Tại sao các bệnh đường hô hấp thường gia tăng vào mùa hè?

Bệnh đường hô hấp vào mùa hè là gì?

Bệnh đường hô hấp là nhóm bệnh lý viêm nhiễm hoặc kích ứng xảy ra ở đường hô hấp trên bao gồm mũi, xoang, họng, thanh quản và đường hô hấp dưới gồm khí quản, phế quản và nhu mô phổi. Trong điều kiện bình thường, hệ thống niêm mạc lót dọc đường thở luôn được duy trì một lớp chất nhầy ẩm mịn cùng hệ thống vi nhung mao liên tục chuyển động để lọc bụi, làm ấm không khí và ngăn chặn các tác nhân gây hại xâm nhập vào cơ thể.

Vào mùa hè, dưới tác động của nhiệt độ môi trường tăng cao kéo dài, các yếu tố sinh lý và môi trường sống của con người có nhiều xáo trộn. Việc sử dụng thường xuyên các thiết bị làm mát, không gian sống khép kín cùng thói quen ăn uống đồ lạnh làm thay đổi độ ẩm và nhiệt độ tiếp xúc trực tiếp của luồng khí hít vào. Những yếu tố này làm suy yếu hàng rào phòng ngự tự nhiên của đường thở, khiến cả người lớn lẫn trẻ nhỏ đều dễ mắc các đợt nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính.

Ảnh hưởng từ máy điều hòa và chênh lệch nhiệt độ đột ngột

Vào những ngày nắng nóng đỉnh điểm, thói quen để nhiệt độ điều hòa quá thấp dưới 24 độ C rất phổ biến. Không khí điều hòa thường có độ ẩm thấp, làm khô lớp chất nhầy tự nhiên bao phủ niêm mạc mũi và họng. Lớp nhầy này đóng vai trò như hàng rào cơ học giữ lại bụi bẩn và các tác nhân gây bệnh. Khi niêm mạc bị khô ráp, các vi mao suy giảm khả năng vận động đẩy dị vật, tạo điều kiện thuận lợi cho virus và vi khuẩn xâm nhập sâu vào biểu mô hô hấp. Ngoài ra, việc di chuyển liên tục giữa không gian phòng máy lạnh sâu và môi trường ngoài trời oi bức gây ra hiện tượng sốc nhiệt, khiến hệ thần kinh giao cảm phản ứng đột ngột và suy giảm sức đề kháng của cơ thể.

Sự phát triển của vi sinh vật và môi trường phòng kín tích tụ mầm bệnh

Khí hậu mùa hè nóng ẩm kèm theo các đợt mưa rào bất chợt tạo điều kiện lý tưởng cho nhiều chủng vi sinh vật phát triển, trong đó có Adenovirus, Enterovirus, virus hợp bào hô hấp và các loại vi khuẩn gây viêm phổi. Bên cạnh đó, màng lọc của máy điều hòa nhiệt độ không được vệ sinh định kỳ thường tích tụ lượng lớn bụi bẩn, nấm mốc và vi khuẩn. Khi máy lạnh vận hành trong không gian kín, các tác nhân này phát tán liên tục trong không khí. Khi sinh hoạt hoặc ngủ trong phòng đóng kín cửa nhiều giờ, lượng oxy giảm và nồng độ mầm bệnh tăng cao, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các thành viên trong gia đình hoặc nơi làm việc.

Tác động từ hoạt động bơi lội và tiếp xúc đông người

Mùa hè là thời điểm gia tăng các hoạt động vui chơi giải trí tập trung đông người như tắm biển, đi hồ bơi công cộng, du lịch hay tham gia các sự kiện dã ngoại. Môi trường nước tại các hồ bơi công cộng nếu không được xử lý đạt chuẩn có thể chứa nhiều vi khuẩn, nấm hoặc dư lượng hóa chất khử trùng clo. Hóa chất này có thể gây kích ứng niêm mạc mắt, mũi và thanh quản, làm xuất hiện triệu chứng rát họng, nghẹt mũi và hắt hơi kéo dài. Đồng thời, việc tiếp xúc gần với nhiều người tại các địa điểm đông đúc làm tăng tốc độ lây truyền các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên thông qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện.

Thói quen giải nhiệt sai cách làm suy giảm miễn dịch tại chỗ

Thời tiết nắng gắt khiến cơ thể mất nhiều nước và điện giải qua tuyến mồ hôi. Khi không bổ sung nước kịp thời, cơ thể bị mất nước làm giảm lưu lượng tuần hoàn và hạn chế khả năng đào thải độc tố của niêm mạc. Để giải nhiệt nhanh, nhiều người có thói quen uống nước đá lạnh, ăn kem hoặc tiêu thụ đồ uống ướp lạnh liên tục. Nhiệt độ thấp của đồ uống làm co đột ngột các mao mạch ở vùng hầu họng, dẫn đến giảm tưới máu tại chỗ. Tình trạng thiếu máu cục bộ tạm thời này làm suy yếu khả năng thực bào của bạch cầu tại niêm mạc, khiến họng dễ bị kích ứng, sưng đỏ và tạo cơ hội cho vi khuẩn thường trú bùng phát thành viêm amidan hay viêm họng cấp.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa các vấn đề hô hấp mùa nắng nóng

Để bảo vệ hệ hô hấp trong mùa hè, mỗi người cần duy trì nhiệt độ phòng điều hòa từ 26 đến 28 độ C và chênh lệch không quá 7 độ C so với nhiệt độ ngoài trời. Sử dụng thêm máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng ngủ để giữ độ ẩm không khí ở mức cân bằng. Trước khi ra ngoài trời nắng, nên tắt máy lạnh hoặc đứng ở nơi thoáng gió vài phút để cơ thể thích nghi dần. Định kỳ vệ sinh màng lọc điều hòa và quạt mát từ một đến hai tháng một lần nhằm loại bỏ nấm mốc và bụi bẩn. Bên cạnh đó, cần uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày, hạn chế lạm dụng đồ uống có đá lạnh, súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc ức chế ho khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở, thở rít, tức ngực hoặc đờm có màu vàng xanh lẫn máu, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám. Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có bệnh lý nền mạn tính cần được bác sĩ theo dõi sát sao.

Tóm tắt

Bệnh đường hô hấp trong mùa hè hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người chủ động kiểm soát môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Việc cân bằng nhiệt độ điều hòa, giữ vệ sinh mũi họng, bổ sung nước đều đặn và duy trì lối sống lành mạnh giúp đường thở khỏe mạnh. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường kéo dài, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.