Tại sao áp xe gan thường xảy ra ở thùy phải

Áp xe gan thùy phải là gì?

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, chia làm thùy phải và thùy trái, đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và lọc máu. Áp xe gan xảy ra khi mầm bệnh xâm nhập vào gan, tạo thành một hoặc nhiều ổ mủ kèm theo sự phá hủy nhu mô gan xung quanh. Thùy phải gan có thể tích và khối lượng lớn gấp nhiều lần thùy trái, chứa hệ thống mạch máu và đường mật phong phú. Do đặc điểm cấu trúc này cùng với cơ chế tuần hoàn tĩnh mạch cửa đưa máu từ ruột về gan, thùy phải trở thành điểm dừng chân ưu thế của các tác nhân gây nhiễm trùng. Hiểu đúng về vị trí áp xe gan giúp người bệnh không chủ quan trước những cơn đau hạ sườn phải hay các đợt sốt kéo dài chưa rõ nguyên nhân.

Thể tích lớn và nhu mô dày đặc của thùy phải gan

Về mặt cấu trúc giải phẫu, gan được chia thành hai thùy chính nhưng kích thước của chúng không đồng đều. Thùy phải gan chiếm khoảng hai phần ba đến ba phần tư tổng khối lượng toàn bộ lá gan. Do có thể tích và diện tích nhu mô rộng lớn hơn hẳn thùy trái, thùy phải sở hữu mạng lưới mao mạch, hệ thống tĩnh mạch và đường mật dày đặc.

Khi vi khuẩn hoặc amip xâm nhập vào tuần hoàn chung hoặc hệ thống tiêu hóa, diện tích tiếp xúc lớn của thùy phải làm tăng khả năng mầm bệnh bị giữ lại tại các mao mạch gan. Sự tập trung mật độ nhu mô cao tạo điều kiện cho vi sinh vật bám dính, nhân lên và hình thành các ổ mủ cục bộ tại thùy phải dễ dàng hơn so với thùy trái.

Đặc điểm hướng dòng chảy máu trong tĩnh mạch cửa

Tĩnh mạch cửa là con đường chính vận chuyển máu giàu chất dinh dưỡng nhưng cũng chứa nhiều vi sinh vật từ các cơ quan tiêu hóa về gan. Một hiện tượng sinh lý quan trọng là dòng máu trong tĩnh mạch cửa có tính chất dòng chảy phân tách, nghĩa là máu từ các nhánh tĩnh mạch mạc treo tràng trên chủ yếu đổ về thùy phải gan.

Tĩnh mạch mạc treo tràng trên thu gom máu từ ruột non và nửa bên phải ruột già, nơi thường diễn ra các hoạt động hấp thu và có sự hiện diện của nhiều vi khuẩn đường ruột cũng như amip. Do hướng dòng chảy tự nhiên này, các mầm bệnh từ ống tiêu hóa sẽ theo dòng máu đi thẳng vào thùy phải gan với lưu lượng cao hơn hẳn, làm tăng nguy cơ bùng phát áp xe gan tại khu vực này.

Sự liên quan với các nhiễm trùng đường tiêu hóa và đường mật

Nhiều trường hợp áp xe gan xuất phát từ các ổ nhiễm trùng lân cận hoặc nhiễm trùng ngược dòng. Các bệnh lý thường gặp như viêm ruột thừa, viêm túi thừa ruột già hoặc nhiễm trùng đường mật đều có mối liên quan chặt chẽ với thùy phải gan.

Khi đường mật bị tắc nghẽn do sỏi gan hoặc sỏi túi mật, vi khuẩn sẽ phát triển và di chuyển ngược dòng lên các nhánh mật trong thùy phải. Bên cạnh đó, các tổn thương viêm ở đại tràng phải hay ruột thừa dễ dàng phát tán mầm bệnh qua hệ thống tĩnh mạch mạc treo về thùy phải gan. Sự kết hợp giữa nguy cơ nhiễm trùng từ đường mật và tĩnh mạch cửa khiến thùy phải trở thành vị trí dễ bị tổn thương nhất.

Nhận biết các triệu chứng nghi ngờ áp xe gan thùy phải

Do thùy phải gan nằm ở góc trên bên phải của ổ bụng, ngay dưới lồng ngực, tổn thương áp xe tại đây thường gây ra cảm giác đau tức hoặc đau âm ỉ vùng hạ sườn phải. Cơn đau có thể lan lên vai phải hoặc vùng lưng phía sau khi ổ áp xe kích thích cơ hoành.

Bên cạnh đau bụng, người bệnh thường xuất hiện triệu chứng sốt cao rét run, mệt mỏi, chán ăn và có thể kèm theo vàng mắt hoặc vàng da nếu đường mật bị ảnh hưởng. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu này có ý nghĩa quan trọng để bác sĩ tiến hành siêu âm bụng, xét nghiệm máu và đưa ra phương án can thiệp y khoa phù hợp, tránh biến chứng vỡ ổ áp xe gây nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin về áp xe gan thùy phải chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa chung và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên môn. Đau hạ sườn phải kèm sốt có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý nguy hiểm khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay áp dụng các mẹo dân gian tại nhà khi chưa được thăm khám. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – gan mật khám và hướng dẫn xử trí.

Tóm tắt

Áp xe gan thường xảy ra ở thùy phải do đặc điểm thể tích nhu mô lớn và hướng dòng máu tĩnh mạch cửa mang mầm bệnh từ ruột về gan. Việc hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh không chủ quan trước những cơn đau bụng hạ sườn phải hay các cơn sốt kéo dài. Thăm khám y khoa kịp thời là yếu tố quyết định giúp chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả áp xe gan.