Nên tiêm sởi mũi 2 cách mũi 1 bao lâu để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nên tiêm sởi mũi 2 cách mũi 1 bao lâu là thắc mắc phổ biến của nhiều bậc cha mẹ khi theo dõi lịch tiêm phòng cho con. Khoảng thời gian này phụ thuộc chủ yếu vào loại vắc xin trẻ sử dụng là vắc xin sởi đơn lẻ trong chương trình tiêm chủng mở rộng hay vắc xin phối hợp tại các trung tâm tiêm chủng dịch vụ.
Hiểu rõ mốc thời gian tiêm chủng tiêu chuẩn và khoảng cách tối thiểu an toàn giữa các mũi tiêm sẽ giúp phụ huynh chủ động bảo vệ con trước nguy cơ mắc sởi, đồng thời đảm bảo cơ thể trẻ sinh ra kháng thể phòng bệnh tối ưu nhất.
Tiêm sởi mũi 2 cách mũi 1 bao lâu là gì?
Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra, lây lan rất nhanh qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết mũi họng. Bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng ở trẻ nhỏ như viêm tai giữa, viêm phế quản phổi, tiêu chảy cấp, suy dinh dưỡng nặng hoặc viêm não.
Vắc xin phòng sởi là chế phẩm sinh học chứa virus sởi sống đã được làm giảm độc lực, kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận diện và tạo ra kháng thể bảo vệ lâu dài. Do khả năng đáp ứng miễn dịch sau mũi đầu tiên phụ thuộc vào độ tuổi tiêm và nồng độ kháng thể của mẹ còn tồn dư trong máu trẻ, phác đồ tiêm phòng sởi trên toàn cầu đều yêu cầu hai liều tiêm để đảm bảo khả năng miễn dịch đạt mức cao nhất. Khoảng cách giữa hai mũi tiêm được quy định dựa trên các nghiên cứu khoa học về thời gian hoàn thành đáp ứng miễn dịch và duy trì kháng thể bền vững.
Khoảng cách tiêm vắc xin sởi trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng
Trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng quốc gia tại Việt Nam, vắc xin sởi đơn liều thứ nhất được chỉ định tiêm cho trẻ khi tròn 9 tháng tuổi. Mũi sởi thứ hai được tiêm lúc trẻ tròn 18 tháng tuổi dưới dạng vắc xin phối hợp sởi rubella (MR). Như vậy, khoảng cách giữa mũi 1 và mũi 2 trong chương trình này thường là 9 tháng.
Khoảng thời gian này đã được các chuyên gia dịch tễ học và y tế công cộng tính toán kỹ lưỡng nhằm củng cố nồng độ kháng thể bảo vệ khi lượng kháng thể từ mũi tiêm thứ nhất có xu hướng giảm dần theo thời gian. Nếu thời điểm 18 tháng tuổi trùng vào giai đoạn trẻ bị ốm hoặc có dịch bệnh lưu hành, cơ quan y tế có thể tổ chức các chiến dịch tiêm vét hoặc tiêm bổ sung để bảo đảm trẻ không bị bỏ sót mũi phòng bệnh quan trọng này.
Khoảng cách tiêm vắc xin phối hợp sởi tại các trung tâm dịch vụ
Tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ, phụ huynh thường lựa chọn tiêm vắc xin phối hợp 3 trong 1 phòng sởi, quai bị và rubella (MMR) hoặc vắc xin 4 trong 1 (MMRV). Lịch tiêm của nhóm vắc xin này có sự khác biệt nhất định so với vắc xin đơn môn.
Thông thường, mũi thứ nhất của vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella được khuyến cáo tiêm khi trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên. Mũi thứ hai thường được chỉ định nhắc lại sau đó từ 3 đến 5 năm, phổ biến nhất là lúc trẻ được 4 đến 6 tuổi trước khi bước vào lớp một. Tuy nhiên, trong các tình huống cần tạo miễn dịch nhanh như khi có dịch bùng phát hoặc trẻ chuẩn bị đi du lịch vùng có nguy cơ cao, mũi 2 có thể được tiêm sớm hơn với điều kiện cách mũi thứ nhất tối thiểu là 1 tháng (4 tuần). Khoảng cách tối thiểu này giúp cơ thể hoàn thành đáp ứng miễn dịch ban đầu trước khi tiếp nhận liều củng cố.
Tầm quan trọng của việc tiêm đủ liều vắc xin sởi thứ hai
Mặc dù mũi vắc xin sởi đầu tiên lúc 9 tháng tuổi giúp tạo miễn dịch cho khoảng 80 đến 85% trẻ được tiêm, nhưng vẫn còn khoảng 15% trẻ chưa đạt được ngưỡng bảo vệ do sự can thiệp của kháng thể từ mẹ truyền sang hoặc đáp ứng miễn dịch chưa hoàn thiện.
Mũi vắc xin sởi thứ hai đóng vai trò là liều củng cố và chuyển đổi huyết thanh cho những trường hợp chưa đáp ứng với mũi 1, giúp nâng tỷ lệ bảo vệ toàn diện lên trên 95%. Việc đạt được tỷ lệ bao phủ hai mũi vắc xin sởi trong cộng đồng trên 95% là yếu tố cốt lõi để tạo ra miễn dịch cộng đồng, ngăn chặn virus lây lan và dập tắt nguy cơ bùng phát các đợt dịch lớn đe dọa sức khỏe của trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch.
Những lưu ý cần thiết khi đưa trẻ đi tiêm mũi vắc xin sởi thứ hai
Trước khi đưa trẻ đi tiêm mũi thứ hai, phụ huynh cần mang theo sổ hoặc phiếu tiêm chủng cá nhân để cán bộ y tế kiểm tra chính xác lịch sử tiêm phòng và khoảng cách giữa các mũi tiêm. Hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ khám sàng lọc về tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ, các loại thuốc đang dùng và tiền sử dị ứng nếu có ở lần tiêm trước.
Sau khi tiêm, trẻ cần được theo dõi sát tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để kịp thời phát hiện các phản ứng quá mẫn sớm. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục theo dõi thân nhiệt, nhịp thở, vùng da quanh vị trí tiêm và thói quen ăn ngủ của trẻ trong ít nhất 24 đến 48 giờ. Giữ vết tiêm sạch sẽ, cho trẻ mặc đồ thoáng mát và cho uống nhiều nước hoặc bú mẹ tăng cường để giúp cơ thể nhanh hồi phục.
Lưu ý an toàn
Thông tin về lịch tiêm chủng mang tính chất hướng dẫn kiến thức y khoa phổ biến và không thay thế cho chỉ định của bác sĩ tại buổi khám sàng lọc trước tiêm. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý quyết định rút ngắn khoảng cách giữa hai mũi tiêm dưới thời gian tối thiểu 1 tháng. Nếu trẻ có biểu hiện sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, thở rít, li bì, bỏ bú hoặc phát ban lan nhanh toàn thân sau tiêm, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Việc tiêm phòng vắc xin sởi đủ hai mũi theo đúng khoảng cách khuyến cáo là biện pháp hiệu quả giúp trẻ em và người lớn phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh cùng các biến chứng nguy hiểm. Phụ huynh nên chủ động theo dõi sổ tiêm chủng của con, trao đổi với cán bộ y tế tại điểm tiêm chủng để lựa chọn phác đồ phù hợp, không tự ý trì hoãn lịch tiêm khi trẻ hoàn toàn khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo
- Epidemiology International: Does India Need to Rethink the Inclusion of the MMR (Measles, Mumps, and Rubella) Vaccine in the National Immunization Schedule?
- Canadian Journal of Public Health: Serologic Responses to Measles, Mumps, and Rubella (MMR) Vaccine in Healthy Infants: Failure to Respond to Measles and Mumps Components May Influence Decisions on Timing of the Second Dose of MMR
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nếu trẻ bị trễ lịch tiêm vắc xin sởi mũi 2 thì có phải tiêm lại từ đầu không?
Cha mẹ nên cho trẻ đi tiêm bổ sung mũi 2 càng sớm càng tốt khi sức khỏe trẻ ổn định. Việc tiêm muộn không làm mất tác dụng của mũi trước và không cần tiêm lại từ đầu, nhưng trẻ có thể tạm thời chưa đạt mức bảo vệ tối ưu trong thời gian chờ tiêm.
Sau khi tiêm vắc xin sởi mũi 2 trẻ thường gặp những phản ứng phụ nào?
Trẻ có thể gặp một số phản ứng nhẹ và tự hết sau 1 đến 3 ngày như sốt nhẹ, đau hoặc đỏ tại chỗ tiêm, quấy khóc hoặc phát ban thoáng qua. Đây là đáp ứng miễn dịch thông thường của cơ thể sau khi tiếp nhận vắc xin.
Người lớn chưa từng tiêm vắc xin sởi có cần tiêm đủ 2 mũi không?
Người lớn chưa từng mắc sởi hoặc chưa tiêm đủ hai mũi vắc xin lúc nhỏ vẫn nên tiêm phòng. Lịch tiêm cho người lớn thường gồm hai mũi vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella, mũi thứ hai cách mũi thứ nhất tối thiểu 1 tháng.
Trẻ đang bị sổ mũi nhẹ có được tiêm mũi 2 vắc xin sởi không?
Nếu trẻ chỉ bị cảm nhẹ, chảy mũi hoặc không sốt cao, nhân viên y tế vẫn có thể chỉ định tiêm sau khi khám sàng lọc. Tuy nhiên, nếu trẻ đang sốt cao hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính, lịch tiêm sẽ được tạm hoãn cho đến khi trẻ hồi phục.
Tiêm đủ hai mũi vắc xin sởi rồi trẻ có nguy cơ bị phát ban do bệnh khác không?
Vắc xin sởi kích thích cơ thể sản xuất kháng thể đặc hiệu chống lại virus sởi nhưng không tạo miễn dịch chéo với các bệnh ngoại ban khác. Vì vậy, trẻ đã tiêm sởi vẫn có thể mắc thủy đậu, tay chân miệng hoặc ban đào do các virus khác gây ra.
