Sốt rét uống Panadol được không và những lưu ý an toàn cần biết

Sốt rét uống panadol được không?

Sốt rét là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do ký sinh trùng đơn bào thuộc giống Plasmodium gây ra, lây truyền từ người này sang người khác qua vết đốt của muỗi Anopheles cái. Khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng di chuyển đến gan để sinh sản rồi tràn vào máu, tấn công và phá hủy các tế bào hồng cầu theo từng đợt chu kỳ. Quá trình giải phóng độc tố và mảnh vỡ hồng cầu kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, tạo nên các cơn sốt cao điển hình kèm theo cảm giác ớn lạnh, rét run và đau đầu dữ dội.

Trong khi đó, Panadol chứa hoạt chất paracetamol là một thuốc giảm đau, hạ sốt hoạt động đơn thuần ở hệ thống thần kinh trung ương. Thuốc có tác dụng ức chế tổng hợp prostaglandin tại não nhằm điều hòa lại thân nhiệt về mức bình thường. Do không có tác dụng dược lý trên ký sinh trùng sốt rét, Panadol không thể loại bỏ nguyên nhân gây bệnh mà chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát tạm thời triệu chứng sốt cao trong thời gian người bệnh được đưa đến cơ sở y tế.

Tác dụng thực tế của Panadol đối với cơn sốt rét

Panadol có hoạt chất chính là paracetamol, một chất giảm đau và hạ sốt thông dụng tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi. Khi người bệnh lên cơn sốt rét, nhiệt độ cơ thể có thể tăng rất cao kèm theo cảm giác nhức đầu dữ dội, mỏi cơ và kiệt sức. Trong tình huống này, việc sử dụng paracetamol có thể giúp hạ bớt thân nhiệt, hạn chế tình trạng mất nước và mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho người bệnh.

Tuy nhiên, người bệnh cần hiểu bản chất của sốt rét là tình trạng nhiễm trùng máu do ký sinh trùng đơn bào thuộc chi Plasmodium gây ra. Paracetamol hoàn toàn không có hoạt tính kháng sinh hoặc tiêu diệt ký sinh trùng, do đó thuốc không làm thay đổi tiến trình bệnh lý tự nhiên. Việc uống Panadol chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng trong thời gian chờ đợi tiếp cận các can thiệp y tế chuyên sâu, tuyệt đối không thay thế được thuốc đặc trị.

Mối nguy khi chỉ dựa vào thuốc hạ sốt mà không điều trị căn nguyên

Bệnh sốt rét do muỗi Anopheles truyền nhiễm có thể nhanh chóng tiến triển thành thể sốt rét ác tính nếu không được can thiệp kịp thời. Ký sinh trùng Plasmodium falciparum có khả năng nhân lên nhanh chóng trong hồng cầu, gây kết dính vi mạch, thiếu máu tán huyết cấp tính, suy thận, tổn thương gan và phù phổi cấp. Trường hợp nguy hiểm nhất là sốt rét thể não dẫn đến hôn mê và tử vong.

Nếu người bệnh chỉ tự ý uống Panadol tại nhà mà không đi khám, các cơn sốt có thể tạm thời hạ xuống rồi lại bùng phát theo chu kỳ vỡ hồng cầu. Điều này vô tình che lấp diễn biến nặng của bệnh, khiến người bệnh chủ quan và đánh mất thời gian vàng để dùng thuốc diệt ký sinh trùng. Chỉ có các loại thuốc kháng sốt rét theo phác đồ của Bộ Y tế mới có thể triệt tiêu mầm bệnh và ngăn ngừa tái phát.

Đặc điểm cơn sốt rét và nguy cơ nhầm lẫn với các bệnh khác

Cơn sốt rét kinh điển thường trải qua ba giai đoạn liên tiếp gồm rét run toàn thân, sốt nóng dữ dội và vã mồ hôi hạ nhiệt. Chu kỳ này có thể lặp lại mỗi ngày, cách một ngày hoặc cách hai ngày tùy thuộc vào chủng Plasmodium gây bệnh. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu hoặc ở người có miễn dịch suy giảm, triệu chứng thường không điển hình mà chỉ biểu hiện sốt âm ỉ, mệt mỏi, đau nhức xương khớp và chán ăn.

Những biểu hiện ban đầu này rất dễ bị nhầm lẫn với bệnh cảm cúm thông thường, nhiễm virus đường hô hấp hoặc sốt xuất huyết Dengue. Khi chỉ uống thuốc hạ sốt, người bệnh dễ ngộ nhận rằng cơ thể đang hồi phục. Yếu tố dịch tễ có ý nghĩa vô cùng quan trọng; bất kỳ ai bị sốt sau khi đi công tác, du lịch hoặc sinh sống tại vùng rừng núi có dịch sốt rét lưu hành đều cần được nghĩ tới bệnh lý này đầu tiên.

Quy trình chẩn đoán và nguyên tắc dùng thuốc kháng sốt rét

Bất kỳ trường hợp nghi ngờ sốt rét nào cũng cần đến cơ sở y tế gần nhất để thực hiện xét nghiệm lam máu nhuộm Giemsa hoặc test chẩn đoán nhanh tìm kháng nguyên ký sinh trùng sốt rét. Đây là bước bắt buộc để xác định chính xác chủng Plasmodium và mức độ nhiễm ký sinh trùng trong máu.

Sau khi có kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ điều trị phù hợp, thường là các thuốc phối hợp dẫn xuất artemisinin hoặc các thuốc diệt thể ngủ trong gan như primaquine đối với Plasmodium vivax. Trong quá trình điều trị đặc hiệu, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc hạ sốt như paracetamol với liều lượng và khoảng cách giờ an toàn để kiểm soát thân nhiệt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các thuốc chống sốt rét trôi nổi trên thị trường nhằm tránh nguy cơ kháng thuốc và phản ứng phụ nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không được tự ý tăng liều Panadol hoặc uống dồn nhiều viên cùng lúc khi thấy cơn sốt chưa hạ ngay, vì paracetamol dư thừa gây nhiễm độc tế bào gan cấp tính. Không dùng phối hợp cùng lúc nhiều chế phẩm có cùng hoạt chất paracetamol để tránh quá liều tích lũy. Cần tuyệt đối tránh các thuốc nhóm kháng viêm không steroid như ibuprofen hoặc aspirin khi chưa loại trừ được bệnh sốt xuất huyết. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như mê sảng, co giật, thở gấp, da vàng vọt hoặc nôn liên tục, người bệnh phải được chuyển ngay đến bệnh viện cấp cứu.

Tóm tắt

Người nghi ngờ mắc sốt rét có thể dùng Panadol để hạ nhiệt độ cơ thể tạm thời nhưng tuyệt đối không được xem đây là biện pháp chữa trị dứt điểm. Thăm khám sớm, làm xét nghiệm máu và tuân thủ đúng phác đồ thuốc diệt ký sinh trùng của bác sĩ là chìa khóa duy nhất giúp người bệnh phục hồi an toàn, tránh biến chứng ác tính nguy hiểm.