Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không và cách cải thiện

Trầm cảm có ảnh hưởng đến trí nhớ không là gì?

Trầm cảm là một rối loạn tâm thần phổ biến, đặc trưng bởi tâm trạng buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động thường ngày kèm theo sự thay đổi về giấc ngủ, cảm giác ngon miệng và mức năng lượng. Ngoài những biểu hiện về mặt cảm xúc và thể chất, trầm cảm còn ảnh hưởng sâu sắc đến hệ thống nhận thức của não bộ.

Khả năng chú ý, trí nhớ ngắn hạn và chức năng điều hành là những khía cạnh nhận thức dễ bị tác động nhất khi một người mắc trầm cảm. Người bệnh thường rơi vào trạng thái suy nghĩ luẩn quẩn, khó tiếp nhận thông tin mới hoặc mất nhiều thời gian để xử lý các vấn đề đơn giản. Hiểu được rằng tình trạng hay quên này là một phần biểu hiện của bệnh lý giúp giảm bớt gánh nặng tâm lý và định hướng giải pháp can thiệp phù hợp.

Mối liên hệ giữa bệnh trầm cảm và tình trạng suy giảm trí nhớ

Nhiều người mắc bệnh trầm cảm thường than phiền về tình trạng hay quên, khó ghi nhớ các sự việc vừa xảy ra hoặc khó hoàn thành công việc đúng hạn. Về mặt y khoa, trầm cảm không chỉ gây ra nỗi buồn hay sự trống rỗng mà còn tác động trực tiếp lên chức năng nhận thức, đặc biệt là trí nhớ làm việc và tốc độ xử lý thông tin.

Khi não bộ liên tục bị chi phối bởi các dòng suy nghĩ tiêu cực hoặc lo âu, nguồn lực chú ý bị phân tán đáng kể. Do đó, người bệnh gặp khó khăn trong việc mã hóa thông tin mới vào bộ nhớ ngắn hạn, dẫn đến việc thường xuyên quên đồ đạc, quên lịch hẹn hoặc khó theo dõi các cuộc trò chuyện. Tình trạng này phản ánh sự suy giảm hiệu suất nhận thức tạm thời chứ không đồng nghĩa với việc tế bào não bị phá hủy vĩnh viễn.

Cơ chế sinh học khiến bệnh trầm cảm làm giảm khả năng ghi nhớ

Các nghiên cứu thần kinh học chỉ ra rằng trầm cảm kéo dài làm tăng nồng độ hormone cortisol trong cơ thể do sự kích hoạt quá mức của trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. Nồng độ cortisol cao liên tục có thể gây tổn thương hoặc làm giảm thể tích của hồi hải mã, cấu trúc não chịu trách nhiệm then chốt trong việc hình thành và củng cố trí nhớ.

Bên cạnh đó, sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như serotonin, dopamine và norepinephrine cũng làm gián đoạn quá trình dẫn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh. Tình trạng viêm thần kinh mức độ thấp và sự suy giảm yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não BDNF càng khiến khả năng thích ứng linh hoạt của mạng lưới thần kinh suy yếu, gây ra hiện tượng sương mù não và hay quên.

Phân biệt suy giảm trí nhớ do trầm cảm với bệnh sa sút trí tuệ

Hiện tượng suy giảm trí nhớ ở người trầm cảm, đặc biệt là người cao tuổi, thường được gọi là giả sa sút trí tuệ. Người mắc trầm cảm thường nhận thức rất rõ về tình trạng đãng trí của mình, cảm thấy lo lắng, tự trách và hay trả lời không biết khi được kiểm tra trí nhớ.

Ngược lại, ở người mắc bệnh Alzheimer hoặc sa sút trí tuệ thực tổn, bệnh nhân thường không nhận biết được sự suy giảm nhận thức của bản thân và có xu hướng che giấu khiếm khuyết. Khi thực hiện các bài đánh giá nhận thức tiêu chuẩn, người trầm cảm vẫn có thể hoàn thành tốt nếu được động viên và kiên nhẫn khích lệ, trong khi người bệnh sa sút trí tuệ gặp khó khăn thật sự trong việc ghi nhớ thông tin ngay cả khi được nhắc nhở. Việc phân biệt chính xác đòi hỏi sự thăm khám kỹ lưỡng từ bác sĩ thần kinh và tâm thần.

Các phương pháp hỗ trợ phục hồi và cải thiện chức năng ghi nhớ

Để cải thiện trí nhớ, việc điều trị căn nguyên bệnh trầm cảm là yếu tố quyết định hàng đầu. Người bệnh cần tuân thủ kế hoạch can thiệp y khoa do bác sĩ chỉ định, có thể bao gồm liệu pháp tâm lý nhận thức hành vi kết hợp dùng thuốc chống trầm cảm khi cần thiết. Khi triệu chứng khí sắc được kiểm soát, khả năng nhận thức và ghi nhớ thường sẽ hồi phục rõ rệt.

Song song với điều trị y khoa, người bệnh nên xây dựng lối sống khoa học nhằm hỗ trợ phục hồi não bộ. Các hoạt động thể chất đều đặn như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc yoga giúp kích thích tuần hoàn não và tăng sinh BDNF. Chế độ ăn giàu omega 3, rau xanh, chất chống oxy hóa và duy trì giấc ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm đóng vai trò then chốt trong việc tái tạo tế bào thần kinh. Sử dụng sổ tay ghi chép, chia nhỏ công việc và hạn chế làm nhiều việc cùng lúc cũng giúp giảm bớt gánh nặng cho trí nhớ làm việc.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý mua hoặc ngưng sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc thực phẩm chức năng bổ não khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu tình trạng suy giảm trí nhớ tiến triển nhanh hoặc kèm theo biểu hiện lú lẫn, mất định hướng, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Tình trạng suy giảm trí nhớ do bệnh trầm cảm hoàn toàn có thể được cải thiện khi rối loạn tâm trạng được kiểm soát hiệu quả. Việc sớm tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý kết hợp lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.