Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh và những điều cha mẹ cần biết

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là gì?

Giấc ngủ đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển thể chất và hoàn thiện hệ thần kinh của trẻ trong những tháng đầu đời. Trong giai đoạn sơ sinh, giấc ngủ là thời điểm hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh mẽ, đồng thời não bộ tiến hành xử lý các kích thích tiếp nhận từ môi trường xung quanh.

Khái niệm rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh thường dùng để chỉ tình trạng trẻ gặp khó khăn trong việc bắt đầu giấc ngủ, thức giấc nhiều lần ngoài cữ bú thông thường, quấy khóc kéo dài hoặc đảo lộn chu kỳ ngày đêm. Dù phần lớn các biểu hiện này xuất phát từ quá trình thích nghi sinh lý tự nhiên, việc chăm sóc không đúng cách hoặc sự hiện diện của các vấn đề tiêu hóa, hô hấp vẫn có thể làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ, ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe của cả trẻ và người chăm sóc.

Đặc điểm chu kỳ giấc ngủ sinh lý ở trẻ sơ sinh

Ở giai đoạn sơ sinh, hệ thần kinh trung ương và chu kỳ thức ngủ sinh học của trẻ chưa phát triển hoàn thiện. Khác với người trưởng thành, giấc ngủ của trẻ sơ sinh bao gồm tỷ lệ lớn giấc ngủ REM, tức giấc ngủ chuyển động mắt nhanh và ngủ nông. Trong pha ngủ này, não bộ hoạt động tích cực để phát triển các liên kết thần kinh, khiến trẻ dễ cựa mình, nhăn mặt, thở không đều hoặc tỉnh giấc khi có tác động nhẹ từ môi trường.

Bên cạnh đó, dung tích dạ dày của trẻ sơ sinh còn rất nhỏ, đòi hỏi phải nạp năng lượng sau mỗi hai đến ba giờ. Do đó, việc trẻ thức giấc nhiều lần trong đêm để bú là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường. Trẻ thường chỉ bắt đầu hình thành nhịp sinh học ngày đêm rõ ràng hơn sau khoảng 3 đến 4 tháng tuổi. Cha mẹ cần nhận biết đặc tính tự nhiên này để giảm bớt lo lắng không cần thiết.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh trằn trọc và khó ngủ

Tình trạng trẻ khó vào giấc hoặc thức giấc liên tục có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố môi trường và thể chất. Về mặt sinh hoạt, phòng ngủ quá nóng, quá lạnh, quá ồn hoặc ánh sáng quá gắt đều làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ. Việc trẻ bị quấn tã quá chật, tã ướt gây khó chịu hoặc quần áo có chất liệu thô ráp cũng là lý do phổ biến khiến trẻ quấy khóc.

Về mặt thể chất, cảm giác đói hoặc tình trạng đầy hơi, nôn trớ sau khi bú thường làm trẻ trằn trọc. Một số trẻ gặp phải hội chứng quấy khóc ở trẻ nhũ nhi hay còn gọi là đau bụng co thắt, thường biểu hiện bằng những cơn khóc dữ dội vào chiều tối mà khó dỗ dành. Ngoài ra, tình trạng nghẹt mũi sinh lý, trào ngược dạ dày thực quản hoặc dị ứng đạm sữa bò cũng có thể gây cản trở đường thở và làm trẻ khó duy trì giấc ngủ yên tĩnh.

Biện pháp tạo dựng môi trường và thói quen ngủ tốt cho trẻ

Để hỗ trợ trẻ sơ sinh xây dựng nhịp ngủ ổn định, việc thiết lập thói quen sinh hoạt đều đặn đóng vai trò quan trọng. Ban ngày, gia đình nên để ánh sáng tự nhiên lọt vào phòng, trò chuyện và tương tác nhẹ nhàng cùng trẻ. Khi đêm xuống, cần hạ thấp ánh sáng, giữ không gian yên tĩnh và thực hiện các cữ bú đêm một cách nhẹ nhàng, hạn chế kích thích thị giác và thính giác của trẻ.

Cha mẹ nên chú ý quan sát các dấu hiệu buồn ngủ sớm như trẻ ngáp, dụi mắt, giảm hoạt động hoặc nhìn lơ đãng để đặt trẻ vào nôi trước khi trẻ quá mệt. Nhiệt độ phòng nên được giữ ở mức mát mẻ, thoáng khí, tránh ủ ấm quá mức vì thân nhiệt cao dễ làm trẻ ngột ngạt và thức giấc. Sau khi cho bú, việc vỗ ợ hơi kỹ lưỡng sẽ giúp hạn chế tích tụ bọt khí trong dạ dày, từ đó giảm tình trạng trớ sữa và khó chịu khi nằm.

Thời điểm cần đưa trẻ sơ sinh đến gặp bác sĩ nhi khoa

Mặc dù phần lớn hiện tượng thức giấc ở trẻ sơ sinh mang tính chất sinh lý, cha mẹ vẫn cần cảnh giác trước các dấu hiệu bất thường về mặt sức khỏe. Nếu trẻ quấy khóc không dứt suốt nhiều giờ liền, tiếng khóc the thé hoặc khóc rên rỉ kèm theo biểu hiện bỏ bú, bú kém, sốt hoặc hạ thân nhiệt, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Những biểu hiện hô hấp như thở nhanh, thở rít, khò khè, cánh mũi phập phồng hoặc lồng ngực co rút khi ngủ cũng là tín hiệu cảnh báo đường thở đang gặp trở ngại. Ngoài ra, tình trạng trẻ chậm tăng cân, nôn trớ nhiều kèm dịch vàng xanh, hoặc có dấu hiệu mất nước như thóp lõm, khô môi, ít ướt tã cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và đánh giá toàn diện để loại trừ các bệnh lý tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Không tự ý cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại thuốc ngủ, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào mà không có chỉ định từ bác sĩ nhi khoa. Tránh đặt gối mềm, chăn dày, thú nhồi bông trong nôi của trẻ để phòng ngừa nguy cơ ngạt thở và hội chứng đột tử ở trẻ nhũ nhi. Cha mẹ không nên tự phỏng đoán bệnh lý khi thấy trẻ quấy khóc kéo dài mà cần trao đổi với nhân viên y tế để có hướng dẫn an toàn.

Tóm tắt

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh là trải nghiệm phổ biến khiến nhiều bậc cha mẹ căng thẳng. Việc thấu hiểu sinh lý giấc ngủ của trẻ và kiên trì tạo dựng nếp sinh hoạt phù hợp sẽ giúp trẻ từng bước ngủ ngoan hơn. Khi tình trạng khó ngủ kéo dài hoặc đi kèm bất thường sức khỏe, gia đình nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa để được hỗ trợ chuyên môn chính xác.