Sốt xuất huyết có lây qua đường nước bọt không và các con đường lây truyền chính
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm phổ biến tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới đặc biệt bùng phát mạnh vào mùa mưa. Khi trong gia đình hoặc cộng đồng có người mắc bệnh tâm lý lo lắng về khả năng lây lan qua các sinh hoạt hằng ngày như nói chuyện ăn uống chung hoặc tiếp xúc trực tiếp là rất thường gặp. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất là liệu sốt xuất huyết có lây qua đường nước bọt hay qua giao tiếp thông thường hay không. Việc hiểu rõ bản chất của vi rút Dengue và phương thức phát tán dịch bệnh giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân đồng thời tránh những nỗi sợ hãi không cần thiết trong chăm sóc người bệnh.
Sốt xuất huyết lây qua đường nước bọt không?
Sốt xuất huyết Dengue gây ra bởi vi rút Dengue thuộc chi Flavivirus. Vi rút này tồn tại và nhân lên trong cơ thể người bệnh cũng như trong cơ thể muỗi trung gian truyền bệnh. Cơ chế phát tán của vi rút đòi hỏi sự có mặt của vật chủ trung gian hoặc các đường lây truyền trực tiếp qua máu thay vì lây qua đường hô hấp hay chất tiết thông thường. Do đặc tính sinh học của vi rút Dengue đường lây truyền chính không thuộc nhóm lây nhiễm qua giọt bắn hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Nước bọt của người bệnh không chứa nồng độ vi rút lây nhiễm hoạt tính đủ để gây bệnh cho người khác qua giao tiếp ăn uống hay ho hắng. Nhận biết chính xác cơ chế này giúp người dân tập trung đúng vào các biện pháp phòng chống trung gian truyền bệnh hiệu quả nhất.
Sốt xuất huyết có lây qua đường nước bọt hay giao tiếp thông thường không
Nhiều người lo lắng vi rút Dengue có thể lây lan giống như cảm cúm hoặc các bệnh đường hô hấp khác thông qua giọt bắn nước bọt khi nói chuyện ho hắt hơi hoặc khi dùng chung bát đĩa ly nước. Tuy nhiên các nghiên cứu y khoa khẳng định sốt xuất huyết không lây qua đường nước bọt và các tiếp xúc sinh hoạt thông thường. Vi rút Dengue lưu hành chủ yếu trong máu của người bệnh trong giai đoạn sốt cao. Mặc dù một số chất tiết cơ thể có thể xuất hiện dấu vết véc tơ di truyền của vi rút nhưng nước bọt không phải là con đường lây truyền tự nhiên hay hiệu quả. Bạn hoàn toàn có thể chăm sóc nói chuyện và sinh hoạt chung phòng với người bệnh sốt xuất huyết mà không lo bị lây qua không khí hay giọt bắn nước bọt.
Con đường lây nhiễm chính của sốt xuất huyết qua muỗi vằn
Con đường lây truyền chủ yếu và quan trọng nhất của bệnh sốt xuất huyết là qua vết cắn của muỗi trung gian truyền bệnh đặc biệt là loài muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Khi muỗi cắn và hút máu người đang trong giai đoạn mang vi rút Dengue vi rút sẽ xâm nhập vào dạ dày muỗi nhân lên và di chuyển đến tuyến nước bọt của muỗi trong vòng 8 đến 12 ngày. Sau thời gian ủ bệnh trong cơ thể muỗi muỗi mang vi rút sẽ truyền vi rút Dengue sang người lành khác thông qua tuyến nước bọt của muỗi khi hút máu. Muỗi vằn có thói quen hoạt động mạnh vào ban ngày nhất là sáng sớm và chiều tối. Loại muỗi này sinh sản ở các dụng cụ chứa nước sạch trong và xung quanh nhà làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.
Các con đường lây truyền sốt xuất huyết ít gặp khác
Ngoài con đường truyền bệnh chủ đạo qua muỗi vằn y học ghi nhận một số con đường lây nhiễm khác nhưng với tỷ lệ rất hiếm gặp. Thứ nhất là lây truyền qua đường máu xảy ra khi truyền máu hoặc sản phẩm máu chứa vi rút Dengue dùng chung kim tiêm hoặc sự cố đâm phải kim tiêm dính máu người bệnh trong môi trường y tế. Thứ hai là con đường lây truyền từ mẹ sang con. Người mẹ mang thai bị nhiễm vi rút Dengue gần thời điểm sinh có thể truyền vi rút cho thai nhi hoặc trẻ sơ sinh trong quá trình chuyển dạ. Ngoài ra các trường hợp ghép tạng từ người hiến nhiễm vi rút cũng có nguy cơ truyền bệnh. Bệnh hoàn toàn không lây qua tiếp xúc da ôm hôn hay dùng chung đồ dùng cá nhân.
Biện pháp ngăn ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết hiệu quả
Vì sốt xuất huyết không lây qua đường nước bọt hay tiếp xúc trực tiếp giữa người với người các biện pháp phòng bệnh phải tập trung triệt để vào việc diệt muỗi lăng quăng và tránh muỗi cắn. Mỗi hộ gia đình nên thường xuyên đậy kín các dụng cụ chứa nước thau rửa bể nước thả cá diệt lăng quăng và loại bỏ các vật dụng phế thải đọng nước xung quanh nhà. Để bảo vệ cá nhân khỏi muỗi cắn người dân nên ngủ mùng kể cả ban ngày mặc quần áo dài tay và sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi. Khi trong nhà có người mắc sốt xuất huyết cần cho người bệnh nằm trong mùng để tránh muỗi cắn người bệnh rồi tiếp tục truyền vi rút sang các thành viên khác trong gia đình.
Lưu ý an toàn
Dù sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua nước bọt hay giao tiếp người bệnh vẫn cần được theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như sốt cao liên tục đau bụng dữ dội nôn ói nhiều chảy máu cam chảy máu chân răng hoặc mệt mỏi lừ đừ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị đặc biệt là các thuốc hạ sốt giảm đau nhóm NSAID như aspirin hay ibuprofen vì có nguy cơ làm gia tăng xuất huyết. Việc theo dõi y tế và tuân thủ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhiễm là yếu tố quyết định sự an toàn.
Tóm tắt
Tóm lại sốt xuất huyết không lây qua đường nước bọt hay sinh hoạt chung hằng ngày mà lây truyền chủ yếu qua vết cắn của muỗi vằn mang vi rút Dengue. Việc hiểu đúng con đường lây nhiễm giúp cộng đồng chủ động phòng tránh muỗi cắn tiêu diệt bọ quăng và yên tâm chăm sóc người bệnh an toàn. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Dùng chung bát đĩa với người bị sốt xuất huyết có bị lây bệnh không
Dùng chung bát đĩa hay dụng cụ ăn uống không làm lây nhiễm sốt xuất huyết. Vi rút Dengue không truyền qua đường tiêu hóa hay nước bọt của người bệnh. Tuy nhiên việc giữ vệ sinh bát đĩa sạch sẽ vẫn là thói quen tốt để phòng các bệnh đường tiêu hóa khác.
Sốt xuất huyết có lây qua nụ hôn hoặc tiếp xúc thân mật không
Sốt xuất huyết không lây qua nụ hôn hay tiếp xúc da thông thường. Vi rút không lây truyền qua giọt bắn nước bọt hay chất tiết niêm mạc. Cơ chế lây nhiễm đòi hỏi vi rút xâm nhập trực tiếp vào dòng máu phổ biến nhất là qua vết cắn của muỗi vằn.
Tại sao nhiều người trong cùng một gia đình lại cùng bị sốt xuất huyết
Nhiều thành viên trong nhà cùng mắc bệnh không phải do lây trực tiếp cho nhau qua nước bọt hay giao tiếp mà do cùng sống trong môi trường có muỗi vằn mang vi rút Dengue hoạt động và cắn truyền bệnh cho nhiều người.
Người bệnh sốt xuất huyết có cần cách ly riêng hoàn toàn không
Người bệnh không cần cách ly hô hấp hay cách ly ăn uống riêng. Tuy nhiên người bệnh bắt buộc phải nằm mùng cả ngày lẫn đêm để tránh muỗi cắn ngăn muỗi hút máu mang vi rút rồi truyền sang người xung quanh.
Phụ nữ mang thai bị sốt xuất huyết có lây sang con không
Có thể xảy ra lây truyền từ mẹ sang con nhưng tỷ lệ không cao thường gặp khi mẹ bị nhiễm vi rút ở giai đoạn muộn cận ngày sinh. Bà bầu bị sốt cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa theo dõi sát sao.
