Sốt xuất huyết lây giai đoạn nào và cách phòng ngừa lây lan
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes. Nhiều người thường thắc mắc sốt xuất huyết lây qua những con đường nào và giai đoạn nào của bệnh có nguy cơ phát tán mầm bệnh mạnh nhất sang người khác.
Khả năng lây truyền bệnh cao nhất xảy ra trong giai đoạn người bệnh đang có virus trong máu, thường kéo dài từ trước khi phát sốt khoảng 1-2 ngày cho đến khi giai đoạn sốt cấp tính kết thúc. Hiểu rõ cơ chế lây truyền giúp mỗi gia đình chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh đúng cách để bảo vệ bản thân và người thân.
Sốt xuất huyết lây giai đoạn nào?
Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm nhiệt đới do virus Dengue gây ra, gồm 4 type huyết thanh ký hiệu từ DEN-1 đến DEN-4. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng mạnh vào mùa mưa khi điều kiện độ ẩm và nhiệt độ tạo môi trường thuận lợi cho muỗi vằn sinh sôi. Điểm đặc trưng trong dịch tễ học của sốt xuất huyết là bệnh không thể tự lây trực tiếp từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua các tiếp xúc đời thường. Chu trình lây nhiễm bắt buộc phải có sự tham gia của vật chủ trung gian truyền bệnh là muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Khi muỗi hút máu người mang mầm bệnh trong giai đoạn có virus trong máu, virus sẽ nhân lên trong cơ thể muỗi và sẵn sàng truyền sang người tiếp theo qua những lần chích hút tiếp theo. Do đó, kiểm soát quần thể muỗi và ngăn ngừa muỗi đốt là mắt xích then chốt trong phòng chống dịch.
Giai đoạn có nguy cơ lây truyền virus sốt xuất huyết cao nhất
Khả năng lây truyền của sốt xuất huyết phụ thuộc trực tiếp vào thời gian virus Dengue hiện diện với nồng độ cao trong máu người bệnh. Giai đoạn có nguy cơ lây truyền bắt đầu từ khoảng 1 đến 2 ngày trước khi người bệnh xuất hiện cơn sốt đầu tiên và kéo dài liên tục trong suốt giai đoạn sốt cấp tính, thường là từ 4 đến 7 ngày đầu của bệnh. Trong khoảng thời gian này, nếu muỗi vằn cái hút máu người bệnh, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể muỗi. Sau thời gian ủ bệnh trong muỗi từ 8 đến 12 ngày, muỗi sẽ mang mầm bệnh suốt vòng đời và có khả năng truyền virus sang bất kỳ người lành nào bị chúng đốt. Khi người bệnh đã hết sốt và nồng độ virus trong máu giảm xuống mức rất thấp, nguy cơ lây truyền cho muỗi cũng giảm dần rồi chấm dứt hoàn toàn.
Cơ chế và đường lây truyền của virus Dengue trong tự nhiên
Sốt xuất huyết Dengue không lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp, tiếp xúc bề mặt, ăn uống chung hay bắt tay. Đường lây truyền tự nhiên duy nhất của bệnh là thông qua vết đốt của muỗi vằn, chủ yếu thuộc hai loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Khi muỗi cái mang mầm bệnh đốt người lành, virus Dengue sẽ theo tuyến nước bọt của muỗi đi vào máu người. Sau khoảng thời gian ủ bệnh từ 4 đến 10 ngày, cơ thể người nhiễm mới bắt đầu xuất hiện các phản ứng và triệu chứng lâm sàng. Một số trường hợp hiếm gặp có thể lây nhiễm qua truyền máu chứa mầm bệnh hoặc lây truyền dọc từ mẹ sang thai nhi vào giai đoạn chu sinh, nhưng muỗi vằn vẫn là nguồn truyền bệnh chủ đạo trong cộng đồng.
Các biện pháp tiêu diệt lăng quăng và triệt phá nơi sinh sản của muỗi
Biện pháp căn bản và bền vững nhất để ngăn chặn sốt xuất huyết bùng phát là triệt tiêu môi trường sinh sản của muỗi. Muỗi vằn thường đẻ trứng ở những nơi có nước đọng sạch trong và xung quanh khu vực sinh hoạt của con người. Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra, cọ rửa và đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước sinh hoạt như bể nước, lu, khum, xô, chậu. Thay nước bình hoa, chậu cây thủy sinh ít nhất mỗi tuần một lần để ngắt vòng đời phát triển của trứng muỗi. Bên cạnh đó, cần thu gom và tiêu hủy các vật dụng phế thải đọng nước mưa như lốp xe cũ, mảnh chai lọ, vỏ dừa, hộp xốp quanh nhà. Việc thả cá nhỏ vào các bể chứa nước lớn cũng là cách tự nhiên giúp tiêu diệt lăng quăng hiệu quả.
Cách bảo vệ bản thân và gia đình tránh bị muỗi vằn đốt
Bên cạnh việc triệt nguồn sinh sản, ngăn không cho muỗi tiếp xúc với cơ thể là biện pháp bảo vệ trực tiếp rất quan trọng. Mọi người nên duy trì thói quen ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm, đặc biệt là với trẻ nhỏ và người cao tuổi vì muỗi vằn hoạt động đốt mạnh vào sáng sớm và chiều tối. Khi sinh hoạt ở khu vực có nhiều muỗi hoặc trong vùng đang có dịch, nên mặc quần áo dài tay, sáng màu để hạn chế thu hút muỗi. Có thể sử dụng thêm các loại kem chống muỗi, xịt chống muỗi phù hợp với lứa tuổi lên vùng da hở theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Lắp đặt lưới chắn muỗi ở các cửa sổ, cửa thông gió và vệ sinh nhà cửa thông thoáng cũng giúp giảm đáng kể lượng muỗi bay vào nhà.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi bản thân hoặc người nhà xuất hiện sốt cao liên tục không hạ kèm mệt mỏi nhiều, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xét nghiệm theo dõi. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau hạ sốt như aspirin hay ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa nếu hiểu rõ cơ chế lây truyền qua muỗi vằn. Việc nhận biết đúng giai đoạn có nguy cơ phát tán mầm bệnh và kiên trì áp dụng các biện pháp diệt lăng quăng, chống muỗi đốt giúp bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình và cộng đồng xung quanh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh sốt xuất huyết có lây qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần không?
Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường như ho, hắt hơi, bắt tay hay dùng chung đồ dùng sinh hoạt. Bệnh bắt buộc phải lây qua vật chủ trung gian truyền bệnh là muỗi vằn Aedes hút máu người mang virus rồi đốt người lành.
Người đã từng mắc sốt xuất huyết có nguy cơ bị lại không?
Sau khi khỏi bệnh, cơ thể chỉ có miễn dịch bền vững suốt đời với đúng type virus Dengue đã mắc. Người bệnh vẫn có nguy cơ nhiễm 3 type virus còn lại, thậm chí những lần nhiễm sau có thể diễn tiến nặng hơn lần đầu.
Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường đốt vào thời gian nào trong ngày?
Muỗi vằn Aedes aegypti thường đốt mạnh nhất vào sáng sớm sau khi mặt trời mọc và chiều tối trước khi hoàng hôn buông xuống. Tuy nhiên trong môi trường nhà ở thiếu ánh sáng, muỗi vẫn có thể tìm mồi và đốt người vào ban ngày.
Muỗi vằn thường sinh sản ở những nơi nào trong môi trường sống?
Muỗi vằn đẻ trứng ở các dụng cụ chứa nước sinh hoạt sạch và nước mưa đọng lâu ngày như chum, vại, lọ hoa, xô chậu, lốp xe cũ, khay nước thải tủ lạnh. Chúng hiếm khi đẻ ở các cống rãnh nước thải ô nhiễm bẩn.
Cần làm gì để người mắc sốt xuất huyết không làm lây bệnh cho người xung quanh?
Người nghi ngờ mắc sốt xuất huyết cần nằm màn kín cả ngày lẫn đêm để tránh muỗi đốt. Đồng thời gia đình cần chủ động diệt muỗi, lăng quăng quanh nhà để ngăn muỗi hút máu người bệnh rồi truyền sang thành viên khác.
