6 sai lầm khi bảo quản thực phẩm dễ gây ngộ độc và hại sức khỏe
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bảo quản thực phẩm trong gia đình là công việc diễn ra hàng ngày nhằm duy trì độ tươi ngon và giữ trọn giá trị dinh dưỡng của từng món ăn. Tuy nhiên, không ít người vẫn duy trì những thói quen sai lầm từ nhiều năm qua mà không nhận ra rằng chúng chính là cầu nối dẫn đến các vụ ngộ độc thực phẩm và rối loạn tiêu hóa kéo dài.
Nhiệt độ phòng, độ ẩm không khí và cách sắp xếp trong tủ lạnh đều có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát triển của các loại vi khuẩn, nấm mốc và ký sinh trùng. Hiểu rõ các sai lầm khi bảo quản thực phẩm sẽ giúp bạn xây dựng môi trường lưu trữ an toàn, bảo vệ hệ tiêu hóa cho cả gia đình một cách bền vững.
Sai lầm khi bảo quản thực phẩm là gì?
Bảo quản thực phẩm là quá trình áp dụng các điều kiện vật lý và môi trường phù hợp nhằm ngăn chặn sự phát triển của vi sinh vật gây hại, làm chậm quá trình oxy hóa chất béo và giữ cho dưỡng chất không bị hao hụt. Trong sinh hoạt gia đình, các phương pháp bảo quản chủ yếu dựa vào việc kiểm soát nhiệt độ thông qua tủ lạnh, cấp đông và đóng gói kín để kéo dài thời gian sử dụng an toàn của nguyên liệu. Dù vậy, các thiết bị làm lạnh chỉ có tác dụng ức chế hoặc làm chậm tốc độ phân chia của vi khuẩn chứ không thể tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh. Khi người nội trợ thao tác sai quy trình, thực phẩm vẫn có thể biến chất nhanh chóng, tích tụ độc tố vi nấm và trở thành nguồn truyền nhiễm các bệnh lý đường ruột nghiêm trọng.
Để thức ăn đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá lâu
Nhiều gia đình thường chờ món ăn nguội hẳn hoặc để qua đêm trên bàn ăn rồi sáng hôm sau mới cất vào tủ lạnh. Khoảng nhiệt độ từ năm độ C đến sáu mươi độ C được coi là vùng nhiệt độ nguy hiểm, nơi các vi khuẩn như Salmonella, tụ cầu vàng Staphylococcus aureus và Bacillus cereus nhân đôi số lượng chỉ sau mỗi hai mươi phút. Khi thức ăn để ở nhiệt độ phòng quá hai giờ, lượng vi khuẩn và độc tố sinh học có thể tích tụ đến mức đun sôi lại cũng không thể vô hiệu hóa hoàn toàn. Biện pháp đúng là chia nhỏ thức ăn vào các hộp nông để nguội nhanh hơn và chuyển vào ngăn mát tủ lạnh trong vòng hai giờ sau khi chế biến.
Xếp lẫn lộn thực phẩm sống và thực phẩm chín
Việc sắp xếp thực phẩm tùy tiện, đặt thịt gia cầm tươi sống, cá hoặc hải sản ngay cạnh rau ăn sống và thức ăn đã nấu chín là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc thực phẩm. Giọt dịch tiết từ thịt sống chứa mật độ rất cao các vi sinh vật nguy hiểm như Campylobacter và Escherichia coli có thể chảy xuống bề mặt các thực phẩm dùng ngay. Để khắc phục, bạn cần bảo quản thịt sống trong các hộp đậy kín hoặc đĩa sâu lòng và luôn đặt ở ngăn dưới cùng của tủ lạnh. Các ngăn trên nên ưu tiên cho thức ăn đã nấu chín, đồ ăn sẵn và rau quả sạch đã được đóng gói cẩn thận.
Rã đông thực phẩm trên bàn bếp hoặc trong nước ấm
Thói quen lấy tảng thịt đông lạnh đặt lên bồn rửa bát hoặc ngâm vào chậu nước ấm qua đêm là sai lầm rất phổ biến. Dưới tác động của nhiệt độ phòng, lớp bề mặt bên ngoài của miếng thịt sẽ ấm lên và lọt vào vùng nguy hiểm trước, kích hoạt vi khuẩn sinh sôi bùng phát trong khi phần lõi bên trong vẫn còn đóng băng. Phương pháp rã đông an toàn nhất được các chuyên gia y tế khuyến cáo là chuyển thực phẩm từ ngăn đá xuống ngăn mát trước một ngày. Nếu cần chế biến gấp, bạn có thể rã đông bằng lò vi sóng hoặc ngâm thịt bọc kín trong nước lạnh và thay nước đều đặn.
Cài đặt nhiệt độ tủ lạnh không đủ độ lạnh
Nhiều người sử dụng tủ lạnh trong nhiều năm nhưng hiếm khi kiểm tra xem nhiệt độ bên trong có đạt chuẩn hay không. Nếu ngăn mát duy trì trên năm độ C, một số mầm bệnh nguy hiểm như vi khuẩn Listeria monocytogenes vẫn có khả năng phát triển và lây lan chậm rãi, đặc biệt gây rủi ro cho phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Ngăn đông nếu không đạt mức âm mười tám độ C sẽ không thể bảo toàn được chất lượng tế bào của thực phẩm trong thời gian dài. Do đó, việc trang bị một nhiệt kế chuyên dụng cho tủ lạnh và hạn chế mở cửa tủ quá lâu là điều rất cần thiết.
Tái cấp đông thực phẩm sau khi đã rã đông hoàn toàn
Thực phẩm sau khi rã đông hoàn toàn thường bị mất một lượng lớn nước tế bào và làm thay đổi cấu trúc màng mô sinh học. Khi bạn tiếp tục cho phần thức ăn thừa này vào lại ngăn đá, tốc độ đông lạnh chậm sẽ tạo ra các tinh thể băng lớn phá vỡ thêm cấu trúc sợi cơ, khiến thịt trở nên khô xơ và giảm mạnh hàm lượng dinh dưỡng. Nguy hiểm hơn, số lượng vi khuẩn đã tăng sinh trong lần rã đông trước sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển nhanh hơn khi rã đông lần tiếp theo. Tốt nhất, hãy chia nhỏ thực phẩm thành từng phần vừa đủ ăn cho một bữa trước khi đem cấp đông lần đầu.
Không đậy kín thực phẩm hoặc dùng đồ chứa không an toàn
Việc đặt thức ăn thừa vào tủ lạnh mà không bọc màng bảo quản hoặc không đậy nắp kín sẽ khiến không khí lạnh làm khô bề mặt thực phẩm và phát tán mùi hôi khắp tủ. Hơi ẩm và vi sinh vật từ các loại thực phẩm khác nhau có thể tự do phát tán qua luồng khí lưu thông. Ngoài ra, việc tận dụng lại các túi nilon tái chế không rõ nguồn gốc hoặc hộp nhựa xốp dùng một lần để đựng thức ăn nóng, nhiều dầu mỡ có thể làm thôi nhiễm các hợp chất hóa học độc hại vào thức ăn. Người tiêu dùng nên ưu tiên sử dụng hộp thủy tinh chịu nhiệt hoặc hộp nhựa chuyên dụng có nắp gioăng kín khí.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, giúp bạn điều chỉnh hành vi bảo quản trong gian bếp gia đình. Các biểu hiện ngộ độc thực phẩm như nôn mửa liên tục, tiêu chảy dữ dội, sốt cao hoặc đau quặn bụng cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa thăm khám và xử trí y tế kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định chuyên môn vì có thể làm ứ đọng độc tố trong ruột.
Tóm tắt
Bảo quản thực phẩm đúng cách là biện pháp cơ bản nhất để bảo vệ sức khỏe cả gia đình khỏi các bệnh truyền qua thực phẩm. Thay vì chỉ dựa vào trực giác hoặc cảm quan, mỗi người nên chủ động thiết lập thói quen kiểm soát nhiệt độ, bao bọc kín và phân chia khu vực lưu trữ khoa học. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu hư hỏng hay mùi lạ, hãy dứt khoát loại bỏ thực phẩm nhằm phòng tránh tối đa nguy cơ ngộ độc cấp tính.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thức ăn sau khi nấu chín để ở ngoài nhiệt độ phòng tối đa bao lâu?
Thực phẩm đã nấu chín chỉ nên để ở nhiệt độ phòng tối đa hai giờ. Nếu nhiệt độ môi trường trên ba mươi hai độ C, thời gian này rút ngắn còn một giờ nhằm tránh vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng.
Cách rã đông thịt cá nào an toàn nhất cho sức khỏe?
Có thể giữ an toàn bằng cách rã đông từ từ trong ngăn mát tủ lạnh, dùng chức năng rã đông của lò vi sóng hoặc ngâm trong nước lạnh sạch và thay nước liên tục ba mươi phút một lần.
Thực phẩm đã rã đông hoàn toàn có nên cấp đông lại không?
Không nên rã đông rồi cấp đông lại vì quá trình này làm phá vỡ cấu trúc tế bào, khiến thực phẩm chảy nước, mất chất dinh dưỡng và gia tăng mật độ vi khuẩn có hại.
Nhiệt độ lý tưởng của các ngăn trong tủ lạnh là bao nhiêu?
Nhiệt độ an toàn cho ngăn mát tủ lạnh là dưới bốn độ C và ngăn đá nên duy trì ở mức âm mười tám độ C để ức chế tối đa sự phát triển của vi sinh vật gây thối rữa.
Làm thế nào để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn trong tủ lạnh?
Nên phân loại theo ngăn riêng, đặt thịt cá sống ở ngăn đáy có khay hứng nước, đồng thời luôn bọc màng bảo quản hoặc cất trong hộp kín có nắp đậy để ngăn dịch tràn sang thức ăn chín.
