Vì sao trẻ sơ sinh chậm tăng cân và các dấu hiệu cha mẹ cần theo dõi

Trẻ sơ sinh chậm tăng cân là gì?

Tăng cân ở trẻ sơ sinh là quá trình theo dõi liên tục thay vì chỉ đánh giá qua một lần cân đơn lẻ. Trong những ngày đầu sau sinh, hầu hết trẻ sơ sinh đều có hiện tượng sụt cân sinh lý do bài tiết phân su và mất nước qua da, sau đó thường lấy lại cân nặng lúc sinh trong vòng mười đến mười bốn ngày tuổi. Sau giai đoạn này, trẻ thường tăng trưởng nhanh với mức tăng cân trung bình từ 150 đến 200 gram mỗi tuần trong ba tháng đầu đời.

Khi trẻ không đạt được mức tăng cân kỳ vọng theo các mốc tuổi hoặc đường cong trên biểu đồ tăng trưởng bị đi ngang, hạ thấp, trẻ được xem là có biểu hiện chậm tăng cân. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thể trạng trước mắt mà nếu kéo dài có thể tác động đến sự phát triển nhận thức, hệ miễn dịch và chức năng các cơ quan. Do đó, việc theo dõi sát sao biểu đồ tăng trưởng là biện pháp thiết thực giúp phụ huynh phát hiện sớm bất thường.

Khớp ngậm chưa chuẩn và lượng sữa hấp thu chưa đủ

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến trẻ sơ sinh chậm tăng cân bắt nguồn từ việc bú mẹ không hiệu quả. Dù người mẹ có nguồn sữa dồi dào, nhưng nếu bé ngậm bắt vú chưa đúng cách, bé sẽ gặp khó khăn trong việc rút sữa từ bầu ngực, dẫn đến tình trạng mất nhiều sức nhưng lượng sữa thực tế nhận được lại rất ít. Điều này khiến trẻ nhanh mệt, ngủ gật giữa chừng và dễ đói trở lại sau thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, việc khoảng cách giữa các cữ bú quá dài hoặc thời gian mỗi cữ bú bị giới hạn cũng làm giảm tổng năng lượng trẻ nạp vào mỗi ngày. Một số trẻ có tật dính thắng lưỡi hoặc dính thắng môi khiến cử động lưỡi bị hạn chế, làm giảm khả năng tạo áp lực hút khi bú. Với trẻ ăn sữa công thức, việc pha sữa quá loãng so với tỷ lệ chuẩn của nhà sản xuất cũng là yếu tố thường gặp làm giảm mật độ năng lượng trong khẩu phần.

Vấn đề đường tiêu hóa và khả năng hấp thu dinh dưỡng

Hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với các rối loạn sinh lý và bệnh lý. Tình trạng nôn trớ nhiều hoặc trào ngược dạ dày thực quản làm thất thoát một phần đáng kể lượng sữa mà trẻ vừa dung nạp. Nếu hiện tượng này xảy ra thường xuyên, cơ thể trẻ sẽ không nhận đủ dinh dưỡng để chuyển hóa và tích lũy mô cơ, dẫn đến cân nặng không tăng hoặc tăng rất chậm.

Ngoài ra, một số bệnh lý về đường ruột như kém hấp thu dưỡng chất, không dung nạp đường lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò cũng cản trở quá trình tiêu hóa bình thường. Khi niêm mạc ruột bị viêm hoặc kích ứng, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng kèm theo như phân lỏng có bọt, phân nhầy máu, đầy bụng quấy khóc liên tục sau khi bú. Việc hấp thu dưỡng chất kém kéo dài sẽ cản trở quá trình phát triển thể chất toàn diện của trẻ.

Nhu cầu tiêu hao năng lượng tăng cao do bệnh lý tiềm ẩn

Ở một số trường hợp, trẻ sơ sinh vẫn bú đủ lượng sữa thông thường nhưng vẫn không tăng cân do cơ thể phải tiêu hao quá nhiều năng lượng cho các hoạt động duy trì chức năng sống. Điển hình là các dị tật tim bẩm sinh hoặc bệnh lý hô hấp mạn tính, khiến tim và phổi phải làm việc gắng sức để cung cấp oxy cho các mô. Trẻ thường thở nhanh, vã nhiều mồ hôi khi bú và kiệt sức nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các đợt nhiễm trùng tiềm ẩn như nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm khuẩn huyết mức độ nhẹ hoặc rối loạn nội tiết chuyển hóa bẩm sinh cũng làm suy giảm khả năng tổng hợp dưỡng chất của cơ thể. Trong những tình huống này, việc chỉ tăng lượng sữa thường không giải quyết được gốc rễ vấn đề mà cần có sự can thiệp y khoa chuyên sâu từ bác sĩ nhi khoa để chẩn đoán và điều trị bệnh lý nền.

Cách theo dõi và nhận diện trẻ sơ sinh chậm tăng cân

Để đánh giá chính xác trẻ có tăng cân đạt chuẩn hay không, cha mẹ không nên so sánh bé với những trẻ khác mà cần dựa vào biểu đồ tăng trưởng chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Việc cân đo nên được thực hiện định kỳ tại cơ sở y tế với cùng một loại cân và cùng một thời điểm trong ngày, tốt nhất là khi trẻ đã đi vệ sinh và mặc quần áo mỏng nhẹ.

Bên cạnh cân nặng, cha mẹ cần quan sát các chỉ số phản ánh lượng sữa trẻ nhận vào hàng ngày. Trẻ bú đủ thường làm ướt từ sáu tã vải hoặc bốn đến năm tã giấy mỗi ngày, nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc không màu và không có mùi nồng. Phân của trẻ sơ sinh bú mẹ thường mềm, hoa cà hoa cải, đi tiêu đều đặn. Ngoài ra, trẻ có cử chỉ tỉnh táo, làn da căng hồng, ngủ sâu giấc giữa các cữ bú cũng là những dấu hiệu gián tiếp cho thấy trẻ đang nhận được lượng dinh dưỡng thích hợp.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước đường, nước hầm xương hoặc thay đổi công thức pha sữa bột đậm đặc hơn mức quy định nhằm mục đích ép trẻ tăng cân nhanh, vì điều này có thể gây quá tải cho thận và rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng. Khi thấy trẻ bú kém, ngủ li bì khó đánh thức, tiểu ít hoặc sụt cân liên tục, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám trực tiếp, tránh tự ý sử dụng các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa hoặc thuốc bổ khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Chậm tăng cân ở trẻ sơ sinh xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ kỹ thuật cho bú, khả năng hấp thu của đường ruột cho đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Cha mẹ nên kiên nhẫn theo dõi biểu đồ tăng trưởng, đếm số lần ướt tã và quan sát phản xạ bú của con. Việc phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế sẽ giúp tìm ra giải pháp phù hợp nhất cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.