Phân biệt cúm A và cúm thường qua dấu hiệu và mức độ tiến triển

Phân biệt cúm A và cúm thường

Bản chất của cúm A và cúm thông thường bắt nguồn từ các tác nhân vi sinh vật hoàn toàn khác nhau. Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm type A thuộc họ Orthomyxoviridae gây nên, điển hình với các phân tuýp như A/H1N1 hay A/H3N2. Chủng virus này có khả năng biến chủng nhanh chóng và là nguyên nhân gây ra các đợt dịch lớn trên diện rộng. Trong khi đó, khái niệm cúm thường thường được người dân dùng để chỉ chứng cảm lạnh thông thường hoặc nhiễm các loại virus hô hấp nhẹ như rhinovirus, coronavirus thông thường hoặc adenovirus. Một số trường hợp cúm thường cũng có thể là nhiễm cúm mùa thể nhẹ do virus cúm B hoặc C. Điểm cốt lõi là virus cúm A tấn công sâu hơn vào hệ thống hô hấp, gây phản ứng viêm toàn thân dữ dội hơn rất nhiều so với các tác nhân gây cảm mạo thông thường. Nhận định chính xác khái niệm giúp loại bỏ tâm lý hoang mang nhưng không làm giảm sự cẩn trọng cần thiết.

Khác biệt về tốc độ khởi phát và biểu hiện sốt

Điểm khác biệt rõ rệt nhất giữa cúm A và cảm cúm thông thường nằm ở tốc độ xuất hiện triệu chứng. Nhiễm virus cúm A thường tấn công cơ thể một cách đột ngột. Người bệnh có thể đang khỏe mạnh bỗng cảm thấy ớn lạnh, đau nhức mình mẩy dữ dội và sốt cao từ 38,5 đến trên 39 độ C chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ. Cơn sốt do cúm A thường dai dẳng, khó hạ và đi kèm cảm giác kiệt sức rõ rệt.

Trái lại, cảm cúm thông thường có xu hướng tiến triển từ từ qua từng ngày. Bệnh nhân ban đầu chỉ cảm thấy hơi ngứa họng, mệt mỏi nhẹ, sau đó mới xuất hiện nghẹt mũi, chảy nước mũi trong và hắt hơi liên tục. Nếu có sốt, nhiệt độ thường chỉ ở mức sốt nhẹ hoặc vừa, ít khi vượt quá 38,5 độ C và cơ thể không bị suy sụp năng lượng nặng nề như cúm A.

Mức độ đau nhức toàn thân và triệu chứng đường hô hấp

Tác động toàn thân là tiêu chí quan trọng để phân biệt mức độ nghiêm trọng giữa hai bệnh lý. Bệnh nhân mắc cúm A phải đối mặt với tình trạng đau nhức cơ bắp dữ dội, đặc biệt là ở vùng lưng, bắp chân, khớp xương và vùng thái dương. Tình trạng mệt mỏi, suy nhược có thể kéo dài nhiều tuần ngay cả khi các biểu hiện sốt đã chấm dứt hoàn toàn. Các triệu chứng hô hấp ở cúm A thường bao gồm ho khan kéo dài, đau rát họng sâu và cảm giác tức nặng lồng ngực.

Trong khi đó, ở các đợt cảm cúm thông thường, các triệu chứng tập trung chủ yếu ở đường hô hấp trên. Bệnh nhân thường xuyên bị chảy nước mũi, nghẹt mũi đặc và hắt hơi liên tục. Cảm giác đau mỏi cơ thể chỉ ở mức độ nhẹ, không làm hạn chế nghiêm trọng khả năng vận động hay sinh hoạt thường nhật. Người bệnh thường hồi phục hoàn toàn sau khoảng 5 đến 7 ngày nếu được nghỉ ngơi hợp lý.

Nguy cơ biến chứng và nhóm đối tượng cần theo dõi sát

Sự nguy hiểm của cúm A vượt trội hơn hẳn so với cảm cúm thông thường do nguy cơ phát triển các biến chứng nặng nề. Virus cúm A có thể xâm nhập sâu gây viêm phổi nguyên phát do virus hoặc tạo điều kiện cho bội nhiễm vi khuẩn gây viêm phế quản cấp, viêm xoang và viêm tai giữa. Ở những trường hợp nặng, bệnh có thể tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, viêm cơ tim hoặc suy đa tạng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các biến chứng này đặc biệt dễ xảy ra ở nhóm đối tượng có hệ miễn dịch yếu như trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người cao tuổi trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc các bệnh nền mạn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường hoặc suy tim. Ngược lại, cảm cúm thông thường rất hiếm khi gây biến chứng đe dọa tính mạng, phần lớn chỉ gây khó chịu cục bộ và tự giới hạn trong thời gian ngắn.

Phương pháp xác định và nguyên tắc chăm sóc ban đầu

Do nhiều triệu chứng ban đầu có thể trùng lặp, việc phân biệt chính xác cúm A không thể chỉ dựa hoàn toàn vào cảm quan lâm sàng. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ dịch tễ hoặc sốt cao kéo dài, bác sĩ thường chỉ định thực hiện xét nghiệm test nhanh kháng nguyên cúm hoặc xét nghiệm sinh học phân tử realtime RT-PCR qua mẫu dịch tỵ hầu để định danh chính xác chủng virus.

Về nguyên tắc chăm sóc, đối với cả hai tình trạng, nghỉ ngơi tại giường, uống đủ nước và bổ sung dinh dưỡng dễ tiêu là nền tảng cốt lõi. Bệnh nhân có thể sử dụng các thuốc điều trị triệu chứng như hạ sốt hoặc giảm nghẹt mũi dưới sự tư vấn của dược sĩ hoặc nhân viên y tế. Với cúm A, một số trường hợp có chỉ định dùng thuốc kháng virus đặc hiệu, nhưng việc sử dụng bắt buộc phải tuân theo đơn thuốc của bác sĩ chuyên khoa và can thiệp trong khung thời gian vàng mới đem lại hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Nội dung cung cấp trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tìm mua các loại thuốc kháng virus hoặc thuốc kháng sinh để sử dụng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với virus cúm. Khi người bệnh có các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như khó thở, thở gấp, đau tức ngực liên tục, sốt cao không đáp ứng thuốc hạ sốt hoặc li bì, cần nhanh chóng đến bệnh viện để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Phân biệt cúm A và cúm thường giúp mỗi cá nhân nhận thức đúng mức độ rủi ro để có kế hoạch cách ly và chăm sóc thích hợp. Việc duy trì thói quen vệ sinh tay, đeo khẩu trang nơi đông người và tiêm phòng vắc xin cúm hằng năm là những giải pháp chủ động, an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp của bản thân và gia đình trước các mùa dịch bệnh.