Trẻ mấy tuổi tiêm phòng viêm não Nhật Bản và lịch tiêm chuẩn phụ huynh cần biết

Trẻ mấy tuổi tiêm phòng viêm não nhật bản là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm do virus viêm não Nhật Bản thuộc chi Flavivirus gây ra, lưu hành phổ biến ở khu vực châu Á. Động vật nuôi như lợn và chim hoang dã là ổ chứa mầm bệnh chính trong tự nhiên, sau đó muỗi Culex hút máu từ động vật nhiễm virus rồi truyền sang người qua vết đốt. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng thường gia tăng mạnh vào các tháng mùa hè khi mật độ muỗi sinh sản phát triển cao.

Trẻ em dưới 15 tuổi, đặc biệt là nhóm trẻ từ 1 đến 5 tuổi, là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do sức đề kháng chưa hoàn thiện. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhanh chóng tấn công vào nhu mô não, gây phù nề, xuất huyết và hoại tử tế bào thần kinh trung ương. Bệnh khởi phát rất đột ngột với các triệu chứng như sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, nôn mửa, co giật, lơ mơ hoặc hôn mê sâu. Do hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu để tiêu diệt virus, tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản đúng độ tuổi và đủ liều lượng là giải pháp phòng ngừa chủ động, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay.

Độ tuổi bắt đầu tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản cho trẻ

Thời điểm bắt đầu tiêm phòng viêm não Nhật Bản phụ thuộc trực tiếp vào loại vắc xin được lựa chọn sử dụng. Hiện nay tại Việt Nam có hai nhóm vắc xin chính đang được lưu hành rộng rãi. Đối với vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp, trẻ có thể bắt đầu được tiêm phòng khi tròn 9 tháng tuổi. Đây là mốc thời gian giúp trẻ sớm hình thành kháng thể bảo vệ ngay trong giai đoạn kháng thể thụ động nhận từ mẹ bắt đầu suy giảm rõ rệt.

Đối với nhóm vắc xin bất hoạt sản xuất từ não chuột theo chương trình tiêm chủng mở rộng, mốc tuổi khuyến cáo để tiêm mũi đầu tiên là khi trẻ đủ 12 tháng tuổi trở lên. Việc tuân thủ đúng độ tuổi khởi đầu có ý nghĩa quyết định đối với khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể trẻ. Nếu tiêm quá sớm khi hệ miễn dịch chưa sẵn sàng, hiệu quả bảo vệ có thể không đạt mức tối ưu. Ngược lại, nếu trì hoãn tiêm quá muộn, trẻ sẽ đối mặt với khoảng trống miễn dịch nguy hiểm, tạo điều kiện cho virus viêm não Nhật Bản tấn công khi bị muỗi truyền bệnh đốt. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sàng lọc trước tiêm để bác sĩ tư vấn lựa chọn mốc thời gian và loại vắc xin thích hợp nhất.

Phác đồ và lịch tiêm chi tiết theo từng loại vắc xin

Mỗi loại vắc xin phòng viêm não Nhật Bản có lịch tiêm riêng biệt mà phụ huynh cần lưu ý để đưa trẻ đi tiêm đúng hẹn. Đối với vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp nuôi cấy trên tế bào vero, phác đồ dành cho trẻ từ đủ 9 tháng tuổi gồm 2 mũi: mũi 1 tiêm khi tròn 9 tháng tuổi và mũi 2 tiêm nhắc lại sau mũi đầu 1 năm. Đối với vắc xin bất hoạt dùng cho trẻ từ đủ 12 tháng tuổi trở lên, phác đồ cơ bản gồm 3 mũi: mũi 1 khi trẻ đủ 12 tháng tuổi, mũi 2 cách mũi 1 từ một đến hai tuần, mũi 3 tiêm nhắc sau mũi 2 đúng 1 năm. Sau đó, trẻ cần tiêm nhắc lại mỗi 3 đến 4 năm một lần cho đến khi tròn 15 tuổi để duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ tối ưu.

Tầm quan trọng của các mũi tiêm nhắc lại đúng hẹn

Nhiều bậc phụ huynh thường có tâm lý chủ quan, cho rằng chỉ cần tiêm một hoặc hai mũi đầu tiên là trẻ đã hoàn toàn được bảo vệ khỏi bệnh viêm não Nhật Bản. Tuy nhiên, theo các nguyên lý miễn dịch học, các mũi tiêm ban đầu chỉ có vai trò kích thích cơ thể bước đầu nhận diện kháng nguyên và sản sinh một lượng kháng thể nhất định. Nồng độ kháng thể này thường chưa đạt ngưỡng bảo vệ tối đa và sẽ suy giảm dần theo thời gian nếu không có tác nhân củng cố.

Các mũi tiêm nhắc lại giữ vai trò vô cùng cốt lõi trong việc đánh thức trí nhớ miễn dịch, thúc đẩy cơ thể sản xuất kháng thể bổ sung với hàm lượng cao và bền vững hơn rất nhiều. Nếu trẻ không được tiêm mũi nhắc lại đúng thời gian khuyến cáo, hiệu quả phòng bệnh sẽ suy giảm đáng kể, khiến nguy cơ nhiễm bệnh tăng cao khi có dịch bùng phát. Trong trường hợp trẻ bị lỡ hẹn tiêm nhắc vì ốm sốt hoặc lý do bất khả kháng, cha mẹ cần đưa trẻ đến trung tâm tiêm chủng càng sớm càng tốt để tiếp tục hoàn thành lịch tiêm mà không cần phải thực hiện lại từ đầu. Sự kiên trì và đúng hẹn của phụ huynh là yếu tố then chốt tạo nên hàng rào bảo vệ vững chắc cho hệ thần kinh của trẻ.

Theo dõi và chăm sóc sức khỏe của trẻ sau khi tiêm phòng

Sau khi hoàn thành mũi tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản, trẻ cần được theo dõi sức khỏe chặt chẽ cả tại điểm tiêm lẫn tại nhà. Gia đình phải cho trẻ ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để nhân viên y tế kịp thời phát hiện và can thiệp nếu xuất hiện các phản ứng dị ứng tức thì nghiêm trọng. Khi về nhà, phụ huynh tiếp tục theo dõi sát sao thể trạng, thân nhiệt, giấc ngủ và biểu hiện hô hấp của trẻ trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo.

Các phản ứng thông thường sau tiêm bao gồm sốt nhẹ dưới 38,5 độ C, quấy khóc, chán ăn nhẹ hoặc sưng đỏ, đau tại vị trí tiêm bắp. Đối với các phản ứng nhẹ này, cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, uống nhiều nước hoặc bú mẹ tăng cường, chườm mát vùng tiêm nếu sưng đau và dùng thuốc hạ sốt theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế khi trẻ sốt cao. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, chanh hay thuốc lá dân gian lên vết tiêm vì dễ dẫn đến nhiễm trùng da và mô mềm. Sự chăm sóc khoa học giúp trẻ nhanh chóng vượt qua cảm giác khó chịu và hồi phục sức khỏe bình thường.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh cần thông báo trung thực với bác sĩ khám sàng lọc về tiền sử dị ứng, tiền sử bệnh mạn tính, tình trạng co giật hay việc trẻ đang dùng thuốc điều trị. Hoãn tiêm khi trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc sốt cao. Sau khi tiêm, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, thở rít, li bì, nôn ói nhiều hoặc phát ban toàn thân, gia đình phải nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Chủ động tìm hiểu trẻ mấy tuổi tiêm phòng viêm não Nhật Bản và tuân thủ đúng phác đồ tiêm chủng là biện pháp hữu hiệu nhất bảo vệ con trước căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Phụ huynh nên ghi nhớ lịch hẹn trong sổ tiêm chủng, đưa trẻ đi tiêm đầy đủ và trao đổi kỹ với bác sĩ để lựa chọn loại vắc xin phù hợp nhất với thể trạng của con.