Thấy người bị hạ đường huyết thì phải làm sao để xử trí?

Thấy người bị hạ đường huyết thì phải làm sao là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường glucose trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, khiến các tế bào không nhận đủ năng lượng để duy trì chức năng sinh lý. Tình trạng này rất phổ biến ở người bệnh đái tháo đường do dùng quá liều thuốc hạ đường huyết hoặc insulin, bỏ bữa, ăn uống kém hoặc vận động thể lực quá sức. Ngoài ra, người khỏe mạnh đôi khi cũng có thể bị hạ đường huyết do nhịn đói lâu hoặc lạm dụng rượu bia.

Do tế bào thần kinh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn năng lượng glucose trực tiếp từ dòng máu, não bộ sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên khi đường huyết tụt giảm. Nếu không được phát hiện và bù đắp năng lượng kịp thời, hạ đường huyết có thể diễn tiến xấu đi rất nhanh chóng, chuyển từ cảm giác bủn rủn, vã mồ hôi sang co giật, hôn mê sâu và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Dấu hiệu nhận biết người đang bị hạ đường huyết

Hạ đường huyết thường khởi phát đột ngột với nhiều biểu hiện cảnh báo từ hệ thần kinh thực vật. Người gặp tình trạng này thường cảm thấy đói cồn cào, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và da tái nhợt. Một số người có cảm giác chóng mặt, hoa mắt, choáng váng hoặc tê bì quanh môi và đầu ngón tay.

Khi lượng đường trong máu tiếp tục hạ sâu, tế bào não bắt đầu bị thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Người bệnh có thể xuất hiện biểu hiện thay đổi hành vi như cáu gắt vô cớ, lú lẫn, nói nhảm, phản ứng chậm chạp hoặc mất tập trung. Nếu người thân hay người xung quanh nhận thấy một người đang khỏe mạnh bỗng dưng loạng choạng, run rẩy hoặc mất phương hướng, cần nghĩ ngay đến khả năng hạ đường huyết để có phương án hỗ trợ kịp thời.

Các bước xử trí khi người bệnh còn tỉnh táo

Nếu người bệnh vẫn còn hoàn toàn tỉnh táo, có thể giao tiếp và nuốt bình thường, cần áp dụng ngay nguyên tắc bổ sung 15 gam carbohydrate tác dụng nhanh. Hãy để người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát và bổ sung ngay một trong các lựa chọn sẵn có như: một nửa ly nước ngọt có gas thông thường, nửa ly nước cam ép, 3 đến 4 thìa cà phê đường pha với nước lọc hoặc 3 viên kẹo ngọt.

Sau khi nạp đường, người bệnh cần nghỉ ngơi yên tĩnh trong khoảng 15 phút. Nếu có máy đo đường huyết cá nhân, hãy kiểm tra lại chỉ số đường huyết mao mạch. Khi đường huyết đã trở về mức an toàn và người bệnh tỉnh táo hoàn toàn, nên cho họ ăn một bữa phụ nhẹ gồm tinh bột phức như bánh mì, cháo hoặc cơm nếu bữa ăn chính tiếp theo cách xa hơn một giờ. Điều này giúp ngăn ngừa tình trạng đường huyết tụt trở lại sau khi lượng đường đơn đã được chuyển hóa hết.

Cách sơ cứu khẩn cấp khi người bệnh lơ mơ hoặc bất tỉnh

Khi thấy người bị hạ đường huyết đã rơi vào trạng thái lơ mơ, mất ý thức, co giật hoặc hôn mê hoàn toàn, mục tiêu hàng đầu là bảo vệ đường thở và tính mạng. Tuyệt đối không được cố ép người bệnh uống nước đường, ăn kẹo hoặc nuốt bất kỳ thứ gì, vì phản xạ nuốt lúc này đã bị ức chế, rất dễ khiến thức ăn và chất lỏng tràn vào khí quản gây ngạt thở hoặc viêm phổi hít cấp tính.

Hãy đặt người bệnh nằm ở tư thế nghiêng an toàn để tránh tụt lưỡi và giúp đờm dãi chảy ra ngoài dễ dàng nếu có nôn ói. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và giữ môi trường xung quanh thông thoáng. Ngay lập tức gọi xe cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu người hỗ trợ đã được đào tạo y tế và có sẵn bút tiêm glucagon khẩn cấp theo đơn của bác sĩ, có thể tiến hành tiêm theo đúng hướng dẫn chuyên môn trong lúc chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí hạ đường huyết

Trong quá trình hỗ trợ người bị hạ đường huyết, sự nôn nóng hoặc thiếu kiến thức có thể dẫn đến những hành vi sai lầm gây hại cho người bệnh. Một sai lầm rất phổ biến là cho người bệnh dùng các thực phẩm chứa nhiều chất béo như bánh quy bơ, socola, kem tươi hoặc sữa nguyên kem. Dù các món này ngọt nhưng lượng chất béo cao sẽ làm chậm quá trình hấp thu đường qua niêm mạc ruột, khiến đường huyết không thể phục hồi nhanh trong thời điểm nguy kịch.

Bên cạnh đó, việc cạy miệng để nhét thìa hoặc ngón tay vào khi người bệnh đang co giật cũng là sai lầm nguy hiểm có thể làm gãy răng, rách niêm mạc miệng hoặc tổn thương đường thở. Một sai sót khác là chủ quan không theo dõi tiếp sau khi người bệnh vừa mới tỉnh lại. Tác dụng của một số thuốc đái tháo đường kéo dài có thể khiến đường huyết tụt sâu lần nữa sau vài giờ nếu không được bổ sung tinh bột duy trì và theo dõi y tế chặt chẽ.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp sơ cứu hạ đường huyết chỉ mang tính chất xử trí cấp thời nhằm bảo toàn ý thức và hạn chế tổn thương não bộ cho người bệnh. Người hỗ trợ không được tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc tiêm truyền nếu không có chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế. Mọi trường hợp hạ đường huyết nghiêm trọng dẫn đến mất ý thức hoặc tình trạng tụt đường huyết lặp lại nhiều lần trong tuần đều cần được đưa đến chuyên khoa nội tiết tại các bệnh viện uy tín để bác sĩ đánh giá lại toàn diện phác đồ dùng thuốc.

Tóm tắt

Biết cách xử trí khi thấy người bị hạ đường huyết là kỹ năng sơ cứu thiết thực giúp bảo vệ tính mạng người bệnh. Việc giữ bình tĩnh, đánh giá chính xác mức độ tỉnh táo, bổ sung đường hấp thu nhanh đúng cách hoặc gọi cấp cứu y tế kịp thời sẽ giúp người bệnh nhanh chóng ổn định và phòng tránh tổn thương não bộ.