Liệu có phải hắt xì chỉ là cảm lạnh?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người thường mặc định cơn hắt hơi xuất hiện là dấu hiệu khởi đầu của một đợt cảm lạnh thông thường. Thực tế, phản xạ hắt hơi là cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể nhằm tống xuất các chất gây kích thích ra khỏi đường hô hấp trên. Ngoài tác nhân virus gây cảm cúm, hắt hơi còn có thể bắt nguồn từ viêm mũi dị ứng, viêm mũi vận mạch, thay đổi nhiệt độ hoặc khói bụi môi trường. Hiểu rõ từng nguyên nhân giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng cách và tránh dùng nhầm thuốc.
Hắt xì chỉ là cảm lạnh là gì?
Hắt hơi, hay hắt xì, là phản xạ vận động đột ngột, không tự chủ của đường hô hấp, được kích hoạt khi đầu tận cùng của dây thần kinh cảm giác ở niêm mạc mũi nhận biết các yếu tố kích ứng. Luồng không khí với vận tốc lớn được đẩy từ phổi qua mũi và miệng nhằm loại bỏ bụi bẩn, vi sinh vật hoặc chất tiết ứ đọng. Mặc dù cảm lạnh là một nguyên nhân quen thuộc, hắt hơi đơn thuần không đủ để khẳng định cơ thể đã nhiễm virus cảm. Triệu chứng này có thể là biểu hiện của viêm mũi dị ứng mạn tính, phản ứng vận mạch trước thời tiết hoặc đơn giản là phản xạ tự nhiên của cơ thể trước các tác nhân vật lý và hóa học xung quanh môi trường sống.
Bản chất phản xạ hắt hơi và mối liên hệ với cảm lạnh
Phản xạ hắt hơi xảy ra khi niêm mạc hốc mũi bị kích thích, truyền tín hiệu qua dây thần kinh sinh ba về trung tâm hô hấp ở hành não để tống xuất dị vật ra ngoài. Cảm lạnh do các chủng virus như rhinovirus gây ra đúng là nguyên nhân phổ biến khiến đường thở tăng tiết dịch và kích hoạt phản xạ này. Tuy nhiên, tình trạng hắt hơi còn xuất phát từ nhiều cơ chế bệnh sinh và kích thích vật lý hoàn toàn khác biệt trong đời sống thường ngày.
Phân biệt hắt hơi do viêm mũi dị ứng và cảm lạnh
Viêm mũi dị ứng là nguyên nhân rất thường gặp khiến nhiều người nhầm tưởng bản thân mắc cảm lạnh kéo dài. Người bệnh thường hắt hơi thành từng tràng liên tục khi tiếp xúc với phấn hoa, mạt bụi nhà, lông động vật hoặc nấm mốc. Khác với cảm lạnh có xu hướng tự thoái lui sau khoảng một tuần, triệu chứng dị ứng tái diễn dai dẳng theo mùa hoặc theo môi trường sống, thường kèm theo ngứa vòm họng, ngứa mắt, đỏ mắt và chảy nước mũi trong suốt.
Các yếu tố môi trường kích thích niêm mạc mũi gây hắt hơi
Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, gió lạnh đầu mùa hoặc chuyển từ phòng điều hòa ra ngoài trời nắng nóng có thể làm giãn mạch niêm mạc mũi, dẫn đến viêm mũi vận mạch và gây hắt hơi. Ngoài ra, việc hít phải khói thuốc lá, hơi hóa chất tẩy rửa, nước hoa nồng hoặc bụi mịn cũng trực tiếp kích hoạt thụ thể thần kinh tại chỗ. Một số người còn gặp phản xạ hắt hơi quang học khi nhìn vào ánh sáng mặt trời mạnh, một hiện tượng di truyền lành tính không liên quan đến nhiễm khuẩn.
Biện pháp chăm sóc và theo dõi phản xạ hắt hơi tại nhà
Việc kiểm soát phản xạ hắt hơi phụ thuộc vào tác nhân nền tảng. Vệ sinh hốc mũi hàng ngày bằng dung dịch natri clorid 0,9% giúp rửa trôi dị nguyên và dịch ứ đọng. Giữ không gian sống sạch sẽ, dùng máy lọc không khí và đeo khẩu trang khi ra ngoài hỗ trợ hạn chế tiếp xúc dị vật. Khi nghi ngờ có yếu tố nhiễm khuẩn hoặc dị ứng nặng, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ chỉ định các thuốc phù hợp như kháng histamin, corticoid xịt mũi hoặc thuốc giảm sung huyết theo từng trường hợp cụ thể.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc xịt co mạch kéo dài hoặc thuốc kháng dị ứng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ hay tư vấn của dược sĩ chuyên môn. Khi xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng nặng hoặc hắt hơi kéo dài bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp.
Tóm tắt
Hắt hơi là phản xạ tự nhiên của đường hô hấp trên trước kích thích, không đồng nghĩa với việc cơ thể luôn bị cảm lạnh. Việc theo dõi tính chất cơn hắt hơi cùng các biểu hiện kèm theo như ngứa mắt, nghẹt mũi, sốt hay đau họng giúp nhận biết đúng nguyên nhân và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp. Khi dấu hiệu kéo dài hoặc gây ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt hắt hơi do cảm lạnh với hắt hơi do dị ứng?
Hắt hơi do dị ứng thường kéo dài thành chuỗi khi tiếp xúc dị nguyên, kèm ngứa mắt, chảy mũi trong, trong khi hắt hơi do cảm lạnh hay đi kèm đau họng, sốt nhẹ và dịch mũi đặc dần.
Ánh sáng mặt trời có thể kích thích cơn hắt hơi không?
Có, khi bước từ vùng tối ra ánh sáng chói, một số người xuất hiện phản xạ hắt hơi quang học do kích thích dây thần kinh sinh ba, hoàn toàn lành tính và không phải dấu hiệu bệnh lý.
Nhịn hắt hơi có gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe không?
Không nên nhịn hắt hơi vì việc bịt mũi hoặc ngậm miệng có thể làm tăng áp lực đột ngột lên xoang, vòi tai và màng nhĩ, đôi khi dẫn đến tổn thương cấu trúc tai giữa.
Nước muối sinh lý có hỗ trợ giảm hắt hơi không?
Rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy, dị nguyên bám trên niêm mạc xoang mũi, từ đó làm dịu kích ứng và giảm phản xạ hắt hơi.
Triệu chứng hắt hơi kèm theo dấu hiệu nào cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đi khám khi hắt hơi kéo dài trên một tuần không giảm, sốt cao, đau nhức vùng xoang mặt dữ dội, khó thở hoặc dịch mũi chảy mủ có mùi hôi.
