Lỡ tiếp xúc với người bị thủy đậu: Làm sao để giảm nguy cơ lây nhiễm?

Tiếp xúc với người bị thủy đậu là gì?

Thủy đậu là tình trạng nhiễm trùng cấp tính do virus Varicella Zoster gây nên, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các nốt ban đỏ tiến triển thành mụn nước rải rác khắp cơ thể. Bệnh có khả năng lây lan rất mạnh mẽ trong cộng đồng, đặc biệt ở môi trường kín gió và đông đúc như trường học, nhà trẻ hay công sở.

Khi một người chưa có miễn dịch tiếp xúc gần với bệnh nhân thủy đậu, tỷ lệ nhiễm virus có thể lên đến chín mươi phần trăm. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ thực tế còn phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc, khoảng cách không gian, giai đoạn phát triển của bệnh nhân cũng như tình trạng sức đề kháng và tiền sử tiêm chủng của người tiếp xúc. Việc hiểu rõ bản chất lây truyền giúp chúng ta có thái độ xử trí bình tĩnh, khoa học và áp dụng đúng các biện pháp phòng ngừa y tế kịp thời.

Đánh giá con đường lây truyền và mức độ phơi nhiễm mầm bệnh

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, lây lan rất nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Ngoài ra, việc chạm trực tiếp vào dịch tiết từ các nốt mụn nước bị vỡ hoặc tiếp xúc với bề mặt vật dụng sinh hoạt dính chất tiết cũng khiến mầm bệnh dễ dàng xâm nhập vào niêm mạc mũi họng.

Khả năng lây nhiễm của virus bắt đầu từ khoảng một đến hai ngày trước khi bệnh nhân xuất hiện nốt phát ban đầu tiên và chỉ chấm dứt khi toàn bộ tổn thương da đã đóng vảy khô hoàn toàn. Vì vậy, nhiều trường hợp đã vô tình tiếp xúc với nguồn lây trong giai đoạn người bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Đánh giá chính xác hình thức và khoảng cách tiếp xúc giúp xác định mức độ nguy cơ lây nhiễm.

Vệ sinh khử khuẩn cá nhân và môi trường ngay sau tiếp xúc

Ngay sau khi nhận biết vừa ở gần người mắc thủy đậu, việc đầu tiên cần làm là vệ sinh cá nhân toàn diện để loại bỏ virus còn bám dính trên cơ thể. Bạn nên rửa tay ngay lập tức bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây hoặc dùng dung dịch sát khuẩn tay có cồn.

Súc miệng và nhỏ mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp làm sạch đường hô hấp trên, hạn chế sự bám dính của giọt bắn chứa virus. Quần áo mặc khi tiếp xúc cần được thay ra cẩn thận, giặt sạch bằng bột giặt thông thường và phơi dưới ánh nắng trực tiếp. Không gian phòng ở, nơi làm việc cũng cần mở cửa thông thoáng để không khí lưu thông tự nhiên, lau sạch tay nắm cửa và mặt bàn bằng dung dịch khử khuẩn bề mặt gia dụng.

Cân nhắc tiêm phòng khẩn cấp và can thiệp y tế sớm

Tiêm vắc xin thủy đậu sau phơi nhiễm là biện pháp dự phòng y tế mang lại hiệu quả bảo vệ rõ rệt nếu được thực hiện kịp thời. Các tổ chức y tế khuyến cáo, người chưa từng mắc bệnh và chưa được tiêm chủng đầy đủ nên đến trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để được tiêm phòng trong vòng ba ngày, tối đa là năm ngày sau khi tiếp xúc mầm bệnh.

Biện pháp can thiệp này có thể ngăn ngừa sự khởi phát của bệnh hoặc làm giảm đáng kể mức độ nặng, hạn chế tối đa nguy cơ gặp biến chứng nếu bệnh vẫn xảy ra. Đối với những trường hợp đặc biệt không thể tiêm vắc xin như người suy giảm miễn dịch nặng hoặc phụ nữ đang mang thai, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định dùng huyết thanh miễn dịch đặc hiệu nhằm cung cấp kháng thể bảo vệ khẩn cấp.

Chủ động tự theo dõi sức khỏe trong suốt thời gian ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh của virus Varicella Zoster tương đối dài, thường kéo dài từ mười đến hai mươi mốt ngày. Trong khoảng thời gian này, bạn cần chủ động theo dõi sát sao nhiệt độ cơ thể và các phản ứng bất thường của làn da để kịp thời phát hiện sớm.

Triệu chứng khởi phát thường bao gồm cảm giác mệt mỏi toàn thân, nhức đầu, đau nhức cơ bắp, chán ăn và sốt nhẹ đến sốt vừa. Sau đó khoảng một đến hai ngày, các nốt sẩn đỏ nhỏ sẽ xuất hiện rải rác trên ngực, lưng, mặt rồi tiến triển nhanh thành nốt mụn nước trong suốt chứa dịch. Việc theo dõi chặt chẽ giúp bạn chủ động cách ly sớm ngay từ dấu hiệu đầu tiên, tránh lây lan cho những người xung quanh trong gia đình và nơi làm việc.

Thực hiện cách ly dự phòng và bảo vệ nhóm người dễ tổn thương

Trong vòng ba tuần kể từ thời điểm tiếp xúc với nguồn bệnh, bạn nên hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với những người có nguy cơ cao diễn tiến nặng nếu mắc bệnh. Nhóm đối tượng này bao gồm phụ nữ có thai, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ chưa đến tuổi tiêm chủng, người cao tuổi có bệnh nền mạn tính và những người đang điều trị ức chế miễn dịch.

Khi bắt buộc phải sinh hoạt chung trong gia đình, hãy luôn đeo khẩu trang y tế đúng cách, sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt như khăn mặt, ly uống nước, bát đũa. Giữ khoảng cách an toàn và đảm bảo phòng ngủ có độ thông khí tốt. Nếu nhận thấy bản thân bắt đầu có triệu chứng sốt hoặc nổi sẩn da, cần chủ động xin nghỉ làm, nghỉ học và tự cách ly tại phòng riêng để bảo vệ cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Những hướng dẫn xử trí sau phơi nhiễm chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định của nhân viên y tế. Người dân tuyệt đối không tự ý mua các thuốc kháng virus như Acyclovir để uống phòng ngừa khi chưa được bác sĩ khám và kê đơn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, co giật hoặc nốt mụn nước mưng mủ lan rộng, người bệnh cần đến bệnh viện khám ngay để được theo dõi kịp thời.

Tóm tắt

Chủ động xử trí sau khi tiếp xúc với người mắc bệnh thủy đậu là bước quan trọng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền và phát triển biến chứng. Mọi biện pháp can thiệp y tế từ tiêm vắc xin đến giám sát triệu chứng đều cần được tư vấn kỹ lưỡng bởi bác sĩ hoặc cán bộ y tế tại các cơ sở chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định y khoa rõ ràng.