tiểu của trẻ sơ sinh khỏe mạnh thường có màu vàng rất nhạt, trong và không có mùi nồng gắt. Việc ghi chép lại số lần ướt tã trong từng ngày là cách đơn giản nhưng chuẩn xác giúp mẹ theo dõi sát sao tình trạng bài tiết và hydrat hóa của trẻ.
Các nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh không đi tiểu được
Nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ sơ sinh đi tiểu ít hoặc không đi tiểu được xuất phát từ việc cung cấp dịch chưa đủ. Trong vài ngày đầu sau sinh, sữa mẹ có thể chưa về dồi dào, hoặc trẻ ngậm bắt núm vú không đúng cách, dẫn đến việc trẻ không bú được đủ lượng sữa cần thiết và rơi vào tình trạng mất nước nhẹ. Ngoài ra, việc trẻ bị nôn trớ nhiều, tiêu chảy hoặc phòng ốc quá nóng làm trẻ đổ mồ hôi nhiều cũng khiến thể tích tuần hoàn suy giảm. Bên cạnh nguyên nhân thiếu nước, trẻ có thể gặp các vấn đề thực thể tại hệ tiết niệu như van niệu đạo sau bẩm sinh, hẹp bao quy đầu nghẹt ở bé trai, sỏi đường tiết niệu hiếm gặp, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc tổn thương chức năng lọc của cầu thận. Các bệnh lý này làm cản trở dòng chảy của nước tiểu hoặc giảm khả năng bài tiết nước tiểu từ thận xuống bàng quang.
Cách theo dõi và xử trí ban đầu khi trẻ sơ sinh ít ướt tã
Khi phát hiện tã của trẻ sơ sinh khô ráo suốt nhiều giờ, việc đầu tiên mẹ cần làm là rà soát lại lượng sữa trẻ đã bú. Nếu nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn, mẹ nên tăng cường cữ bú, cho bé bú theo nhu cầu bất cứ khi nào bé có dấu hiệu đói và kiểm tra khớp ngậm để đảm bảo bé nuốt sữa hiệu quả. Nếu bé dùng sữa công thức, cha mẹ cần đối chiếu lượng sữa pha mỗi cữ và cách pha theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất, tránh pha sữa quá đặc hoặc quá loãng. Mẹ hãy nhẹ nhàng quan sát vùng bụng dưới của trẻ xem có căng tròn bất thường hay không, đồng thời kiểm tra cơ quan sinh dục ngoài để xem có sưng đỏ, bít tắc hay tiết dịch bất thường. Hãy thay tã thường xuyên và ghi lại mốc thời gian trẻ đi tiểu gần nhất cùng các biểu hiện kèm theo để cung cấp dữ liệu chính xác cho bác sĩ khi thăm khám.
Những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay
Trẻ sơ sinh không đi tiểu được là tình trạng không thể chủ quan, đòi hỏi cha mẹ phải đưa bé đến bệnh viện chuyên khoa nhi thăm khám ngay nếu trẻ hơn 24 giờ tuổi mà chưa đi tiểu lần đầu, hoặc trẻ đã từng đi tiểu bình thường nhưng đột ngột ngưng tiểu suốt sáu giờ liên tục. Cha mẹ cũng cần đưa trẻ đi cấp cứu khi trẻ có các dấu hiệu mất nước nghiêm trọng như môi khô nứt nẻ, mắt trũng sâu, thóp đầu lõm, khóc không có nước mắt, da nhăn nheo kém đàn hồi. Bên cạnh đó, các triệu chứng như trẻ li bì khó đánh thức, bú kém hoặc bỏ bú hoàn toàn, sốt cao, bụng căng trướng cứng, trẻ khóc thét quấy khóc dữ dội mỗi khi cố rặn tiểu, nước tiểu có lẫn máu sẫm hoặc mủ đục đều là các tín hiệu báo động đỏ cần được can thiệp y tế tức thì.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe thường thức và không thay thế cho việc chẩn đoán hay can thiệp y tế từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước đường, nước cam thảo, nước lọc hay bất kỳ loại thuốc lợi tiểu nào mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Không ấn mạnh vào bàng quang của bé nhằm cố ép nước tiểu ra ngoài vì có thể gây tổn thương nội tạng. Khi nghi ngờ bất thường, việc đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa sơ sinh là giải pháp an toàn hàng đầu.
Tóm tắt
Tình trạng trẻ sơ sinh không đi tiểu được cần được nhận diện sớm và đánh giá cẩn trọng. Việc theo dõi sát sao số lượng tã ướt mỗi ngày cùng các biểu hiện bú, ngủ và thể trạng chung giúp cha mẹ phát hiện bất thường kịp thời. Khi thấy trẻ giảm tiểu tiện kèm biểu hiện mệt lả hoặc sốt, gia đình nên đưa bé đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán và hỗ trợ y khoa đúng cách, tuyệt đối không tự áp dụng mẹo dân gian.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh sau khi chào đời bao lâu thì phải đi tiểu lần đầu?
Trong 24 giờ đầu sau sinh, phần lớn trẻ sẽ đi tiểu ít nhất một lần. Nếu qua 24 giờ mà bé vẫn chưa làm ướt tã lần nào, nhân viên y tế cần thăm khám để đánh giá bàng quang, chức năng thận và đường tiết niệu của trẻ.
Vệt màu hồng cam trên tã của trẻ sơ sinh có phải là tiểu ra máu không?
Vệt màu hồng cam này thường do tinh thể urat kết tinh trong nước tiểu khi trẻ chưa bú đủ lượng sữa. Hiện tượng này khá phổ biến trong vài ngày đầu nhưng mẹ vẫn cần cho bé bú tích cực và báo với bác sĩ nếu vệt màu tiếp tục xuất hiện kéo dài.
Mẹ có nên cho trẻ sơ sinh uống thêm nước lọc khi thấy con ít đi tiểu không?
Đối với trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, sữa mẹ hoặc sữa công thức là nguồn cung cấp nước duy nhất. Mẹ không nên tự ý cho trẻ uống thêm nước lọc vì có thể gây ngộ độc nước, rối loạn điện giải và làm bé giảm bú sữa.
Làm thế nào để mẹ nhận biết chính xác tã của trẻ sơ sinh có ướt nước tiểu hay không?
Mẹ có thể kiểm tra vạch báo ẩm đổi màu trên tã giấy, so sánh trọng lượng tã sạch với tã đã dùng hoặc đặt một miếng khăn xô sạch mỏng bên trong tã để dễ nhận thấy độ ẩm ướt khi trẻ bài tiết.
Cha mẹ có nên dùng mẹo dân gian hay tự ý kích thích bàng quang cho bé không?
Mẹ tuyệt đối không tự xoa bóp mạnh, không chườm nóng, không đắp lá thuốc dân gian và không ép bé uống các loại trà thảo mộc. Thay vào đó, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được can thiệp y khoa an toàn.
