Phân độ suy hô hấp ở trẻ em: Dấu hiệu và cách xử trí

Phân độ suy hô hấp ở trẻ em là gì?

Suy hô hấp ở trẻ em là hội chứng lâm sàng nguy hiểm xuất hiện khi hệ thống hô hấp không còn đảm bảo được chức năng cung cấp oxy cho các mô và thải khí carbonic ra khỏi cơ thể. Hội chứng này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản, dị vật đường thở hoặc các bệnh lý thần kinh cơ và tim mạch bẩm sinh.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, lồng ngực còn mềm, xương sườn nằm ngang, cơ hoành đóng vai trò chủ lực trong động tác hô hấp nhưng lại rất nhanh bị kiệt sức khi phải tăng thông khí kéo dài. Thêm vào đó, kích thước đường dẫn khí nhỏ nên khi bị viêm nhiễm, phù nề hay ứ đọng dịch tiết, sức cản đường thở sẽ tăng vọt khiến trẻ rơi vào tình trạng thiếu dưỡng khí nhanh hơn nhiều so với người trưởng thành. Do đó, việc phân loại chính xác mức độ suy giảm hô hấp là chìa khóa để bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.

Các phân độ suy hô hấp thường gặp ở trẻ em

Suy hô hấp ở trẻ nhỏ thường được chia thành ba cấp độ dựa trên mức độ gắng sức, khả năng đáp ứng khí máu và tình trạng toàn thân. Ở độ 1 hay mức độ nhẹ, trẻ chủ yếu biểu hiện khó thở khi vận động gắng sức, quấy khóc hoặc bú mẹ, nhịp thở có xu hướng tăng nhẹ so với lứa tuổi nhưng toàn trạng vẫn tỉnh táo.

Đến độ 2 hay mức độ trung bình, biểu hiện khó thở xuất hiện liên tục ngay cả khi trẻ nằm nghỉ ngơi. Nhịp thở nhanh rõ rệt, cánh mũi phập phồng, lồng ngực rút lõm và có thể nghe thấy tiếng thở rên hoặc tiếng rít thanh quản. Trẻ thường bứt rứt, quấy khóc nhiều hoặc bú ngắt quãng vì thiếu dưỡng khí.

Ở độ 3 hay mức độ nặng, hệ hô hấp của trẻ đứng trước nguy cơ kiệt sức. Trẻ thở rất nhanh hoặc bắt đầu xuất hiện những cơn ngừng thở ngắn, tím tái môi đầu chi, li bì hoặc lơ mơ do thiếu oxy não. Đây là tình trạng tối khẩn cấp đe dọa trực tiếp tính mạng của bệnh nhi.

Nguyên tắc theo dõi và hỗ trợ trẻ suy hô hấp độ 1

Khi trẻ có dấu hiệu suy hô hấp độ 1, mục tiêu ban đầu là giải phóng đường thở và giảm tối đa nhu cầu tiêu thụ oxy. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn phụ huynh vệ sinh mũi họng, hút sạch đờm nhớt nếu có ứ đọng và đặt trẻ ở tư thế thuận lợi giúp thông khí tối ưu. Trẻ được theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn gồm nhịp thở, mạch và độ bão hòa oxy qua da SpO2.

Về dinh dưỡng, trẻ thường được khuyến khích chia nhỏ cữ bú hoặc bữa ăn nhằm giảm bớt gắng sức trong quá trình nuốt. Bác sĩ chuyên khoa nhi sẽ thăm khám kỹ lưỡng để tìm nguyên nhân gốc rễ như viêm tiểu phế quản, viêm phổi hay hen phế quản, từ đó có hướng điều trị nguyên nhân kịp thời trước khi tình trạng chuyển biến nặng hơn.

Hướng can thiệp y tế đối với trẻ suy hô hấp độ 2

Khi bước sang độ 2, lượng oxy trong máu bắt đầu suy giảm và các cơ hô hấp phụ phải hoạt động liên tục. Lúc này, trẻ bắt buộc phải nhập viện để được hỗ trợ liệu pháp oxy y tế. Tùy thuộc vào đáp ứng lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định thở oxy qua ống thông mũi, mặt nạ hoặc sử dụng hệ thống thở áp lực dương liên tục qua đường mũi CPAP để giữ phế nang không bị xẹp.

Song song với việc cấp oxy, bệnh nhi được theo dõi liên tục trên máy monitor tim mạch và hô hấp. Các bác sĩ tiến hành xét nghiệm khí máu động mạch, chụp X-quang phổi và thiết lập đường truyền tĩnh mạch nhằm bù dịch, cân bằng điện giải và sử dụng các thuốc đặc hiệu như kháng sinh, thuốc giãn phế quản hoặc kháng viêm tùy thuộc vào bệnh lý nền gây suy hô hấp.

Biện pháp hồi sức tích cực cho trẻ suy hô hấp độ 3

Suy hô hấp độ 3 là tình trạng nguy kịch đòi hỏi các biện pháp hồi sức tích cực khẩn cấp tại phòng cấp cứu hoặc đơn vị hồi sức nhi khoa PICU. Khi trẻ có biểu hiện tím tái, rối loạn tri giác hoặc xuất hiện cơn ngưng thở, bác sĩ sẽ nhanh chóng tiến hành đặt ống nội khí quản và kết nối máy thở nhân tạo nhằm kiểm soát hoàn toàn chức năng hô hấp.

Quy trình điều trị cấp độ này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa việc cài đặt thông số máy thở phù hợp với sinh lý phổi của trẻ, dùng thuốc an thần, hỗ trợ tuần hoàn bằng thuốc vận mạch nếu có tụt huyết áp, đồng thời điều chỉnh toan kiềm máu. Toàn bộ quá trình đều được giám sát nghiêm ngặt bởi đội ngũ chuyên gia hồi sức nhi để duy trì sự sống cho trẻ.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm phụ huynh cần đưa trẻ đi viện khẩn cấp

Gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức khi phát hiện các biểu hiện nguy hiểm bao gồm nhịp thở nhanh bất thường, lồng ngực hoặc hõm ức rút lõm sâu, cánh mũi phập phồng liên tục. Đặc biệt, nếu thấy môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay của trẻ chuyển sang màu xanh tím, trẻ thở rên rỉ từng tiếng hoặc ngủ li bì khó đánh thức, cần gọi cấp cứu khẩn cấp.

Trong lúc chờ đợi xe cấp cứu hoặc di chuyển tới cơ sở y tế gần nhất, người chăm sóc cần giữ bình tĩnh, nới lỏng quần áo cho trẻ, bế trẻ ở tư thế đầu cao nhẹ và giữ thông thoáng đường thở. Tuyệt đối không cho trẻ ăn uống hay ép uống thuốc lúc này để tránh nguy cơ sặc vào đường thở.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên sâu của bác sĩ. Gia đình tuyệt đối không được tự ý mua máy tạo oxy, tự ý cho trẻ thở oxy tại nhà hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng khi trẻ khó thở, vì điều này có thể làm mất thời gian vàng cứu chữa. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về nhịp thở, hãy đưa trẻ đến ngay khoa nhi hoặc trung tâm cấp cứu gần nhất.

Tóm tắt

Suy hô hấp ở trẻ em diễn tiến rất nhanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường nếu không được phát hiện kịp thời. Việc nắm vững cách phân độ giúp phụ huynh bình tĩnh nhận diện tình trạng nguy hiểm để đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức. Mọi can thiệp hồi sức hô hấp cần được thực hiện bởi đội ngũ y bác sĩ tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị chuyên dụng.