Tại sao dùng hóa trị và xạ trị để chữa ung thư và những điều nên biết

Hóa trị và xạ trị ung thư là gì?

Hóa trị và xạ trị là các phương thức can thiệp y khoa sử dụng thuốc hoặc năng lượng bức xạ nhằm ngăn chặn sự phát triển không kiểm soát của tế bào ác tính. Trong cơ thể người bệnh ung thư, các tế bào dị thường liên tục phân chia và có xu hướng xâm lấn các mô lân cận hoặc lan tràn theo đường máu và hạch bạch huyết. Hóa trị sử dụng các dược chất gây độc tế bào tác động toàn thân, can thiệp vào chu kỳ phân chia để ngăn chặn sự sinh sôi của khối u. Xạ trị sử dụng các chùm tia năng lượng cao như tia X hoặc hạt proton tác động trực tiếp và chính xác vào khối u tại chỗ. Cả hai liệu pháp đều có thể được sử dụng với mục đích triệt căn trước hoặc sau phẫu thuật, hoặc dùng với mục tiêu giảm nhẹ triệu chứng nhằm kéo dài thời gian sống và nâng cao sự thoải mái cho người bệnh.

Lý do hóa trị và xạ trị được chỉ định trong điều trị ung thư

Hóa trị là liệu pháp sử dụng thuốc gây độc tế bào đi qua hệ tuần hoàn để tìm và tiêu diệt các tế bào ung thư phân chia nhanh trên toàn cơ thể. Phương pháp này rất hiệu quả trong việc ngăn chặn tế bào ác tính di căn xa hoặc thu nhỏ các khối u đã lan rộng.

Trong khi đó, xạ trị sử dụng bức xạ ion hóa năng lượng cao chiếu trực tiếp vào khu vực có khối u nhằm phá hủy cấu trúc vật liệu di truyền của tế bào bệnh, ngăn chúng nhân lên và làm teo khối u tại chỗ. Tùy thuộc vào loại ung thư, kích thước khối u, giai đoạn bệnh và mục tiêu điều trị triệt căn hay giảm nhẹ, bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ lựa chọn hóa trị, xạ trị hoặc kết hợp linh hoạt cả hai để đạt hiệu quả tối ưu nhất.

Điểm khác biệt cơ bản giữa hóa trị và xạ trị

Điểm khác biệt rõ rệt nhất nằm ở phạm vi tác động của từng phương pháp. Hóa trị tác động toàn thân, đưa hoạt chất theo dòng máu đến hầu hết các cơ quan, do đó kiểm soát tốt tế bào ung thư lưu hành hoặc vi di căn tiềm ẩn. Ngược lại, xạ trị là biện pháp điều trị cục bộ, chỉ tác động chính xác vào vùng giải phẫu được chiếu tia nhằm bảo vệ tối đa các mô lành xung quanh.

Về cách thức tiến hành, hóa trị thường dùng đường truyền tĩnh mạch hoặc đường uống theo từng chu kỳ có khoảng nghỉ để cơ thể hồi phục. Xạ trị thường được thực hiện liên tục năm ngày mỗi tuần trong vài tuần với hệ thống máy xạ gia tốc ngoài. Tác dụng phụ của hóa trị thường mang tính toàn thân như rụng tóc, giảm bạch cầu, buồn nôn, mệt mỏi; trong khi tác dụng phụ của xạ trị chủ yếu xuất hiện tại vùng chiếu như kích ứng da, khô miệng, nuốt khó hoặc viêm niêm mạc.

Những điều nên làm trong quá trình hóa trị và xạ trị

Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân đối, bổ sung năng lượng, protein từ thịt gia cầm, cá, trứng, sữa và uống đủ nước để giữ gìn thể trạng, tái tạo mô lành. Nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày nếu cảm thấy chán ăn hoặc buồn nôn.

Bên cạnh đó, việc tuân thủ tuyệt đối lịch khám, xét nghiệm máu và đợt điều trị theo đúng phác đồ là yếu tố then chốt. Hãy chủ động trao đổi với nhân viên y tế ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt cao, nôn ói nhiều hoặc lở loét miệng để được kê đơn thuốc hỗ trợ phù hợp. Giữ tinh thần thoải mái, vận động nhẹ nhàng theo sức của bản thân và dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ để hỗ trợ hệ miễn dịch phục hồi.

Những điều không nên làm để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị

Người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ dở liệu trình hoặc tự ý giảm liều điều trị khi thấy mệt mỏi mà không thảo luận trước với bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nam, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc thực phẩm chức năng được đồn thổi chữa khỏi ung thư, vì chúng có thể tương tác với thuốc hóa trị, làm giảm hiệu quả diệt khối u hoặc gây suy giảm chức năng gan thận nghiêm trọng.

Ngoài ra, không nên kiêng khem quá mức dẫn đến sụt cân, suy kiệt và mất cơ hội tiếp tục điều trị. Tại vùng da đang chiếu xạ, tránh tự ý bôi các loại lá cây, kem dưỡng hoặc chà xát mạnh bằng xà phòng gây tổn thương da. Không tự dùng kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt khi chưa có hướng dẫn chuyên môn từ bác sĩ phụ trách.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc đưa ra phác đồ điều trị từ bác sĩ. Mỗi loại ung thư và từng người bệnh có thể trạng, giai đoạn và mức độ đáp ứng thuốc rất khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng đợt điều trị, không tự sử dụng thuốc hoặc các bài thuốc gia truyền khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa ung bướu phụ trách. Khi có dấu hiệu sốt, nhiễm trùng hoặc tác dụng phụ nghiêm trọng, cần thông báo ngay cho bệnh viện.

Tóm tắt

Hóa trị và xạ trị là hai trụ cột nền tảng mang lại nhiều cơ hội kiểm soát bệnh ung thư. Việc phối hợp hay chỉ định đơn lẻ phụ thuộc vào bản chất khối u và thể trạng từng người. Người bệnh không nên tự ý áp dụng các phương pháp truyền miệng mà cần tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa ung bướu để đạt kết quả điều trị tối ưu.