Thủy đậu trong thai kỳ và nguy cơ hội chứng thủy đậu bẩm sinh

Thủy đậu trong thai kỳ là gì?

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus varicella-zoster gây ra, lây lan rất nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ nốt mụn nước. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, bệnh thường tự giới hạn sau một đến hai tuần nhưng đối với phụ nữ mang thai, diễn tiến bệnh có thể trở nên phức tạp và khó lường hơn rất nhiều.

Khi thai phụ chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm phòng vắc xin đầy đủ tiếp xúc với nguồn bệnh, virus có thể xâm nhập vào dòng máu của người mẹ và đi qua bánh nhau để tiếp cận cơ thể thai nhi. Mức độ tác động của virus lên thai nhi phụ thuộc chặt chẽ vào tuổi thai tại thời điểm người mẹ bắt đầu nhiễm bệnh. Nếu xảy ra trong giai đoạn đầu hoặc giữa thai kỳ, tình trạng này có thể cản trở quá trình hình thành cơ quan, trong khi nhiễm trùng ở những ngày cận sinh lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm virus toàn thân cho trẻ sơ sinh.

Mức độ nguy hiểm của bệnh thủy đậu đối với người mẹ

Hệ miễn dịch của người phụ nữ trong giai đoạn mang thai có xu hướng giảm sút tự nhiên, khiến cơ thể dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây nhiễm trùng. Khi virus varicella-zoster xâm nhập, phụ nữ mang thai có nguy cơ gặp các biến chứng hô hấp cao hơn đáng kể so với người bình thường.

Biến chứng phổ biến và đáng lo ngại nhất ở thai phụ mắc thủy đậu là viêm phổi. Bệnh cảnh này có thể diễn tiến nhanh chóng dẫn đến suy hô hấp cấp, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được nhập viện điều trị hỗ trợ tích cực. Ngoài ra, tình trạng sốt cao kéo dài và đáp ứng viêm toàn thân ở người mẹ còn làm tăng nguy cơ sinh non, sảy thai hoặc các can thiệp sản khoa ngoài ý muốn.

Hội chứng thủy đậu bẩm sinh và những dị tật ở thai nhi

Hội chứng thủy đậu bẩm sinh là một biến chứng hiếm gặp nhưng vô cùng nặng nề, thường xảy ra khi người mẹ nhiễm virus trong nửa đầu thai kỳ, đặc biệt là từ tuần thứ tám đến tuần thứ hai mươi. Ở giai đoạn các cơ quan của thai nhi đang hình thành, virus có thể vượt qua hàng rào nhau thai và gây tổn thương mô vĩnh viễn.

Trẻ mắc hội chứng này khi chào đời có thể mang các khiếm khuyết nghiêm trọng như sẹo sâu trên da dạng dải vỏ cây, teo chi hoặc thiểu sản xương, dị tật mắt như đục thủy tinh thể, viêm võng mạc, và tổn thương thần kinh trung ương như tật đầu nhỏ hoặc chậm phát triển trí tuệ. Để tầm soát, bác sĩ sản khoa sẽ phối hợp siêu âm hình thái chi tiết và các xét nghiệm chuyên sâu nhằm theo dõi sự phát triển của thai nhi.

Nguy cơ thủy đậu chu sinh khi mẹ nhiễm bệnh gần ngày sinh

Nếu người mẹ phát bệnh thủy đậu trong khoảng thời gian từ năm ngày trước sinh đến hai ngày sau sinh, em bé sinh ra sẽ đối mặt với nguy cơ rất cao mắc bệnh thủy đậu sơ sinh, hay còn gọi là thủy đậu chu sinh. Đây là giai đoạn cực kỳ nguy hiểm do cơ thể người mẹ chưa kịp tạo ra kháng thể để truyền thụ động qua nhau thai bảo vệ trẻ.

Trẻ sơ sinh nhiễm virus trong giai đoạn này thường có tiên lượng nặng do hệ miễn dịch còn non nớt. Bệnh có thể biểu hiện thành tổn thương da lan rộng, tổn thương gan, phổi và hệ thần kinh trung ương, dẫn đến tỷ lệ tử vong đáng kể nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp. Trẻ cần được theo dõi tại các đơn vị hồi sức sơ sinh và chăm sóc đặc biệt ngay sau khi chào đời.

Nguyên tắc xử trí y tế khi phụ nữ mang thai nhiễm virus

Bất kỳ thai phụ nào khi nghi ngờ phơi nhiễm hoặc bắt đầu xuất hiện triệu chứng của bệnh thủy đậu như sốt nhẹ, mệt mỏi và nổi nốt sẩn đỏ đều cần đến bệnh viện chuyên khoa ngay. Việc tự ý mua thuốc bôi, thuốc uống hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe của thai nhi.

Bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm và sản khoa sẽ đánh giá thời điểm phơi nhiễm để đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp. Đối với những trường hợp chưa có miễn dịch mới tiếp xúc với nguồn lây, liệu pháp miễn dịch thụ động bằng kháng thể đặc hiệu có thể được cân nhắc sử dụng trong vòng chín mươi sáu giờ đầu để ngăn ngừa hoặc làm giảm độ nặng của bệnh. Khi bệnh đã phát tác, các thuốc kháng virus đường tĩnh mạch hoặc đường uống sẽ được chỉ định dưới sự kiểm soát chặt chẽ.

Chiến lược phòng ngừa chủ động trước thai kỳ

Biện pháp phòng ngừa thủy đậu hiệu quả và an toàn nhất cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là chủ động tiêm phòng vắc xin trước khi dự định mang thai. Do vắc xin thủy đậu thuộc loại vắc xin sống giảm động lực, phụ nữ tuyệt đối không được tiêm vắc xin này trong lúc đang mang thai.

Sau khi hoàn thành đủ các mũi tiêm theo phác đồ, phụ nữ nên áp dụng các biện pháp tránh thai an toàn trong tối thiểu một đến ba tháng tùy theo hướng dẫn y tế trước khi bắt đầu thụ thai. Đối với những người chuẩn bị mang thai nhưng không rõ tiền sử mắc bệnh, việc làm xét nghiệm huyết thanh kiểm tra kháng thể IgG là rất cần thiết để xác định chính xác cơ thể đã có khả năng miễn dịch tự nhiên hay cần tiêm chủng bổ sung.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Thai phụ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus, thuốc giảm đau hạ sốt hoặc các loại thảo dược đắp lên tổn thương da mà chưa có ý kiến của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Thủy đậu trong thai kỳ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả mẹ và thai nhi nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả. Việc chuẩn bị tiêm phòng trước khi thụ thai và theo dõi y tế chặt chẽ khi có yếu tố phơi nhiễm là chìa khóa bảo vệ sức khỏe mẹ bầu cùng sự phát triển toàn diện của em bé.