Vì sao trẻ sinh mổ bị khò khè và cách khắc phục an toàn cho bé

Trẻ sinh mổ bị khò khè là gì?

Hiện tượng trẻ sinh mổ bị khò khè là tình trạng đường thở của bé phát ra âm thanh thô ráp, ục ịch hoặc rụt rịt theo nhịp thở trong giai đoạn chu sinh và sơ sinh. Không giống như trẻ sinh qua ngả âm đạo được hưởng lợi từ lực ép lồng ngực tự nhiên của khung chậu người mẹ, trẻ sinh mổ thường có tốc độ giải phóng dịch tồn dư trong cây phế quản chậm hơn.

Ở trẻ sơ sinh, kích thước đường thở vốn nhỏ hẹp cùng sự mềm mại của cấu trúc sụn thanh phế quản khiến lượng dịch ứ đọng này dễ làm biến đổi âm thanh hô hấp thường ngày. Hiện tượng này phần lớn mang tính chất sinh lý chuyển tiếp và sẽ tự cải thiện khi hệ hô hấp của trẻ thích nghi hoàn toàn với môi trường bên ngoài. Tuy nhiên, việc nhận biết và phân biệt với các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới là hết sức cần thiết để đảm bảo sự phát triển toàn diện của bé.

Cơ chế tích tụ dịch đường hô hấp ở trẻ sinh mổ

Trong quá trình sinh thường qua ngả âm đạo, lồng ngực của thai nhi chịu áp lực ép cơ học mạnh giúp tống xuất phần lớn dịch phế nang ra ngoài qua đường hầu họng. Đồng thời, các đợt co bóp tử cung khi chuyển dạ kích thích cơ thể mẹ và bé tiết ra hormone catecholamine cùng prostaglandin, thúc đẩy các kênh ion tại biểu mô phổi hấp thu nhanh chóng lượng nước còn sót lại vào hệ mạch máu và tuần hoàn bạch huyết.

Đối với những trẻ sinh mổ, đặc biệt là trường hợp mổ chủ động khi chưa có dấu hiệu chuyển dạ tự nhiên, hai cơ chế quan trọng này đều bị thiếu hụt. Lồng ngực không trải qua lực ép qua ống dẫn sinh khiến một thể tích dịch phế nang đáng kể vẫn còn đọng lại trong đường thở. Trạng thái giữ dịch này khiến luồng không khí đi qua phế quản và đường thở nhỏ bị cản trở, tạo ra tiếng thở rột rẹt hoặc khò khè đặc trưng trong những ngày đầu sau khi chào đời.

Phân biệt khò khè sinh lý và bệnh lý đường hô hấp

Tiếng khò khè ở trẻ nhỏ có thể xuất phát từ đường hô hấp trên hoặc đường hô hấp dưới. Đối với trẻ sơ sinh, đường mũi họng rất hẹp và cấu trúc sụn thanh quản còn mềm mại. Khi lượng dịch tiết đọng lại ở hốc mũi hoặc vùng họng miệng dao động theo từng nhịp hít thở, âm thanh phát ra thường giống tiếng khịt mũi, thở rụt rịt và dễ nghe thấy rõ hơn khi trẻ nằm ngủ hoặc lúc đang bú mẹ.

Ngược lại, nếu tiếng thở khò khè xuất phát từ bệnh lý thực thể ở phế quản hay phổi như viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc hội chứng thở nhanh thoáng qua, âm thanh thường kèm theo những biến đổi rõ rệt về nhịp thở và toàn trạng. Tiếng khò khè bệnh lý thường trầm đục, xuất hiện liên tục trong thì thở ra, kèm theo tình trạng trẻ thở dồn dập, bỏ bú, sốt hoặc quấy khóc liên tục. Việc phân biệt chính xác giúp cha mẹ tránh hoang mang nhưng cũng không bỏ sót những dấu hiệu nhiễm trùng đường thở nguy hiểm.

Chăm sóc đường thở an toàn cho trẻ tại nhà

Để giúp trẻ đào thải dịch ứ đọng và hít thở dễ dàng hơn, cha mẹ cần chú trọng đến các biện pháp chăm sóc tự nhiên và giữ vệ sinh không gian sống. Nhỏ vài giọt nước muối sinh lý đẳng trương vào khóe mũi giúp làm loãng dịch nhầy trước các cữ bú hoặc trước khi ngủ, tạo điều kiện để lớp dịch tự chảy ra cửa mũi rồi lau sạch nhẹ nhàng bằng khăn mềm.

Duy trì độ ẩm phòng ngủ ở mức thích hợp và giữ không khí thoáng mát, tránh gió lùa trực tiếp hoặc khói thuốc lá là yếu tố then chốt bảo vệ đường thở nhạy cảm của bé. Mẹ nên tiếp tục duy trì cho con bú sữa mẹ hoàn toàn vì sữa non chứa nhiều kháng thể immunoglobulin và yếu tố miễn dịch giúp tăng cường sức đề kháng niêm mạc. Khi cho bú hoặc bế trẻ, nên nâng cao đầu một góc vừa phải để dịch ứ không trào ngược lên khoang mũi họng, giúp trẻ thở êm và ngon giấc hơn.

Dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp cần khám y tế ngay

Mặc dù đa phần tiếng khò khè ở trẻ sinh mổ là lành tính, cha mẹ phải luôn theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo tình trạng suy hô hấp cấp tính. Khi trẻ có biểu hiện thở nhanh trên 60 lần một phút khi nằm yên, cánh mũi phập phồng liên tục, co kéo hõm ức hoặc lõm rút cơ liên sườn mỗi khi hít vào, đây là dấu hiệu cho thấy phổi đang phải gắng sức nghiêm trọng.

Những biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm vùng da quanh môi, móng tay hoặc toàn thân chuyển màu tím tái, trẻ thở rên rỉ từng tiếng ngắt quãng, bú kém rõ rệt, nôn trớ liên tục hoặc li bì khó đánh thức. Khi xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào trong nhóm triệu chứng này, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay lập tức để bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ không được tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, siro ho, thuốc chống nghẹt mũi hoặc thuốc làm giãn phế quản để cho trẻ sơ sinh uống mà không có toa từ bác sĩ nhi khoa. Tránh sử dụng các dụng cụ hút mũi thủ công với lực hút mạnh nhiều lần trong ngày vì dễ gây tổn thương niêm mạc mũi họng mỏng manh của bé. Tuyệt đối không xông tinh dầu nồng độ cao trong phòng kín của trẻ sơ sinh vì hơi tinh dầu có thể gây co thắt phế quản dẫn đến khó thở cấp tính. Mọi quyết định can thiệp thuốc đều cần có chỉ định chuyên môn.

Tóm tắt

Hiện tượng khò khè ở trẻ sinh mổ phần lớn bắt nguồn từ sự chậm đào thải dịch phế nang tạm thời sau sinh. Việc hiểu rõ nguyên nhân sinh lý và kiên trì áp dụng các biện pháp chăm sóc thông thoáng đường thở nhẹ nhàng tại nhà sẽ giúp bé sớm ổn định. Phụ huynh cần giữ bình tĩnh, theo dõi sát nhịp thở và chủ động đưa bé đến bác sĩ nhi khoa khi có dấu hiệu bất thường.