Tiếng thổi ở tim cảnh báo dấu hiệu sức khỏe nào?

Tiếng thổi ở tim là gì?

Tiếng thổi ở tim là hiện tượng âm thanh xuất hiện khi dòng máu di chuyển qua các buồng tim, van tim hoặc các mạch máu lớn gần tim với vận tốc nhanh và tạo ra dòng chảy xoáy. Trong điều kiện tim mạch bình thường, các van tim đóng mở nhịp nhàng và tạo ra hai tiếng đập cơ bản quen thuộc là tiếng thứ nhất và tiếng thứ hai. Khi dòng tuần hoàn bị rối loạn hoặc đi qua cấu trúc hẹp, âm thanh tạo ra sẽ kéo dài hơn và có âm điệu đặc trưng. Tình trạng này gặp ở nhiều lứa tuổi khác nhau, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người trưởng thành và người cao tuổi. Tiếng thổi không tự nó cấu thành một bệnh lý riêng biệt mà là dấu hiệu dẫn đường giúp thầy thuốc đánh giá tình trạng huyết động và phát hiện các tổn thương cấu trúc tim mạch tiềm ẩn.

Phân loại tiếng thổi sinh lý và tiếng thổi bệnh lý

Trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ tim mạch phân chia tiếng thổi ở tim thành hai nhóm cơ bản gồm tiếng thổi sinh lý và tiếng thổi bệnh lý. Tiếng thổi sinh lý, hay còn gọi là tiếng thổi vô tội, thường gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên hoặc phụ nữ có thai khi tim hoàn toàn bình thường về mặt cấu trúc. Hiện tượng này xuất hiện do dòng máu chảy nhanh hơn bình thường trong các trạng thái như sốt, tập thể dục gắng sức, thiếu máu hoặc giai đoạn tăng trưởng thể chất mạnh.

Ngược lại, tiếng thổi bệnh lý xuất phát từ những bất thường về mặt giải phẫu hoặc chức năng của hệ tuần hoàn. Dòng máu xoáy mạnh có thể hình thành do van tim bị hẹp cản trở máu lưu thông, van tim bị hở khiến dòng máu trào ngược, hoặc do các lỗ thông bất thường giữa các buồng tim. Việc phân biệt rõ hai nhóm này giúp người bệnh tránh tâm lý lo lắng không đáng có và chủ động thăm khám đúng hướng.

Các bệnh lý tim mạch liên quan đến tiếng thổi bất thường

Tiếng thổi bệnh lý có thể phản ánh nhiều rối loạn tim mạch nghiêm trọng, phổ biến nhất là các bệnh lý van tim. Tình trạng hẹp van động mạch chủ, hở van hai lá, hẹp van hai lá hoặc hở van động mạch chủ đều tạo nên những âm thanh xoáy đặc trưng khi dòng máu đi qua lỗ van biến dạng. Những tổn thương van này có thể do thoái hóa ở người cao tuổi, biến chứng sau đợt thấp tim thời niên thiếu hoặc do viêm nội tâm mạc nhiễm trùng.

Bên cạnh tổn thương van, tiếng thổi ở tim còn là chỉ điểm quan trọng của các dị tật tim bẩm sinh như thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch hoặc hẹp eo động mạch chủ. Ngoài ra, bệnh cơ tim phì đại làm cản trở đường ra thất trái cũng có thể phát sinh tiếng thổi tâm thu rõ nét. Việc phát hiện sớm các bệnh lý này qua tiếng thổi giúp bác sĩ can thiệp kịp thời, hạn chế tiến triển thành suy tim sung huyết hoặc rối loạn nhịp tim.

Triệu chứng đi kèm cần chú ý khi có tiếng thổi ở tim

Bản thân tiếng thổi ở tim là một triệu chứng thực thể được bác sĩ phát hiện qua ống nghe chứ không phải là một bệnh độc lập. Nhiều trường hợp có tiếng thổi hoàn toàn khỏe mạnh và không nhận thấy bất kỳ cảm giác bất thường nào trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, khi tiếng thổi bắt nguồn từ bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, người bệnh có thể gặp phải một số biểu hiện đi kèm phản ánh chức năng tim suy giảm.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm cảm giác khó thở khi leo cầu thang hoặc khi nằm đầu thấp, mệt mỏi dai dẳng không rõ nguyên nhân, hoa mắt, chóng mặt hoặc từng bị ngất xỉu. Một số người có biểu hiện đau tức ngực, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc đánh trống ngực. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, bệnh tim bẩm sinh có tiếng thổi thường đi kèm biểu hiện bú kém, thở nhanh, chậm tăng cân hoặc môi và đầu ngón tay tím tái khi khóc. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Phương pháp chẩn đoán và xác định nguyên nhân tiếng thổi

Để xác định chính xác nguyên nhân tạo nên tiếng thổi ở tim, bác sĩ chuyên khoa tim mạch sẽ tiến hành quy trình thăm khám thính chẩn kỹ lưỡng tại các ổ van tim, xác định thời điểm xuất hiện ở thì tâm thu hay tâm trương, cũng như hướng lan của âm thanh. Sau khi phát hiện tiếng thổi, các phương tiện cận lâm sàng chuyên sâu sẽ được chỉ định để khảo sát toàn diện cấu trúc tim.

Siêu âm tim qua thành ngực là xét nghiệm cơ bản và có giá trị nhất, cho phép quan sát hình thái chuyển động của các lá van, kích thước các buồng tim và đo đạc chính xác chênh áp dòng máu qua siêu âm Doppler tim. Bác sĩ cũng có thể chỉ định thêm điện tâm đồ để tìm kiếm dấu hiệu phì đại buồng tim hoặc rối loạn nhịp tim, kết hợp chụp X-quang ngực thẳng để đánh giá kích thước bóng tim và tuần hoàn phổi. Trong những ca bệnh phức tạp, chụp cộng hưởng từ tim hoặc thông tim có thể được cân nhắc để lập kế hoạch điều trị chi tiết.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có tiếng thổi ở tim không được tự ý mua thuốc trợ tim, thuốc lợi tiểu hay tự ý thay đổi lối sống một cách cực đoan. Khi có các dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực hoặc ngất xỉu, cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa tim mạch thăm khám và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Tiếng thổi ở tim là dấu hiệu thính chẩn cần được nhìn nhận đúng mực, không nên quá hoang mang nhưng cũng không được chủ quan. Việc thăm khám định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa tim mạch kết hợp các thăm dò cận lâm sàng phù hợp giúp phân loại chính xác nguyên nhân, từ đó có kế hoạch theo dõi và chăm sóc sức khỏe tối ưu.