Sốt Rift Valley: Nguồn lây, biểu hiện nhận biết và cách phòng ngừa

Sốt Rift Valley là gì?

Sốt Rift Valley là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút thuộc chi Phlebovirus, họ Phenuiviridae gây ra. Vi rút này chủ yếu gây bệnh ở các loài gia súc có vú, gây sảy thai hàng loạt và tỷ lệ tử vong cao ở động vật non. Con người có thể bị nhiễm vi rút thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc mô của động vật bị bệnh trong quá trình giết mổ, chăm sóc, hỗ trợ sinh nở hoặc khám chữa bệnh thú y. Bên cạnh đó, muỗi hút máu, đặc biệt là các loài thuộc chi Aedes và Culex, đóng vai trò là vật chủ trung gian truyền bệnh từ động vật sang người. Ngoài ra, việc tiêu thụ sữa tươi chưa qua tiệt trùng từ gia súc nhiễm bệnh cũng có thể là một con đường lây nhiễm. Đa số các trường hợp mắc bệnh ở người diễn tiến ở thể nhẹ, nhưng một số ít trường hợp có thể phát triển thành các biến chứng nghiêm trọng.

Con đường lây truyền của vi rút sốt Rift Valley

Vi rút gây sốt Rift Valley lây lan qua nhiều con đường khác nhau, trong đó tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh là đường lây phổ biến nhất. Những người làm nghề chăn nuôi, thú y, giết mổ gia súc hoặc chế biến thực phẩm từ thịt tươi có rủi ro cao khi tiếp xúc với máu, dịch tiết hoặc mô tổ chức của động vật mang mầm bệnh.

Ngoài tiếp xúc trực tiếp, côn trùng trung gian như muỗi cũng là tác nhân quan trọng truyền vi rút. Muỗi thuộc giống Aedes nhiễm vi rút có thể truyền mầm bệnh sang trứng, giúp vi rút tồn tại qua các mùa khô và bùng phát khi mưa lớn tạo điều kiện cho muỗi nảy nở. Người bị muỗi nhiễm vi rút đốt sẽ có nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, thói quen sử dụng sữa tươi hoặc sản phẩm từ sữa chưa được tiệt trùng kỹ cũng là nguy cơ tiềm ẩn cần tránh.

Biểu hiện lâm sàng và biến chứng của bệnh sốt Rift Valley

Thời gian ủ bệnh sốt Rift Valley thường kéo dài từ vài ngày đến khoảng một tuần. Sau thời gian này, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng cấp tính giống cúm như sốt đột ngột, đau đầu dữ dội, đau cơ, đau lưng và mệt mỏi toàn thân. Một số người có thể bị nhạy cảm với ánh sáng, buồn nôn hoặc chán ăn.

Hầu hết bệnh nhân hồi phục hoàn toàn sau vài ngày đến hai tuần mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, một tỷ lệ nhỏ người bệnh có thể diễn tiến nặng với các dạng biến chứng nguy hiểm. Biến chứng tổn thương võng mạc có thể xuất hiện sau vài tuần, gây giảm thị lực hoặc mù lòa. Biến chứng viêm não dẫn đến sốt cao, co giật, lú lẫn và hôn mê. Biến chứng nghiêm trọng nhất là thể sốt xuất huyết, gây chảy máu cam, nôn ra máu, xuất huyết dưới da, suy gan và tổn thương đa cơ quan, đòi hỏi phải được can thiệp y tế khẩn cấp.

Phương pháp chẩn đoán sốt Rift Valley tại cơ sở y tế

Chẩn đoán sốt Rift Valley dựa trên sự kết hợp giữa yếu tố dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên biệt. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử đi lại đến vùng có dịch, lịch sử tiếp xúc với gia súc hoặc tiền sử bị muỗi đốt trong thời gian gần.

Do triệu chứng ban đầu của bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh sốt truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết Dengue, sốt rét hay sốt vàng, các xét nghiệm phòng thí nghiệm là bắt buộc để xác định chính xác. Trong giai đoạn sớm của bệnh, kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử như phản ứng chuỗi polymerase realtime PCR được dùng để phát hiện vật liệu di truyền của vi rút trong máu. Ở giai đoạn muộn hơn, xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể IgM và IgG giúp đánh giá tình trạng nhiễm trùng và đáp ứng miễn dịch của cơ thể.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm sốt Rift Valley

Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh sốt Rift Valley được cấp phép sử dụng rộng rãi cho con người, do đó việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào kiểm soát nguồn lây và hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Người chăn nuôi và người làm việc trong môi trường tiếp xúc với động vật cần đeo găng tay, khẩu trang, kính bảo hộ và mặc quần áo bảo hộ lao động khi xử lý gia súc ốm hoặc khi giết mổ.

Đối với cộng đồng, việc tiêu diệt muỗi và ngăn ngừa muỗi đốt là biện pháp thiết yếu. Nên ngủ trong màn, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem chống muỗi và loại bỏ các bẫy nước đọng quanh nơi ở để hạn chế muỗi sinh sản. Đồng thời, chỉ tiêu thụ thịt gia súc đã qua kiểm dịch, nấu chín kỹ và không uống sữa tươi chưa qua xử lý tiệt trùng nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa tổng quan và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Sốt Rift Valley có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời. Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc có dấu hiệu sốt cao kéo dài sau khi tiếp xúc với động vật nghi nhiễm, người bệnh tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám và theo dõi.

Tóm tắt

Sốt Rift Valley là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người có thể phòng ngừa được bằng cách nâng cao nhận thức và thực hiện đúng các biện pháp an toàn. Chủ động bảo vệ bản thân trước nguy cơ từ muỗi đốt, tuân thủ an toàn lao động trong chăn nuôi và ăn uống chín sạch là chìa khóa giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh cho cá nhân và cộng đồng.