Phân biệt cảm cúm và dị ứng qua các biểu hiện thường gặp

Phân biệt cảm cúm và dị ứng là gì?

Cảm cúm là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng virus cúm gây ra, có khả năng lây lan nhanh chóng trong cộng đồng thông qua giọt bắn đường thở khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc bề mặt nhiễm bẩn. Trong khi đó, dị ứng đường hô hấp là phản ứng quá mẫn của hệ thống miễn dịch trước các phần tử lạ vô hại từ môi trường bên ngoài, thường được gọi là dị nguyên, chẳng hạn như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc biểu bì lông thú cưng.

Cảm cúm mang bản chất của một quá trình nhiễm trùng toàn thân có thể phòng ngừa bằng vắc xin cúm hàng năm, còn dị ứng lại xuất phát từ yếu tố cơ địa miễn dịch và hoàn toàn không có tính chất lây nhiễm giữa người với người. Việc phân định ranh giới giữa hai tình trạng này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch nghỉ ngơi, cách ly bảo vệ người xung quanh cũng như áp dụng các biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Dấu hiệu toàn thân và mức độ đau mỏi cơ thể

Một trong những tiêu chí rõ ràng nhất để phân biệt là mức độ phản ứng của toàn cơ thể. Cảm cúm thường bắt đầu đột ngột với những cơn sốt từ vừa đến cao, đi kèm ớn lạnh và cảm giác đau nhức cơ bắp sâu sắc. Người mắc cúm thường cảm thấy kiệt sức, nặng đầu và uể oải toàn thân ngay từ những ngày đầu nhiễm virus.

Ngược lại, dị ứng đường hô hấp hầu như không bao giờ gây sốt. Người bị viêm mũi dị ứng có thể cảm thấy mệt mỏi nhẹ, nhưng sự mệt mỏi này thường là hệ quả gián tiếp của việc ngạt mũi gây khó ngủ hoặc hắt hơi liên tục làm gián đoạn sinh hoạt, chứ không bắt nguồn từ tình trạng đau nhức cơ xương khớp do độc tố virus như ở bệnh cảm cúm.

Đặc điểm của triệu chứng đường hô hấp trên và cảm giác ngứa

Ở vùng tai mũi họng, cảm giác ngứa là điểm phân định đặc trưng của tình trạng dị ứng. Khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các dị nguyên như phấn hoa hay mạt bụi, lượng histamin giải phóng ra sẽ gây cảm giác ngứa ngáy dữ dội ở mắt, mũi, vòm họng và ống tai. Người bệnh thường có phản xạ dụi mắt liên tục, mắt đỏ và chảy nước mắt sống.

Đối với cảm cúm, triệu chứng ngứa niêm mạc rất hiếm khi xuất hiện. Thay vào đó, người bệnh cúm chủ yếu phàn nàn về cảm giác đau rát cổ họng, rát buốt đường thở và ho khan hoặc ho có đờm. Dù cả hai đều có thể gây chảy nước mũi, nhưng dịch mũi trong dị ứng thường trong suốt và loãng kéo dài, còn dịch mũi do cúm có thể chuyển sang dạng đặc quánh hơn sau vài ngày.

Thời gian khởi phát và độ dài diễn tiến của các biểu hiện

Thời gian khởi phát và diễn tiến theo chu kỳ cũng phản ánh bản chất của từng vấn đề sức khỏe. Các triệu chứng của cảm cúm thường ập đến rất nhanh trong vòng vài giờ đến một ngày sau thời gian ủ bệnh, đạt đỉnh điểm trong khoảng ba đến bốn ngày đầu và thuyên giảm rõ rệt sau một tuần đến mười ngày nếu không có biến chứng.

Trái lại, triệu chứng dị ứng bộc phát gần như ngay lập tức khi người có cơ địa nhạy cảm tiếp xúc với tác nhân kích ứng trong không khí. Tình trạng này không tự giới hạn theo khung thời gian cố định mà có thể kéo dài dai dẳng nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, chừng nào dị nguyên vẫn còn tồn tại trong môi trường sống hoặc theo từng đợt mùa nhất định trong năm.

Cơ chế lây truyền và các yếu tố kích hoạt môi trường

Cảm cúm là bệnh truyền nhiễm do virus cúm lây lan từ người sang người qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc khi chạm vào các bề mặt có virus rồi đưa lên mắt mũi miệng. Bệnh thường bùng phát thành ổ dịch vào các thời điểm chuyển mùa khi nhiệt độ và độ ẩm thuận lợi cho virus phát tán.

Dị ứng không phải là bệnh lây nhiễm. Yếu tố kích hoạt dị ứng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tương tác giữa cơ địa cá nhân và môi trường xung quanh, như thay đổi thời tiết đột ngột, tiếp xúc với lông chó mèo, nấm mốc trong nhà hoặc bụi mịn. Việc quan sát hoàn cảnh khởi phát và tiền sử gia đình có người mắc viêm mũi dị ứng hay hen suyễn hay không sẽ cung cấp thêm căn cứ nhận định giá trị.

Lưu ý an toàn

Các thông tin đối chiếu triệu chứng chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kê đơn như kháng sinh, kháng viêm hoặc thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, tức ngực hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn hướng xử trí an toàn.

Tóm tắt

Nhận diện chính xác cảm cúm hay dị ứng hô hấp giúp bạn có phương án theo dõi và chăm sóc bản thân đúng hướng. Thay vì suy đoán hay thử nghiệm các mẹo truyền miệng, việc lắng nghe cơ thể và trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế sẽ đảm bảo an toàn tối đa cho hệ hô hấp của bạn và gia đình.