Người bị sốt thương hàn nên ăn gì và kiêng gì để hỗ trợ phục hồi đường tiêu hóa

Bị sốt thương hàn nên ăn gì là gì?

Sốt thương hàn là bệnh nhiễm trùng toàn thân cấp tính do trực khuẩn Salmonella enterica serotype Typhi gây ra, chủ yếu lây truyền qua đường tiêu hóa do ăn uống thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm khuẩn. Sau khi vượt qua hàng rào axit dạ dày, vi khuẩn xâm nhập vào thành ruột non và khu trú tại các mảng Peyer ở hồi tràng, gây ra các phản ứng viêm loét tại chỗ. Tình trạng này khiến người bệnh sốt cao liên tục, suy nhược cơ thể, chán ăn, đau bụng và rối loạn tiêu hóa. Do niêm mạc ruột đang trong giai đoạn rất dễ bị tổn thương, hệ thống tiêu hóa không thể đảm nhiệm chức năng co bóp và hấp thu như bình thường. Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn này không thay thế được thuốc kháng sinh đặc hiệu nhưng là một phần không thể thiếu trong chăm sóc y khoa, giúp nâng cao thể trạng, hỗ trợ phục hồi tổn thương niêm mạc và giảm thiểu nguy cơ xảy ra biến chứng thủng ruột nguy hiểm.

Ưu tiên các món ăn dạng mềm lỏng và dễ tiêu hóa

Trong giai đoạn sốt cao và mệt mỏi, hệ tiêu hóa của người bệnh rất yếu và suy giảm khả năng co bóp. Các món ăn dạng lỏng và mềm như cháo gạo tẻ nấu loãng, súp dinh dưỡng, canh thịt băm hoặc bột yến mạch nấu kỹ là lựa chọn phù hợp hàng đầu. Những món ăn này cung cấp lượng tinh bột cần thiết để chuyển hóa thành năng lượng mà không đòi hỏi dạ dày và ruột non phải làm việc quá sức.

Để gia tăng giá trị dinh dưỡng, cháo hoặc súp có thể kết hợp thêm cà rốt, bí đỏ hoặc khoai tây nghiền nhuyễn cùng một lượng dầu thực vật vừa phải. Người chăm sóc nên chia bữa ăn thành năm đến sáu cữ nhỏ trong ngày thay vì ba bữa ăn lớn. Cách phân bổ này giúp cơ thể người bệnh tiếp nhận dưỡng chất đều đặn, giảm thiểu áp lực cơ học lên thành ruột đang sưng viêm và xoa dịu cảm giác buồn nôn.

Bổ sung protein tinh nạc để hỗ trợ tái tạo niêm mạc ruột

Quá trình chống lại nhiễm trùng sốt thương hàn làm gia tăng dị hóa protein, dễ khiến người bệnh sụt cân và suy nhược cơ bắp. Bổ sung các nguồn chất đạm tinh nạc và có giá trị sinh học cao là yếu tố then chốt giúp tái tạo mô và làm lành vết thương ở niêm mạc ruột non. Những thực phẩm giàu protein thích hợp gồm thịt lợn thăn, ức gà không da, cá nạc nước ngọt như cá quả, cá rô phi và trứng gà chín kỹ.

Mọi thực phẩm giàu đạm cần được băm nhuyễn, hầm nhừ, hấp chín hoặc nấu lẫn trong cháo để người bệnh dễ nhai nuốt và hấp thu trọn vẹn. Tuyệt đối tránh các loại thịt nhiều mỡ, da động vật, đồ chiên rán nhiều dầu hoặc các loại thịt chế biến sẵn vì chúng làm chậm quá trình tiêu hóa, dễ sinh hơi và khiến ruột co bóp dữ dội hơn.

Tích cực bù nước và các chất điện giải thiết yếu

Sốt cao kéo dài đi kèm hiện tượng đổ mồ hôi nhiều hoặc tiêu chảy ở người sốt thương hàn dễ dẫn đến mất nước và mất chất điện giải. Bù đủ lượng dịch hàng ngày có ý nghĩa thiết yếu nhằm ổn định tuần hoàn máu, hỗ trợ cơ quan thận đào thải các độc tố vi khuẩn và giữ ẩm cho niêm mạc đường tiêu hóa.

Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch bù nước và điện giải oresol được pha đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Bên cạnh đó, nước lọc đun sôi để nguội, nước dừa tươi, nước hầm thịt nạc vớt sạch váng mỡ và nước ép trái cây ít chua như táo, lê, dưa hấu lọc bỏ bã đều rất hữu ích. Cần kiêng hoàn toàn nước ngọt có gas, rượu bia và đồ uống chứa caffeine vì các chất này dễ kích ứng niêm mạc dạ dày và khiến tình trạng tiêu chảy thêm trầm trọng.

Những nhóm thực phẩm cần kiêng để phòng ngừa biến chứng đường ruột

Để bảo vệ thành ruột non đang bị vi khuẩn Salmonella typhi làm loét, người bệnh cần kiêng tuyệt đối những thực phẩm có cấu trúc thô ráp hoặc dễ sinh hơi. Cần loại bỏ các loại rau củ già nhiều xơ không hòa tan, hạt cứng, ngũ cốc nguyên hạt chưa qua xay xát và các loại quả còn vỏ dày. Những sợi xơ cứng này khi di chuyển qua lòng ruột có thể cọ xát vào các mảng Peyer đang viêm, làm gia tăng nguy cơ biến chứng chảy máu đường ruột hoặc thủng ruột.

Đồng thời, người bệnh cần tránh xa các loại gia vị cay nồng như ớt, tiêu, mù tạt, tỏi sống và các món ăn muối chua lên men như dưa cà muối. Những thực phẩm này làm tăng tiết axit dạ dày và gây kích thích niêm mạc ruột. Các món ăn dễ sinh hơi như bắp cải, súp lơ hoặc các loại đậu đỗ chưa ninh nhừ cũng nên hạn chế để tránh gây căng trướng bụng.

Tuân thủ nguyên tắc ăn chín uống sôi và vệ sinh an toàn thực phẩm

Sốt thương hàn là bệnh truyền nhiễm lây trực tiếp qua đường tiêu hóa, do đó việc tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm đóng vai trò sống còn trong việc ngăn ngừa tái nhiễm hoặc bội nhiễm vi khuẩn khác. Tất cả thức ăn và nước uống dành cho người bệnh đều phải được nấu chín kỹ, đun sôi và dùng ngay sau khi chế biến. Không bao giờ cho người bệnh ăn thực phẩm tái sống, gỏi, nem chua, hải sản sống hoặc rau sống chưa qua xử lý nhiệt.

Bát đĩa, cốc nước và đồ dùng ăn uống của người bệnh cần được rửa sạch và tiệt trùng bằng nước sôi riêng biệt để phòng tránh lây lan mầm bệnh cho những người xung quanh. Người chăm sóc và người bệnh phải rửa tay kỹ bằng xà phòng sát khuẩn trước khi chuẩn bị bữa ăn, trước khi ăn và sau mỗi lần đi vệ sinh. Nguồn nước dùng trong sinh hoạt và nấu nướng phải đảm bảo là nước sạch hợp vệ sinh.

Lưu ý an toàn

Chế độ dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ hồi phục và không thể thay thế cho phác đồ điều trị kháng sinh do bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dừng thuốc khi thấy các triệu chứng sốt tạm thời thuyên giảm. Gia đình cần theo dõi sát các diễn biến bất thường như đau bụng dữ dội đột ngột, bụng chướng căng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc li bì để đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế cấp cứu, tránh nguy cơ thủng ruột và viêm phúc mạc đe dọa tính mạng.

Tóm tắt

Chăm sóc dinh dưỡng cho người bị sốt thương hàn đòi hỏi sự cẩn trọng và kiên nhẫn với các món ăn mềm, lỏng, giàu đạm tinh nạc và bù đủ dịch điện giải. Việc kết hợp ăn chín uống sôi với tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ sẽ giúp bảo vệ niêm mạc đường ruột, phòng ngừa biến chứng nặng và hỗ trợ người bệnh nhanh chóng bình phục.