Cách nhận biết và sơ cứu nhồi máu cơ tim kịp thời tại chỗ

Sơ cứu nhồi máu cơ tim là gì?

Nhồi máu cơ tim xảy ra khi một hoặc nhiều nhánh của động mạch vành cung cấp máu giàu oxy cho tim bị tắc nghẽn một phần hay hoàn toàn, phổ biến nhất là do sự nứt vỡ của mảng xơ vữa động mạch dẫn đến hình thành cục máu đông. Khi thiếu nguồn máu nuôi dưỡng, vùng cơ tim tương ứng sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu cục bộ kéo dài và bắt đầu hoại tử dần theo thời gian.

Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào vị trí mạch máu bị tắc, diện tích vùng cơ tim bị ảnh hưởng và đặc biệt là khoảng thời gian từ lúc khởi phát triệu chứng cho đến khi người bệnh nhận được can thiệp y tế chuyên sâu. Việc phục hồi dòng chảy mạch vành càng sớm sẽ càng hạn chế tối đa nguy cơ suy tim, loạn nhịp thất nguy hiểm hay ngừng tuần hoàn đột ngột. Do đó, việc can thiệp sơ cứu ban đầu và chuyển viện an toàn giữ vai trò nền tảng trong toàn bộ chuỗi cấp cứu tim mạch.

Nhận diện các dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim cấp

Dấu hiệu điển hình nhất của nhồi máu cơ tim là cơn đau thắt ngực dữ dội xuất hiện đột ngột sau xương ức. Cảm giác đau thường được mô tả như bị đè nặng, bóp nghẹt, nghiền nát hoặc nóng rát giữa ngực, kéo dài trên vài phút và không thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Cơn đau có thể lan lên cổ, hàm dưới, vai trái, dọc theo mặt trong cánh tay trái xuống tận ngón tay, hoặc lan ra sau lưng và vùng thượng vị.

Bên cạnh cơn đau ngực, người bệnh thường có các triệu chứng toàn thân đi kèm rất rõ rệt. Cảm giác khó thở, hụt hơi, vã mồ hôi lạnh toàn thân, chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn hoặc nôn mửa là những phản ứng cấp tính của hệ tim mạch. Một số trường hợp, đặc biệt là người cao tuổi, phụ nữ hoặc người có tiền sử đái tháo đường, có thể không thấy đau ngực dữ dội mà chỉ biểu hiện bằng cảm giác mệt lả bất thường, ngất xỉu hoặc khó thở tăng dần. Mọi dấu hiệu bất thường này đều cần được đánh giá khẩn cấp tại cơ sở y tế.

Kích hoạt hệ thống cấp cứu y tế khẩn cấp 115

Hành động ưu tiên số một và quan trọng nhất khi nghi ngờ ai đó bị nhồi máu cơ tim là gọi ngay cấp cứu y tế 115 hoặc đơn vị cấp cứu ngoại viện gần nhất. Trong lúc liên hệ, cần thông báo ngắn gọn, rõ ràng về tình trạng bệnh nhân, mô tả triệu chứng đau ngực và cung cấp địa chỉ chính xác để đội ngũ y tế chuẩn bị sẵn các phương tiện can thiệp tim mạch khẩn cấp.

Người chứng kiến tuyệt đối không nên chần chừ chờ đợi xem cơn đau có tự hết hay không. Việc gọi xe cấp cứu chuyên dụng luôn an toàn hơn việc tự chở người bệnh bằng xe máy hoặc xe cá nhân thông thường. Đội cấp cứu chuyên nghiệp trên xe cứu thương có thể bắt đầu theo dõi nhịp tim, đo huyết áp, thở oxy và xử trí các biến cố nguy hiểm như rung thất hay ngừng tuần hoàn ngay trong quá trình chuyển viện. Điều này rút ngắn đáng kể thời gian chuyển người bệnh đến phòng thông tim can thiệp.

Tư thế nghỉ ngơi và các bước hỗ trợ ban đầu tại chỗ

Ngay khi phát hiện người bệnh có biểu hiện đau ngực cấp, cần yêu cầu họ dừng toàn bộ mọi hoạt động thể lực, không đi lại và không gắng sức. Hãy đặt người bệnh ở tư thế nửa nằm nửa ngồi, tức đầu và lưng được nâng cao một góc khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm độ, có kê gối êm dưới đầu và lưng. Tư thế này giúp giảm áp lực máu tĩnh mạch đổ về tim, giảm gánh nặng làm việc cho cơ tim đang thiếu oxy và giúp đường thở thông thoáng hơn.

Đồng thời, người hỗ trợ cần nhanh chóng nới lỏng cổ áo, thắt lưng, cà vạt và cúc áo ngực của người bệnh để tạo sự thông thoáng tối đa. Đảm bảo môi trường xung quanh yên tĩnh, mở cửa sổ đón không khí trong lành, giải tán đám đông vây quanh để người bệnh không bị ngột ngạt hay hoảng sợ. Hãy trấn an tâm lý, nói chuyện nhẹ nhàng để giúp họ giữ bình tĩnh, bởi trạng thái lo âu và kích động sẽ làm tim đập nhanh hơn, khiến cơ tim tiêu thụ nhiều oxy hơn và làm vùng hoại tử lan rộng.

Kỹ thuật ép tim ngoài lồng ngực khi người bệnh bất tỉnh ngưng thở

Trong quá trình chờ xe cấp cứu đến, người hỗ trợ phải liên tục quan sát tri giác, nhịp thở và phản ứng của người bệnh. Nếu người bệnh đột ngột ngất đi, mất ý thức hoàn toàn, không phản ứng khi gọi hỏi và không còn thở hoặc chỉ thở ngáp cá bất thường, đây là dấu hiệu của ngừng tuần hoàn do rối loạn nhịp tim ác tính. Khi đó, cần lập tức tiến hành hồi sức tim phổi cơ bản ngay tại chỗ mà không được chậm trễ.

Đặt người bệnh nằm ngửa trên một mặt phẳng cứng. Người cấp cứu quỳ bên cạnh ngực người bệnh, đặt gót một bàn tay vào chính giữa nửa dưới xương ức, bàn tay kia đặt lên trên và đan các ngón tay lại. Giữ thẳng hai cánh tay vuông góc với ngực nạn nhân, dùng trọng lượng nửa thân trên ép lồng ngực lún sâu khoảng năm đến sáu centimet với nhịp độ đều đặn từ một trăm đến một trăm hai mươi lần mỗi phút. Để lồng ngực nở lại hoàn toàn sau mỗi lần ép và duy trì ép tim liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến tiếp nhận hoặc nạn nhân có dấu hiệu hồi tỉnh.

Những điều tuyệt đối nên tránh khi hỗ trợ người bệnh

Người sơ cứu cần ghi nhớ một số hành động sai lầm phổ biến nhưng cực kỳ nguy hại trong cấp cứu tim mạch. Tuyệt đối không để người bệnh tự lái xe hoặc tự đi bộ đến bệnh viện vì họ có thể đột quỵ, mất ý thức hoặc ngừng tim bất cứ lúc nào trên đường di chuyển. Không cạo gió, giật tóc mai, bấm huyệt nhân trung hay chích máu đầu ngón tay vì những mẹo truyền miệng này hoàn toàn không có cơ sở khoa học, gây đau đớn vô ích và làm mất đi thời gian vàng cấp cứu.

Ngoài ra, không cho người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì, kể cả nước đường hay sữa, để phòng ngừa nguy cơ sặc vào đường thở nếu tri giác suy giảm. Không được tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần hoặc thuốc trợ tim của người khác khi chưa có chỉ định rõ ràng của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc dùng sai thuốc khi huyết áp người bệnh đang tụt sâu có thể gây trụy tim mạch không thể hồi phục.

Lưu ý an toàn

Nội dung hướng dẫn sơ cứu nhồi máu cơ tim trên đây mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho các khóa huấn luyện kỹ năng cấp cứu chuyên nghiệp cũng như việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người thực hiện hỗ trợ cần luôn ưu tiên việc liên hệ với nhân viên y tế trước tiên, không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng và không tự cho dùng thuốc bừa bãi.

Tóm tắt

Nhồi máu cơ tim là một biến cố tim mạch cấp cứu đe dọa trực tiếp đến tính mạng từng phút từng giây. Việc nhận diện sớm cơn đau thắt ngực điển hình cùng các triệu chứng cảnh báo đi kèm giúp người xung quanh chủ động gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Giữ tư thế nghỉ ngơi phù hợp, hỗ trợ hô hấp tuần hoàn đúng kỹ thuật khi ngừng tim và đưa người bệnh đến bệnh viện kịp thời là những yếu tố quyết định sự sống còn.