Bị sốt rét run ở người lớn nên xử trí như thế nào
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi người lớn xuất hiện cơn sốt kèm cảm giác ớn lạnh dữ dội, rùng mình hoặc run rẩy toàn thân, việc đầu tiên cần làm là đo thân nhiệt bằng nhiệt kế và giữ cho người bệnh ở không gian yên tĩnh, thoáng khí nhưng kín gió. Đắp một chiếc chăn mỏng để người bệnh bớt cảm giác lạnh buốt, nhưng cần tháo bớt chăn ngay khi cơn rét run qua đi và thân nhiệt bắt đầu tăng vọt.
Song song với việc đo nhiệt độ, người chăm sóc cần cho người bệnh uống nhiều nước ấm hoặc dung dịch điện giải oresol pha đúng tỷ lệ để phòng ngừa tình trạng mất nước. Nếu thân nhiệt trên 38,5 độ C gây mệt mỏi nhiều, có thể dùng thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng hướng dẫn sử dụng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, lú lẫn, hạ huyết áp hoặc nôn liên tục.
Sốt rét run ở người lớn là gì?
Sốt rét run ở người lớn là hiện tượng thân nhiệt tăng cao kèm theo các cơn co thắt cơ không tự chủ, khiến người bệnh cảm thấy lạnh buốt từ bên trong dù cơ thể đang sốt. Cơ chế này xảy ra khi vùng dưới đồi trong não bộ điều chỉnh điểm chuẩn nhiệt độ cơ thể lên mức cao hơn để chống lại các tác nhân gây viêm, thường gặp nhất là vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Để đạt được mức nhiệt độ mới đó, cơ thể phát tín hiệu co thắt các mạch máu dưới da để giữ nhiệt và kích thích cơ bắp rung giật liên tục nhằm sinh nhiệt, tạo ra cảm giác rét run dữ dội. Đây không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng cảnh báo hệ thống miễn dịch đang phản ứng mạnh mẽ trước một tình trạng nhiễm trùng cấp tính hoặc rối loạn chuyển hóa trong cơ thể.
Đo thân nhiệt và chăm sóc phù hợp trong cơn rét run
Trong giai đoạn đầu của cơn sốt rét run, người bệnh thường có cảm giác lạnh buốt, nổi da gà và run rẩy tay chân. Lúc này, việc cần làm ngay là dùng nhiệt kế đo thân nhiệt ở nách hoặc trán để có con số theo dõi cụ thể. Hãy để người bệnh nằm nghỉ ở phòng thoáng khí, tránh gió lùa trực tiếp và có thể đắp một chiếc chăn mỏng nhẹ để tạo cảm giác dễ chịu. Tránh trùm chăn bông quá dày hoặc mặc nhiều lớp áo len vì điều này sẽ cản trở quá trình thoát nhiệt tự nhiên của cơ thể. Ngay khi cơn rét run thuyên giảm, người bệnh chuyển sang giai đoạn nóng bừng và vã mồ hôi, cần nhanh chóng bỏ bớt chăn, thay quần áo rộng rãi thấm hút mồ hôi tốt và lau người bằng nước ấm để hỗ trợ hạ nhiệt an toàn.
Bù nước và sử dụng thuốc hạ sốt đúng cách
Quá trình sốt cao và vã mồ hôi làm cơ thể người lớn mất đi lượng lớn nước và khoáng chất, dễ dẫn đến mệt lả và tụt huyết áp. Người bệnh cần được bổ sung nước liên tục bằng cách uống từng ngụm nhỏ nước ấm, nước cháo loãng, nước ép trái cây hoặc dung dịch bù nước và điện giải oresol được pha đúng liều lượng chỉ định. Nếu thân nhiệt đo được từ 38,5 độ C trở lên kèm theo mệt mỏi, đau nhức cơ bắp nhiều, người bệnh có thể dùng thuốc hạ sốt đơn thuần như paracetamol. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần tuân thủ khoảng cách giữa các lần uống tối thiểu từ bốn đến sáu giờ và không được tự ý vượt quá liều lượng khuyến cáo. Tuyệt đối không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt giảm đau khác nhau khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.
Những sai lầm phổ biến cần tránh khi bị sốt rét run
Nhiều người thường mắc phải những sai lầm tai hại khi chăm sóc người lớn bị sốt kèm rét run, gây nguy hiểm cho sức khỏe. Sai lầm phổ biến nhất là trùm quá nhiều chăn dày hoặc đóng kín tất cả các cửa phòng vì nghĩ người bệnh đang bị nhiễm lạnh. Hành động này khiến thân nhiệt tích tụ bên trong và tăng vọt lên mức nguy hiểm, dễ dẫn đến co giật hoặc kiệt sức. Một sai lầm nghiêm trọng khác là chườm đá lạnh, cạo gió hoặc dùng cồn xoa bóp khắp người với hy vọng hạ nhiệt nhanh. Nước đá lạnh sẽ làm co thắt đột ngột các mạch máu ngoại vi, khiến nhiệt lượng không thể thoát ra ngoài và làm cơn rét run trở nên trầm trọng hơn. Ngoài ra, việc tự ý mua thuốc kháng sinh về uống khi chưa rõ nguyên nhân gây sốt cũng là điều hoàn toàn sai lầm.
Thời điểm cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế
Sốt rét run ở người lớn có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý nhiễm trùng nghiêm trọng như nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc sốt xuất huyết Dengue. Do đó, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện hoặc phòng khám đa khoa ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo đỏ bao gồm khó thở, đau tức ngực dữ dội, đau bụng quằn quại, nôn mửa liên tục hoặc li bì, mê sảng và rối loạn ý thức. Bên cạnh đó, trường hợp cơn sốt cao trên 39 độ C kéo dài liên tục trên hai ngày không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, hoặc người bệnh có các bệnh nền mạn tính như tiểu đường, suy thận, bệnh tim mạch thì cần được bác sĩ thăm khám sớm để xét nghiệm máu, xác định chính xác căn nguyên và có phác đồ điều trị kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay tự truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Cần theo dõi sát các diễn biến bất thường của thân nhiệt và đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu tình trạng sốt rét run không thuyên giảm.
Tóm tắt
Sốt rét run ở người lớn đòi hỏi sự chăm sóc cẩn trọng từ việc theo dõi thân nhiệt, giữ ấm đúng thời điểm đến bù đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý. Nắm vững cách xử trí khoa học và tránh các quan niệm sai lầm sẽ giúp người bệnh vượt qua cơn sốt an toàn, đồng thời sớm phát hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để thăm khám y tế kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên chườm khăn lạnh khi người lớn đang sốt rét run không?
Không nên chườm lạnh. Nhiệt độ thấp của nước đá làm co mạch máu dưới da, giữ nhiệt lượng lại bên trong cơ thể và khiến cơn rét run dữ dội hơn. Thay vào đó, hãy lau người bằng nước ấm khi người bệnh đã qua cơn rét và chuyển sang giai đoạn phát sốt nóng.
Đang rét run có nên đắp chăn dày và mặc nhiều quần áo ấm không?
Chỉ nên đắp một tấm chăn mỏng để giảm cảm giác ớn lạnh trong lúc run rẩy. Tuyệt đối không trùm kín chăn dày hay mặc nhiều lớp áo vì sẽ ngăn cản quá trình thoát nhiệt, khiến thân nhiệt tăng vọt lên mức nguy hiểm.
Người bị sốt rét run nên uống loại nước gì để nhanh hồi phục?
Người bệnh nên uống nước ấm, dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ, nước canh loãng hoặc nước ép trái cây tươi để bù nước và các khoáng chất bị mất do sốt cao, giúp cơ thể duy trì tuần hoàn ổn định và giảm bớt mệt mỏi.
Sốt rét run ở người lớn có phải là dấu hiệu của bệnh sốt rét không?
Không nhất thiết. Rét run chỉ là một phản ứng sinh lý khi sốt tăng nhanh, có thể gặp trong nhiều bệnh lý như cảm cúm, viêm đường hô hấp, nhiễm trùng tiết niệu. Bệnh sốt rét do ký sinh trùng chỉ là một trong các nguyên nhân và cần xét nghiệm máu để khẳng định.
Khi nào người lớn bị sốt rét run cần dùng thuốc hạ sốt?
Thuốc hạ sốt như paracetamol chỉ nên dùng khi thân nhiệt từ 38,5 độ C trở lên và người bệnh cảm thấy đau nhức, khó chịu nhiều. Cần dùng đúng khoảng cách bốn đến sáu giờ mỗi lần và tuân thủ hướng dẫn trên nhãn thuốc.
