Tay chân miệng bội nhiễm và những lưu ý quan trọng trong chăm sóc trẻ

Tay chân miệng bội nhiễm là gì?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc trưng bởi các nốt hồng ban, bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối và vết loét trong khoang miệng. Trong diễn tiến thông thường, các nốt bọng nước này chứa dịch trong, tự xẹp xuống và đóng vảy sau khoảng 7 đến 10 ngày mà không để lại sẹo nếu không bị tổn thương sâu.

Tuy nhiên, tay chân miệng bội nhiễm xảy ra khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị phá vỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn cơ hội xâm nhập vào mô mềm. Khi xuất hiện tình trạng nhiễm khuẩn thứ phát, tổn thương da sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều, làm gia tăng nguy cơ viêm mô tế bào, để lại sẹo vĩnh viễn và có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết nếu không được can thiệp y tế đúng lúc. Do đó, việc theo dõi sát sao biểu hiện da của trẻ là bước chăm sóc đặc biệt quan trọng.

Nguyên nhân khiến tổn thương tay chân miệng bị bội nhiễm vi khuẩn

Bệnh tay chân miệng do các chủng virus đường ruột gây ra, điển hình là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Bản thân các bọng nước ban đầu chỉ chứa dịch trong do phản ứng viêm của virus. Tình trạng bội nhiễm xảy ra khi các chủng vi khuẩn thông thường trên bề mặt da, phổ biến nhất là tụ cầu vàng Staphylococcus aureus hoặc liên cầu khuẩn Streptococcus, xâm nhập vào mô da bị tổn thương qua các vết trợt loét hoặc bọng nước bị vỡ.

Trẻ nhỏ thường cảm thấy bứt rứt, ngứa ngáy hoặc khó chịu nên dễ cào gãi, chà xát vùng da phát ban lên chăn chiếu hoặc đồ chơi nhiễm bẩn. Ngoài ra, việc kiêng tắm rửa quá mức theo quan niệm dân gian sai lầm, để mồ hôi ứ đọng hoặc tự ý đắp các loại lá cây, bột thuốc chưa qua tiệt trùng lên vết loét cũng là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới nhiễm khuẩn thứ phát. Kháng thể bảo vệ da của trẻ nhỏ còn non yếu, tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng tại chỗ.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương da tiến triển bội nhiễm

Ở giai đoạn bình thường, bọng nước của bệnh tay chân miệng có kích thước nhỏ, dịch trong, viền hồng ban xung quanh không quá sưng đỏ và thường tự xẹp sau vài ngày. Khi có sự xâm nhập của vi khuẩn, các nốt tổn thương sẽ nhanh chóng thay đổi tính chất và biểu hiện rõ rệt trên bề mặt da.

Dấu hiệu cảnh báo đầu tiên là dịch trong nốt phỏng chuyển sang dạng đục, mưng mủ vàng hoặc trắng xỉn, vùng da xung quanh nốt ban tấy đỏ đậm, phù nề và nóng ran khi sờ vào. Trẻ có biểu hiện đau đớn dữ dội tại vị trí nốt ban, quấy khóc nhiều khi chạm vào hoặc khi thay quần áo. Khi các nốt này vỡ ra, chúng tạo thành vết loét sâu, đáy vết thương rỉ dịch mủ nhớt, khó đóng mày khô hoặc tạo thành lớp vảy tiết dày màu vàng nâu sẫm, kèm theo mùi hôi khó chịu trên da. Trẻ cũng có thể xuất hiện tình trạng sốt tăng trở lại hoặc sốt cao kéo dài không hạ sau khi nốt ban đã vỡ.

Mức độ nguy hiểm khi bệnh nhi bị nhiễm trùng thứ phát

Bội nhiễm tại chỗ trước hết khiến bề mặt da bị tổn thương sâu vào lớp trung bì, làm tăng nguy cơ hoại tử mô nông, tạo sẹo thâm hoặc sẹo lõm vĩnh viễn sau khi lành, ảnh hưởng tiêu cực tới thẩm mỹ của trẻ sau này. Trẻ bị đau rát nhiều tại các vết loét sẽ sợ cử động tay chân, biếng ăn và mất ngủ, dẫn đến cơ thể nhanh chóng suy kiệt và sụt cân.

Nguy hiểm hơn, nếu tình trạng nhiễm khuẩn ngoài da không được kiểm soát tốt, vi khuẩn có thể lan rộng vào các mô liên kết dưới da gây viêm mô tế bào hoặc viêm hạch bạch huyết lân cận. Trong những tình huống nghiêm trọng, vi khuẩn từ ổ nhiễm trùng da có thể xâm nhập trực tiếp vào dòng tuần hoàn gây nhiễm khuẩn huyết, một biến chứng toàn thân đe dọa trực tiếp đến tính mạng của bệnh nhi. Tình trạng bội nhiễm cũng làm suy giảm thêm sức đề kháng, khiến cơ thể trẻ khó chống đỡ trước các biến chứng thần kinh và tim mạch vốn có của virus tay chân miệng.

Cách chăm sóc tổn thương da và ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng

Khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng, việc ưu tiên hàng đầu là giữ gìn tổn thương da luôn sạch sẽ và khô thoáng. Trẻ vẫn cần được tắm rửa nhẹ nhàng mỗi ngày bằng nước ấm sạch hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ được bác sĩ chuyên khoa nhi khuyến cáo, không chà xát mạnh làm vỡ bọng nước. Sau khi tắm, dùng khăn mềm sạch thấm nhẹ nhàng cho khô người rồi cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, chất liệu cotton mềm mại thấm hút mồ hôi tốt.

Cắt ngắn móng tay của trẻ và vệ sinh bàn tay thường xuyên để hạn chế tổn thương do cào gãi; với trẻ nhũ nhi có thể đeo bao tay mềm bằng vải cotton sạch. Vệ sinh khoang miệng bằng nước muối sinh lý sau mỗi cữ ăn để hạn chế vi khuẩn phát triển trong các vết loét niêm mạc miệng. Giữ môi trường sống sạch sẽ, khử khuẩn bề mặt đồ chơi và vật dụng cá nhân của trẻ đều đặn. Cha mẹ tuyệt đối không tự bôi các loại thuốc mỡ kháng sinh, kem chứa corticoid hoặc đắp lá dân gian lên tổn thương khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Khi chăm sóc trẻ tại nhà, phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc bôi chứa corticoid hoặc các loại thảo dược đắp lên tổn thương da. Nếu trẻ có biểu hiện sốt cao liên tục, nốt ban mưng mủ diện rộng, giật mình chới với, thở mệt hoặc lừ đừ, cần lập tức đưa trẻ tới bệnh viện gần nhất để được thăm khám cấp cứu.

Tóm tắt

Bội nhiễm trong bệnh tay chân miệng là một biến chứng da liễu hoàn toàn có thể phòng tránh nếu trẻ được giữ gìn vệ sinh và chăm sóc tổn thương đúng cách. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào như nốt phỏng mưng mủ, sốt cao kéo dài hoặc tổn thương lan rộng, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn xử trí an toàn, kịp thời.