Sốt xuất huyết có xông được không và những nguy cơ cần lưu ý

Sốt xuất huyết có xông được không?

Sốt xuất huyết Dengue có cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác biệt so với cảm cúm hay cảm lạnh thông thường. Khi virus Dengue xâm nhập vào cơ thể, chúng tấn công hệ thống miễn dịch và nội mô mạch máu, dẫn đến hiện tượng tăng tính thấm thành mạch và giảm số lượng tiểu cầu trong máu. Hậu quả là huyết tương bị thoát ra ngoài lòng mạch gây hiện tượng cô đặc máu, đồng thời khả năng đông máu tự nhiên của cơ thể bị suy giảm rõ rệt.

Trong y học cổ truyền và dân gian, xông hơi bằng các loại lá chứa tinh dầu như sả, chanh, bưởi, hương nhu thường được áp dụng cho các chứng cảm mạo phong hàn để kích thích mở lỗ chân lông và tiết mồ hôi giải nhiệt. Tuy nhiên, ở người mắc sốt xuất huyết, sốt bắt nguồn từ phản ứng viêm toàn thân do nhiễm virus chứ không phải do bế tắc biểu bì. Vì vậy, áp dụng phương pháp xông hơi cho người bệnh sốt xuất huyết là hoàn toàn sai lầm về mặt bệnh học và tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường.

Nguy cơ mất nước và cô đặc máu trầm trọng do xông hơi

Một trong những đặc điểm bệnh lý nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết Dengue là hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch, khiến thể tích tuần hoàn giảm và máu bị cô đặc. Khi xông hơi trong môi trường nhiệt độ cao, cơ thể người bệnh sẽ phản ứng bằng cách tiết ra một lượng mồ hôi rất lớn nhằm mục đích tự làm mát. Sự mất nước nhanh chóng qua bề mặt da này không chỉ làm cạn kiệt lượng dịch trong cơ thể mà còn khiến các chất điện giải thiết yếu như natri và kali bị rối loạn nghiêm trọng. Tình trạng cô đặc máu bị đẩy nhanh sẽ làm giảm tưới máu đến các cơ quan nội tạng quan trọng như gan, thận và não. Đối với những bệnh nhân đang bước vào giai đoạn nguy hiểm, thường từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, việc mất nước đột ngột do xông hơi có thể nhanh chóng đẩy người bệnh vào trạng thái tụt huyết áp và sốc sốt xuất huyết, gây khó khăn lớn cho công tác cấp cứu y tế.

Giãn mạch ngoại vi và nguy cơ kích hoạt biến chứng xuất huyết

Tác động nhiệt từ hơi nóng khi xông hơi làm các mạch máu ngoại vi dưới da giãn nở tức thì để tăng cường tỏa nhiệt. Ở người khỏe mạnh, đây là phản ứng sinh lý bình thường, nhưng đối với người bệnh sốt xuất huyết, thành mạch lúc này vốn đã suy yếu và rất dễ bị tổn thương do phản ứng miễn dịch. Sự giãn mạch đột ngột kết hợp với việc suy giảm tiểu cầu sẽ làm tăng áp lực lên hệ thống mao mạch, từ đó kích hoạt hoặc làm nặng thêm tình trạng xuất huyết. Người bệnh có thể xuất hiện nhiều chấm xuất huyết dưới da hơn, chảy máu chân răng, chảy máu cam, hoặc thậm chí là xuất huyết tiêu hóa và xuất huyết nội tạng nghiêm trọng. Thêm vào đó, việc dồn máu ra các mạch ngoại biên dưới da sẽ làm giảm lưu lượng máu trở về tim, dẫn đến hiện tượng hoa mắt, chóng mặt và ngất xỉu ngay trong lúc xông hơi.

Khả năng làm tăng thân nhiệt và kiệt sức ở người bệnh

Cơn sốt trong bệnh sốt xuất huyết Dengue được điều khiển bởi trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi dưới tác động của các chất trung gian gây viêm, do đó việc tiếp xúc với hơi nóng kín phòng không thể làm giảm sốt tận gốc. Ngược lại, việc trùm kín chăn hoặc ngồi trong lều xông với luồng hơi nước có nhiệt độ cao có thể làm cản trở quá trình thoát nhiệt tự nhiên của cơ thể, khiến thân nhiệt người bệnh tăng vọt lên mức nguy hiểm. Nhiệt độ cơ thể quá cao có thể kích hoạt cơn co giật, đặc biệt là ở đối tượng trẻ nhỏ. Ngoài ra, người bệnh sốt xuất huyết vốn đã mệt mỏi, đau nhức cơ khớp và suy nhược cơ thể; áp lực từ nhiệt độ và độ ẩm cao trong phòng xông sẽ gây cảm giác khó thở, tim đập nhanh, làm cạn kiệt thể lực và gia tăng gánh nặng lên hệ tim mạch.

Cách chăm sóc và hạ thân nhiệt an toàn khi mắc sốt xuất huyết

Thay vì áp dụng các biện pháp xông hơi dân gian, người bệnh sốt xuất huyết cần được hạ sốt và chăm sóc đúng cách theo chỉ dẫn y khoa. Biện pháp cơ bản là để người bệnh nằm nghỉ ngơi tại phòng thoáng mát, mặc trang phục rộng rãi và thấm hút mồ hôi tốt. Khi người bệnh sốt cao, có thể dùng khăn mềm thấm nước ấm để lau người, đặc biệt chú ý lau nhẹ nhàng tại các vị trí có mạch máu lớn đi qua như hai bên nách, bẹn và cổ để hỗ trợ tỏa nhiệt an toàn mà không làm co thắt mạch máu đột ngột. Việc bù nước và điện giải đường uống là yếu tố quan trọng hàng đầu trong suốt quá trình chăm sóc; người bệnh nên uống nhiều nước lọc, dung dịch bù nước oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước dừa hoặc nước trái cây tươi. Nếu cần dùng thuốc hạ sốt, chỉ sử dụng hoạt chất paracetamol theo hướng dẫn của nhân viên y tế và tuyệt đối tránh dùng aspirin hoặc ibuprofen do nguy cơ gây loét và xuất huyết nặng nề.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý xông hơi, tự truyền dịch tại nhà hoặc tự ý sử dụng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau kháng viêm non-steroid. Khi chăm sóc người nghi ngờ hoặc đã xác định mắc sốt xuất huyết, cần theo dõi sát sao nhiệt độ và các dấu hiệu toàn thân. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu niêm mạc, li bì hoặc chân tay lạnh ẩm, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Xông hơi là phương pháp dân gian quen thuộc nhưng hoàn toàn không phù hợp và tiềm ẩn nhiều hiểm họa đối với người bệnh sốt xuất huyết. Việc hiểu đúng bản chất bệnh học giúp người bệnh và người chăm sóc tránh được những sai lầm đáng tiếc. Hãy luôn ưu tiên các giải pháp hạ nhiệt an toàn, bổ sung đủ nước và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn theo dõi từ nhân viên y tế để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra an toàn.