Bị bệnh quáng gà do cơ thể thiếu vitamin A và những điều cần biết

Quáng gà do thiếu vitamin A là gì?

Quáng gà là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng giảm thị lực đáng kể khi ở trong môi trường thiếu sáng, trong khi thị lực ban ngày hoặc nơi đủ ánh sáng có thể vẫn bình thường. Hiện tượng này xảy ra khi các tế bào que ở màng lưới võng mạc không thực hiện được đầy đủ chức năng nhạy cảm với ánh sáng yếu.

Một trong những căn nguyên phổ biến gây ra quáng gà mắc phải là tình trạng cơ thể không được cung cấp hoặc không hấp thu đủ lượng vitamin A cần thiết. Vi chất này là thành phần cấu tạo thiết yếu của rhodopsin, sắc tố thị giác giúp mắt ghi nhận hình ảnh trong bóng tối. Thiếu hụt vitamin A kéo dài không chỉ gây ảnh hưởng đến thị lực ban đêm mà còn có thể làm tổn thương bề mặt nhãn cầu, làm khô giác mạc và ảnh hưởng đến toàn bộ cấu trúc bảo vệ của đôi mắt.

Vai trò sinh học của vitamin A đối với khả năng nhìn ban đêm

Vitamin A giữ vai trò cốt lõi trong chu trình thị giác tại võng mạc mắt, đặc biệt là sự hình thành sắc tố rhodopsin nằm ở tế bào que. Tế bào que có nhiệm vụ thu nhận kích thích ánh sáng trong điều kiện cường độ yếu hoặc bóng tối. Khi cơ thể không nhận đủ lượng vitamin A cần thiết, quá trình tái tổng hợp rhodopsin bị đình trệ đáng kể.

Hậu quả trực tiếp của sự suy giảm sắc tố thị giác này là mắt mất nhiều thời gian để thích nghi khi chuyển từ môi trường sáng sang tối, dần dần dẫn đến hiện tượng nhìn kém hoặc gần như không thấy rõ đường đi vào ban đêm. Đây chính là biểu hiện lâm sàng đầu tiên và rõ rệt nhất báo hiệu tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng ở mắt, trước khi xuất hiện các tổn thương cấu trúc nặng hơn như khô giác mạc hay loét giác mạc.

Các biểu hiện thường gặp ở người bị quáng gà do dinh dưỡng

Người bị quáng gà thường nhận thấy thị lực suy giảm rõ rệt lúc chập tối, khi bước vào phòng tối hoặc di chuyển trên các đoạn đường thiếu đèn chiếu sáng. Các hoạt động thường ngày như tìm đồ vật nơi thiếu sáng, điều khiển phương tiện vào buổi tối hay bước xuống bậc thang đều trở nên khó khăn, làm tăng nguy cơ vấp ngã hoặc va chạm.

Cùng với triệu chứng giảm thị lực bóng tối, sự thiếu hụt vitamin A làm rối loạn tiết nhầy tại bề mặt nhãn cầu, gây cảm giác khô rát, cộm xộm, sợ ánh sáng và đỏ mắt. Ở mức độ nặng hơn, kết mạc nhãn cầu có thể xuất hiện các đám bọt khô màu trắng xám gọi là vệt Bitot, báo hiệu tổn thương biểu mô bề mặt mắt đang tiến triển.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao thiếu hụt vitamin A

Quá trình thiếu hụt vi chất thường bắt nguồn từ chế độ ăn uống đơn điệu, thiếu thốn các thực phẩm giàu vitamin A có nguồn gốc động vật hoặc tiền vitamin A từ thực vật. Trẻ nhỏ trong giai đoạn cai sữa, trẻ biếng ăn hoặc người có khẩu phần ăn kiêng khem quá mức là những đối tượng dễ gặp tình trạng này nhất.

Ngoài yếu tố khẩu phần, sự kém hấp thu chất béo tại đường tiêu hóa cũng là nguyên nhân phổ biến. Do vitamin A là loại vitamin hòa tan trong chất béo, những người mắc bệnh viêm ruột mạn tính, bệnh xơ nang, suy giảm chức năng gan mật hoặc hội chứng tắc mật sẽ gặp cản trở lớn trong việc hấp thu và dự trữ dưỡng chất này tại gan. Khi lượng dự trữ cạn kiệt, các triệu chứng quáng gà sẽ nhanh chóng bộc lộ ra bên ngoài.

Biện pháp dinh dưỡng hỗ trợ duy trì thị lực và phòng ngừa quáng gà

Để cải thiện và phòng ngừa tình trạng thiếu hụt vi chất cho mắt, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối hàng ngày đóng vai trò nền tảng. Nguồn vitamin A dạng hoạt động có thể tìm thấy dồi dào trong gan gia cầm, gan gia súc, lòng đỏ trứng, dầu gan cá và các sản phẩm từ sữa.

Bên cạnh đó, các loại rau củ quả màu vàng cam và xanh thẫm như cà rốt, bí đỏ, đu đủ, xoài, rau ngót, rau bina chứa hàm lượng lớn beta-caroten, tiền chất sẽ chuyển hóa thành vitamin A khi vào cơ thể. Cần lưu ý rằng việc chế biến các món ăn chứa rau củ cần có một lượng dầu mỡ thích hợp trong bữa ăn để tạo dung môi hòa tan, giúp hệ tiêu hóa hấp thu tối đa lượng tiền vitamin A quý giá này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức dinh dưỡng và chăm sóc mắt, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người gặp khó khăn khi nhìn vào ban đêm cần đến bệnh viện mắt để được đo thị trường, soi đáy mắt và làm xét nghiệm máu cần thiết nhằm xác định đúng nguyên nhân. Tuyệt đối không tự ý mua các chế phẩm bổ sung vitamin A liều cao để uống vì có thể gây ngộ độc cấp hoặc mạn tính, dẫn đến tổn thương gan, tăng áp lực nội sọ và các biến chứng nguy hiểm khác.

Tóm tắt

Quáng gà do thiếu vitamin A là tình trạng thị giác có thể phòng ngừa và cải thiện hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Chế độ ăn uống đa dạng kết hợp thăm khám nhãn khoa định kỳ giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ võng mạc và duy trì thị lực lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng các loại chế phẩm bổ sung hàm lượng cao khi chưa có hướng dẫn y tế cụ thể.