Những tình huống làm tăng nguy cơ lây nhiễm Covid-19 và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Virus SARS-CoV-2 gây bệnh Covid-19 lây lan chủ yếu qua không khí khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện hoặc thở ra các giọt bắn và hạt khí dung hô hấp. Người khỏe mạnh có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất khi hít phải các hạt chứa virus này hoặc chạm tay vào bề mặt ô nhiễm rồi đưa lên mắt, mũi, miệng.
Trong sinh hoạt thực tế, khả năng lây truyền không phân bổ đồng đều mà tăng vọt tại các bối cảnh hội tụ yếu tố không gian kín, tập trung đông người và thông khí kém. Hiểu rõ những tình huống rủi ro cao này là bước thiết yếu để chủ động hạn chế nguy cơ phơi nhiễm trong cuộc sống hàng ngày.
Nguy cơ lây nhiễm Covid-19 là gì?
Covid-19 là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do chủng virus corona mới gây ra, có khả năng lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp. Mức độ rủi ro lây nhiễm của một cá nhân phụ thuộc chặt chẽ vào thời gian tiếp xúc, khoảng cách vật lý và đặc điểm luồng không khí tại môi trường xung quanh. Khi một người mắc bệnh phát tán hạt khí dung vào môi trường kín, nồng độ virus có thể tích tụ và lơ lửng trong thời gian dài, khiến những người cùng hiện diện dễ dàng hít phải dù không giao tiếp trực tiếp. Bên cạnh đó, các hoạt động phát âm lớn như ca hát, hò hét hoặc tập thể dục gắng sức cũng làm tăng đáng kể lượng giọt bắn phát tán ra ngoài. Do đó, việc đánh giá nguy cơ dựa trên môi trường cụ thể giúp mỗi người nhận biết tình huống nguy hiểm và chủ động thiết lập hàng rào bảo vệ cá nhân một cách linh hoạt.
Không gian kín và kém thông gió trong thời gian dài
Các phòng kín bật điều hòa nhiệt độ thấp, đóng kín cửa sổ như phòng họp, văn phòng làm việc, thang máy hoặc xe buýt tạo điều kiện lý tưởng cho hạt khí dung chứa virus lơ lửng. Khi không có sự lưu thông không khí ngoài trời, nồng độ các hạt khí dung mang mầm bệnh do người nhiễm thở ra sẽ tăng dần theo thời gian. Nguy cơ lây nhiễm trong các không gian này tăng lên rõ rệt nếu thời gian lưu trú kéo dài trên mười lăm phút mà không đeo khẩu trang đạt chuẩn. Ngay cả khi duy trì khoảng cách vật lý nhất định, việc hít thở chung bầu không khí quẩn vẫn có thể dẫn đến nhiễm bệnh. Để giảm thiểu rủi ro tại những khu vực này, việc mở cửa thông thoáng, sử dụng hệ thống lọc không khí hiệu suất cao và hạn chế thời gian lưu lại là những giải pháp bảo vệ rất cần thiết.
Tụ tập đông người tại các buổi liên hoan và ăn uống
Các buổi tiệc tùng, liên hoan tại nhà hàng, quán cà phê hoặc đám cưới là bối cảnh lây nhiễm phổ biến do người tham gia bắt buộc phải tháo khẩu trang trong suốt thời gian ăn uống. Trong quá trình dùng bữa, mọi người thường ngồi sát nhau, trò chuyện sôi nổi, cười đùa hoặc nâng ly với âm lượng lớn, làm tăng lượng hạt hô hấp phát tán vào không khí gấp nhiều lần so với khi thở bình thường. Việc chia sẻ chung bàn ăn, gắp thức ăn cùng một đĩa hoặc dùng chung ly chén cũng làm tăng nguy cơ lây truyền gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc. Hơn nữa, tâm lý thoải mái trong các cuộc vui thường khiến mọi người lơ là khoảng cách an toàn, biến những buổi gặp gỡ đông người thành môi trường thuận lợi để virus lây lan nhanh chóng sang nhiều cá nhân.
Chăm sóc và tiếp xúc gần với người mắc bệnh tại gia đình
Môi trường sinh hoạt gia đình là một trong những nơi ghi nhận tỷ lệ lây truyền thứ cấp cao nhất do tính chất tiếp xúc gần gũi, liên tục và kéo dài. Khi một thành viên trong nhà nhiễm Covid-19, việc dùng chung không gian sinh hoạt như phòng ngủ, phòng khách hoặc nhà vệ sinh khiến các thành viên khác rất dễ hít phải không khí chứa virus. Nguy cơ phơi nhiễm cũng gia tăng khi trực tiếp hỗ trợ ăn uống, thay đồ, giặt giũ quần áo bẩn hoặc dọn dẹp chất thải của người bệnh mà không có đồ bảo hộ thích hợp. Nhiều trường hợp lây nhiễm xảy ra ở giai đoạn đầu khi người bệnh mới khởi phát triệu chứng nhẹ hoặc chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Do đó, việc cách ly riêng phòng, đeo khẩu trang khi phải tiếp xúc và khử khuẩn bề mặt chung là điều then chốt để cắt đứt chuỗi lây lan trong gia đình.
Hoạt động thể chất cường độ cao tại phòng tập trong nhà
Các phòng tập thể dục, phòng gym hoặc lớp nhảy trong không gian kín tiềm ẩn rủi ro lây nhiễm đáng kể do đặc thù hô hấp khi vận động. Khi tập luyện ở cường độ cao, nhịp thở của người tập tăng nhanh và sâu hơn, dẫn đến lượng hạt khí dung phát tán ra môi trường xung quanh nhiều hơn gấp nhiều lần so với trạng thái nghỉ ngơi. Đồng thời, người tập thường có xu hướng không đeo khẩu trang để dễ hít thở, cộng thêm việc mồ hôi và dịch tiết bám dính trên các dụng cụ tập luyện chung như tạ, máy chạy bộ hay thảm tập. Nếu phòng tập không được thông gió liên tục và dụng cụ không được khử khuẩn định kỳ giữa các lượt sử dụng, người tập rất dễ hít phải mầm bệnh hoặc nhiễm virus qua bàn tay chạm vào các bề mặt dùng chung.
Biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm virus
Để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước nguy cơ lây nhiễm Covid-19, việc phối hợp đồng thời nhiều biện pháp phòng hộ cá nhân đóng vai trò quyết định. Đeo khẩu trang y tế hoặc khẩu trang đạt chuẩn tại nơi công cộng, đặc biệt là trong các không gian kín hoặc đông người, giúp ngăn chặn hiệu quả cả chiều phát tán và hít vào của các hạt giọt bắn. Tăng cường thông gió tự nhiên bằng cách mở rộng cửa sổ tại nơi làm việc và nhà ở giúp làm loãng nồng độ virus trong không khí. Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay có cồn sau khi tiếp xúc với các bề mặt công cộng. Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc và tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo y tế giúp cơ thể xây dựng hệ miễn dịch vững chắc để chống lại tác nhân gây bệnh.
Lưu ý an toàn
Các thông tin về tình huống nguy cơ lây nhiễm Covid-19 mang tính chất phổ biến kiến thức phòng bệnh và không thay thế cho các hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn chuyên biệt tại cơ sở y tế. Nguy cơ thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào biến thể virus lưu hành, tình trạng thông khí và miễn dịch cá nhân. Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc từng tiếp xúc gần với người nhiễm, bạn nên chủ động tự xét nghiệm, hạn chế tiếp xúc người khác và liên hệ với cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí cụ thể.
Tóm tắt
Nhận biết chính xác những tình huống dễ lây nhiễm Covid-19 giúp mỗi người chủ động đưa ra các quyết định an toàn trong sinh hoạt và giao tiếp hàng ngày. Việc kết hợp đeo khẩu trang đúng lúc, cải thiện thông khí và giữ vệ sinh cá nhân là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tiếp xúc ngoài trời có nguy cơ nhiễm Covid-19 hay không?
Nguy cơ lây nhiễm ngoài trời nhìn chung thấp hơn nhiều so với trong nhà nhờ sự lưu thông không khí tự nhiên làm loãng virus. Tuy nhiên, rủi ro vẫn xuất hiện nếu bạn đứng quá gần, nói chuyện mặt đối mặt trong thời gian dài hoặc tham gia đám đông tập trung chen chúc mà không đeo khẩu trang.
Người không có triệu chứng có làm lây lan Covid-19 không?
Người nhiễm virus SARS-CoV-2 dù không biểu hiện triệu chứng vẫn có thể mang tải lượng virus cao trong đường hô hấp và phát tán ra ngoài qua hơi thở hoặc giọt bắn. Do đó, việc chủ động đeo khẩu trang tại nơi đông người vẫn rất cần thiết để phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm tiềm ẩn.
Đeo khẩu trang vải thông thường có đủ phòng ngừa lây nhiễm không?
Khẩu trang vải nhiều lớp có thể cản được các giọt bắn lớn nhưng khả năng lọc hạt khí dung nhỏ thường kém hơn khẩu trang y tế hoặc khẩu trang chuẩn N95, KN95. Trong các môi trường kín gió và đông người, bạn nên ưu tiên sử dụng khẩu trang y tế đạt chuẩn để tăng cường hiệu quả bảo vệ.
Có thể bị nhiễm Covid-19 qua việc chạm vào đồ vật không?
Mặc dù đường lây chính là qua không khí, virus vẫn có thể tồn tại một thời gian trên các bề mặt như tay nắm cửa, nút thang máy hay điện thoại. Nếu bạn vô tình chạm tay vào các bề mặt nhiễm bẩn rồi đưa lên mắt, mũi, miệng thì vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh.
Nên làm gì ngay sau khi vô tình tiếp xúc với người mắc Covid-19?
Bạn nên theo dõi sức khỏe bản thân trong vài ngày tiếp theo, chủ động đeo khẩu trang khi ra ngoài và hạn chế gặp gỡ người có bệnh nền. Nếu xuất hiện các dấu hiệu sốt, ho, đau họng hoặc mệt mỏi, hãy thực hiện xét nghiệm nhanh kháng nguyên để có hướng xử lý kịp thời.
